Ադրբեջանի կողմից Լաչինի միջանցքի արգելափակման հումանիտար հետևանքների թեմայով քննարկումը սկսվեց հիմնական զեկուցող շվեյցարացի Պիեր Ալեն Ֆրիդեզի ելույթով: Նա շեշտեց, որ Ադրբեջանը՝ համաձայն 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 6-րդ կետի, պարտավոր է ապահովել ազատ տեղաշարժը Լաչինի միջանցքով: Ֆրիդեզը նաև մեջբերեց ՄԻԵԴ-ի կողմից միջանկյալ միջոց կիրառելու որոշումը, ըստ որի Բաքուն պարտավոր է վերականգնել ազատ տեղաշարժը միջանցքով: Հիմնվելով տարբեր աղբյուրներից ստացած տեղեկության վրա՝ զեկուցողն արձանագրեց, որ Արցախի բնակչությունն առերեսվել է խորացող մարդասիրական ճգնաժամի հետ և մնացել է առանց անհրաժեշտ հրատապ բժշկական ծառայությունների, գազը և էլեկտրականությունը մատակարարվում են խափանումներով:
Պիեր Ալեն Ֆրիդեզ (ԵԽԽՎ-ում Լաչինի միջանցքի արգելափակման հումանիտար հետևանքների հարցով զեկուցող) - Եռակողմ հայտարարության իրականացումը ռուսական խաղաղապահ ուժերի պարտավորությունն է, որոնք այս ընթացքում պասիվություն են դրսևորել: Հարցը, քննարկվել է ՄԻԵԴ-ում, այն բարձրացվել է նաև ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում: Այնտեղ ելույթ ունեցող բոլոր երկրների ներկայացուցիչների ուղերձը հստակ էր՝ միջանցքի վերաբացումն անհրաժեշտ է՝ իրավիճակի հետագա սրացումից և մարդասիրական ճգնաժամից խուսափելու համար: Միջանցքի վերաբացման անհրաժեշտության մասին շեշտել է նաև ԱՄՆ պետքարտուղարության խոսնակը: Միջանցքի վերաբացման անհրաժեշտությունը և Լեռնային Ղարաբաղ ՄԱԿ-ի ու ԵԱՀԿ փաստահավաք առաքելություն ուղարկելու անհրաժեշտությունը կարևորվում են նաև Եվրախորհրդարանը հունվարի 19-ի հայտարարության մեջ: Այսպիսով՝ միջազգային հանրությունը մոբիլիզացվել է այս հարցով՝ որդեգրելով միասնական դիրքորոշում:
Ելույթի վերջում Ֆրիդեզը հույս հայտնեց, որ Լաչինի միջանցքն ի վերջո կվերաբացվի, և հնարավոր կլինի խուսափել մարդասիրական աղետից: Նրա խոսքով՝ գնդակն այժմ Ադրբեջանի դաշտում է: Բաքուն պետք է կամ ապացուցի իր պնդումները՝ զեկուցողներին թույլատրելով փաստահավաք առաքելություն իրականացնել Լաչինի միջանցքում, կամ պետք է անհապաղ վերացնի շրջափակումը: Եթե մարդկային աղետ տեղի ունենա, Ադրբեջանի իշխանությունը ստիպած կլինի պատասխան տալ, եզրափակել է շվեյցարացի գործիչը:
Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությունն արժանի է, որ իր հիմնարար իրավունքները հարգվեն՝ հայտարարել է Բորիանա Աբերգը։ Շվեդ պատգամավորն ափսոսանք հայտնեց, որ կառույցը ստիպված է նորից քննարկել Լեռնային Ղարաբաղում հումանիտար ճգնաժամի հարցը:
Բորիանա Աբերգ (ԵԽԽՎ-ում Շվեդիայի խորհրդարանի պատվիրակության անդամ) - Լեռնային Ղարաբաղի 120 000 բնակչության տառապանքը ավելի մեծ ուշադրության է արժանի: Նրանք արժանի են, որ իրենց հիմնարար մարդու իրավունքները հարգվեն: Խնդիրը տարածքային ամբողջականությունը և Հայաստանն ու Ադրբեջանը չեն, այլ մարդու իրավունքները: Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչները մրսում և տառապում են մթության մեջ: Դա նաև տեղեկատվական մթություն է, քանի որ հունվարի 12-ին համացանցի միակ մալուխը նույնպես վնասել էին այսպես կոչված ակտիվիստները:
Պատգամավորի խոսքով՝ չնայած գործադրվող ճնշումներին՝ Բաքուն արհամարհում է միջազգային հանրության կոչերը:
Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է իրար հետ խոսեն ազնվորեն և հավատով՝ որպես հարևաններ խաղաղ ապրելու համար, հայտարարեց բրիտանացի պատգամավոր Ջիլ Մորթիմերը:
Ջիլ Մորթիմեր (ԵԽԽՎ-ում Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանի պատվիրակության անդամ) - Ադրբեջանի և Հայաստանի կառավարություններին կոչ եմ անում համախմբվելու ԵԱՀԿ-ի ջանքերի շուրջ` խաղաղություն և կայունություն ապահովելու համար: Ներկայիս իրավիճակը տանում է դեպի հումանիտար աղետ, որից պետք է խուսափել: Այսպես կոչված ցուցարարները, որոնք փակել են Լաչինի միջանցքը, խորացնում են ճգնաժամը: Պատկերացնելն անգամ դժվար է, թե ինչ տառապանքներ կկրեն երկու ժողովուրդները, եթե տարածաշրջանում նորից հակամարտություն բռնկվի: Հակամարտության սարսափելի և անխուսափելի հետևանքները կանխելու առաջին քայլը կարող է լինել Լաչինի միջանցքի բացումը:
Ադրբեջանը հերքում է, որ Լաչինի միջանցքն արգելափակված է, սակայն բոլորս էլ քաջ գիտենք, որ իրականացվում է շրջափակում, հայտարարեց հույն պատգամավոր Ջորջ Կատրուգալոսը:
Ջորջ Կատրուգալոս (ԵԽԽՎ-ում Հունաստանի խորհրդարանի պատվիրակության անդամ) - Այն փաստը, որ որոշ ծայրահեղ դեպքերում Կարմիր խաչի մեքենաներով հիվանդներ են տեղափոխվում Հայաստան, չի նշանակում, թե միջանցքը բաց է: Շրջափակման մասին են վկայում նաև Միացյալ Նահանգների և Ֆրանսիայի նման պետությունների կողմից դատապարտող հայտարարությունները:
Կիպրոսցի պատգամավոր Կոնստանտինոս Էֆստատիուն Ադրբեջանին կոչ արեց՝ ապահովելու Լաչինի միջանցքով ազատ և անվտանգ տեղաշարժը՝ համաձայն 2020թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության:
Կոնստանտինոս Էֆստատիու (ԵԽԽՎ-ում Կիպրոսի խորհրդարանի պատվիրակության անդամ) - Լեռնային Ղարաբաղ հասանելիությունը և մատակարարումները պետք է անվերապահորեն վերականգնվեն, և Ադրբեջանը պետք է երաշխավորի մարդկանց, ապրանքների և տրանսպորտային միջոցների ազատ տեղաշարժը: Այս իրավիճակը հարվածի տակ է դնում կարգավորման փխրուն գործընթացը և կարող է հանգեցնել բռնությունների վերսկսման:
Անդրադառնալով շրջափակման հետևանքով Արցախում ստեղծված ծանր իրավիճակին՝ պատգամավորն այն որակեց «ցեղասպան գործողություն», քանի որ Ադրբեջանի գործողությունները վտանգել են էթնիկ խմբի գոյությունը:
Ֆինլանդացի պատգամավոր Կիմմո Կիլյունենը մտահոգություն հայտնեց արգելափակման կապակցությամբ։ Նա նշեց, որ դա կարող է վերածվել հումանիտար աղետի:
Անդրադառնալով ադրբեջանական կողմի դիրքորոշմանը՝ Կիլյունենն առաջարկեց անկողմնակալ միջազգային դիտորդական առաքելություն տեղակայել տարածաշրջանում՝ իրավիճակը գնահատելու համար: Նա պատրաստակամություն հայտնեց, որպես Հայաստանի հարցով համազեկուցող, անձամբ մեկնել և տեղում ծանոթանալ իրավիճակին:
ԵԽԽՎ-ում Հայաստանի պատվիրակության ղեկավար Ռուբեն Ռուբինյանը շեշտեց, որ Ադրբեջանը փաստացի խախտում է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությամբ ստանձնած իր պարտավորությունները, ինչպես նաև անդրադարձել է ադրբեջանական կողմի կեղծ հայտարարություններին:
Ռուբեն Ռուբինյան (ԵԽԽՎ-ում ՀՀ ԱԺ պատվիրակության ղեկավար) - 46 օր է՝ ճանապարհը փակ է, չկան գազ ու էլեկտրականություն, քանի որ Ադրբեջանը խափանել է գազամատակարարումն ու էլեկտրաէներգիայի մատակարարումը։ Իհարկե, Ադրբեջանը սա կհերքի, և մեր ադրբեջանցի գործընկերները կսկսեն փաստեր բերել, որ չկա շրջափակում, և կսկսեն արդարացնել շրջափակումն այսպես կոչված էկոակտիվիստների փաստով: Այս ամենը ստուգելու մեկ տարբերակ կա։ Եկեք ենթադրենք, որ հայերը բոլորին խաբում են, խաբում են ԱՄՆ-ին, ՌԴ-ին, Ֆրանսիային, Իրանին, Միացյալ Թագավորությանը, ԵԱՀԿ-ին, ԵԽ-ին, Կարմիր խաչին, որ կա շրջափակում։ Սա նշանակում է, որ Ադրբեջանը պետք է համաձայնի, որ այս կառույցը փաստահավաք առաքելություն ուղարկի Լաչինի միջանցք։ Դա մեր ադրբեջանցի գործընկերների համար միակ տարբերակը կլինի ապացուցելու, որ մենք սխալ մեղադրանքներ ենք հնչեցնում: Եթե նրանք չեն համաձայնում, դա նշանակում է՝ ցանկանում են ցեղասպանություն իրականացնել, մաքրել Լեռնային Ղարաբաղը հայկական բնակչությունից։
Ըստ Ռուբինյանի՝ ստեղծված իրավիճակում Եվրախորհուրդը պետք է գործի համապատասխանաբար և քայլեր ձեռնարկի այդ ամենը կանխելու համար:
ԵԽԽՎ-ում Թուրքիայի ներկայացուցիչ Զեքի Հաքան Սըդալըն կրկնեց ադրբեջանական խոսույթը, թե իբր Արցախի բնակչությունը չունի նույնիսկ սննդամթերքի հասանելիության խնդիր: Ադրբեջանի պատվիրակության ներկայացուցիչները միաբերան փորձեցին հերքել Լաչինի միջանցքի արգելափակման հետևանքով առաջացած մարդասիրական ճգնաժամի գոյությունը: Իսկ Քամալ Ջաֆարովը պնդեց, թե իբր որոշ ուժեր սրում են Լաչինի միջանցքի իրավիճակը՝ աշխարհի ուշադրությունն Ուկրաինայի հակամարտությունից շեղելու նպատակով: Ըստ նրա՝ անցած ամսվա ընթացքում Լաչինի միջանցքով անցել է հազարից ավելի մեքենա, այդ թվում՝ խաղաղապահների, Կարմիր խաչի, իբր, նույնիսկ՝ հայկական քաղաքացիական մեքենաներ:
Ադրբեջանական կողմի կեղծ պնդումներին արձագանքեց ՀՀ ԱԺ պատվիրակության անդամ Վլադիմիր Վարդանյանը՝ շեշտելով, որ Ադրբեջանի իրական խնդիրը հայերի հեռացումն է իրենց հայրենիքից: Նա կոչ արեց միասին հասկանալ՝ ինչ է կատարվում Լաչինի միջանցքի շուրջ:
Վլադիմիր Վարդանյան (ԵԽԽՎ-ում ՀՀ ԱԺ պատվիրակության անդամ) - Եթե միջանցքը արգելափակողները էկոակտիվիստներ են, ո՞րն է նրանց պահանջը: Եթե նրանք ուզում են ինչ-որ բան կարգավորել, ո՞րն է կառավարության պահանջը: Եթե խնդիրն անձինք են, ապա ովքե՞ր: Եթե միջանցքը բաց է, ինչու՞ է հիվանդներին միայն Կարմիր խաչը տեղափոխում: Համաձայն եմ հնչած այն կարծիքներին, որ Ադրբեջանի իրական նպատակը ցեղասպանությունն է:
Պատգամավորը կոչ արեց ցանկացած մակարդակի առաքելություն ուղարկել Լաչինի միջանցք՝ աշխարհին ցույց տալու, թե ինչ է տեղի ունենում այնտեղ, և նշեց, որ Հայաստանը և հայերը պատրաստ են հնարավորինս աջակցել նման առաքելությանը:
Հայաստանյան պատվիրակության անդամ Հայկ Մամիջանյանն անդրադարձավ Ադրբեջանի կողմից Արցախի գազամատակարարման դադարեցմանը:
Հայկ Մամիջանյան (ԵԽԽՎ-ում ՀՀ ԱԺ պատվիրակության անդամ) - Կարծում եք՝ հնարավո՞ր է գազատարով կամ ինտերնետի մալուխներով զինամթերք տեղափոխել: Շրջափակման միակ պատճառը էթնիկ զտումների համար հող նախապատրաստելն է: Ձեզ համար Ղարաբաղը տարածք է, մեզ համար՝ հայրենիք:
Մամիջանյանը շեշտեց՝ Արցախի ժողովուրդն իրավունք ունի ապրելու իր հայրենի հողում և իրավունք ունի ինքնորոշվելու:
Իսպանացի պատգամավոր Անտոն Գոմես-Ռեյնոն էլ կոչ արեց միջազգային կազմակերպություններին լինել այնքան ուժեղ, որպեսզի թույլ չտալ մի իրավիճակ, երբ իրեն ուժեղ համարող որևէ մեկը փորձի ստեղծել նոր հակամարտություն և նոր ստատուս քվո:
ԵԽԽՎ բյուրոն կքննարկի Լաչինի շրջափակման հարցով զեկույցի պատրաստման հարցը: Քննարկումներից հետո այդ մասին հայտնել է ԵԽԽՎ-ում ՀՀ ԱԺ պատվիրակության անդամ Արուսյակ Ջուլհակյանը:
