Հալէպի Հայագիտական քառամեայ հիմնարկը հիմնադրուած է 1996-1997 ուսումնական տարեշրջանին, գլխաւոր նպատակ հետապնդելով՝ յագուրդ տալ հայագիտական նիւթերու նկատմամբ հակում ունեցող ուսանողներուն ուսման պապակին, յարմար ենթահող պատրաստել ազգային կեանքէն ներս մտաւորականներու կազմաւորման, ուսումնական հաստատութիւններուն համար հայերէնաւանդ դասատուներ և գաղութի հայկական միութիւններուն համար որակաւոր մարդուժ պատրաստել: Հիմնարկը հանդիսաւորօրէն նշեց իր հիմնադրութեան 25ամեակը:
Սիլվա Ճապաղջուրյան (հայագիտական կրթական կենտրոնի տնօրեն) - Քսանհինգ տարի առաջ այս խելամիտ գաղափարը յղացող հիմնադիրները լաւապէս գիտէին անոր կարիքը, և հաւատացած անոր առաքելութեան: Հակառակ բոլոր դժուարութիւններուն, որ Հայագիտական հիմնարկը դիմագրաւած է ցարդ կը շարունակէ մնալ որպէս Միջին Արևելքի միակ հայագիտական հիմնարկը, որ կը գործէ դասաւորուած, ծրագրուած, ակադեմական քառամեայ ծրագրով, ամէնօրեայ դրութեամբ, որովհետև լայնածաւալ ծրագիր ունի, որ պէտք է ամբողջացնէ:
Հայագիտական հիմնարկը յաջողած է անցնող 25 տարիներուն արդարացնել իր գոյութիւնը տարբեր համայնքներու մէջ գործող հայկական կրթական կամ միութենական հաստատութիւններուն մարդուժ ապահովելով:
Սիլվա Ճապաղջուրյան - Հայագիտական հիմնարկը ոչ միայն հալէպահայ գաղութին համար կարևոր է, այլև կարևոր է սփիւռքի բոլոր գաղութներուն համար: Առաքելութիւն ունի պատրաստել մարդուժ, մտաւորական մարդուժ, որ կրնայ ապագային պատրաստել մասնագէտ հայերէնաւանդ ուսուցիչներ, թղթակիցներ զանազան մամլոյ կեդրոններու կամ համայնքային գործիչներ, որ պիտի նպաստեն գաղութի վերելքին:
Հիմնարկը համագործակցութեան պայմանագիր ստորագրած է Հայաստանի Խաչատուր Աբովեանի անուան հայրենի պետական մանկավարժական համալսարանին հետ: Պայմանագիրի նախաբանին մէջ արձանագրուած է, որ կողմերը մեկնելով հայրենիք-սփիւռքի կրթական, մշակութային կապերու ամրապնդման ու զարգացման առաջնահերթ կարևորութենէն, նաև սփիւռքի մէջ հայ լեզուի, հայ մշակոյթի,և ազգային դիմագիծի պահպանման անշրջանցելի հրամայականէն կնքեցին այս պայմանագիրը:
Մարալ Տիկպիկյան (Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Սիրիայի շրջանային վարչության ներկայացուցիչ) - 2004-ին այդ պայմանագրութիւնը ստորագրուած է, հինգ տարուան տևողութեամբ: 2021-ի վերջաւորութեան արդէն փորձեցինք կապ հաստատել վերականգնելու համար այդ պայմանագրութիւնը և նախնական հանդիպումներ և համաձայնութիւնները եղած են և մօտ ատենէն մենք կը յուսանք սկսիլ Խաչատուր Աբովեանի հետ մեր գործակցութիւնը:
Պատերազմի տարիներուն, Սուրիոյ հայկական բոլոր կառոյցներուն նման, հայագիտական հիմնարկը եւս մեծ դժուարութիւններու դիմաց գտնուեցաւ, այսուհանդերձ անխափանօրէն շարունակեց իր դասաւանդութիւնները նոյնիսկ հրթիռներու տարափին ներքև:
Մարալ Տիկպիկյան - Վերջին տասը տարիները բնականաբար թէ մարդուժի իմաստով և թէ նիւթական տնտեսական պայմաններու բերումով մեծ դժուարութիւններու առջև դրին թէ հայագիտական հիմնարկը թէ շրջանային վարչութիւնը: Դասախօսական կազմի խիստ տագնապ ունինք, բայց և այնպէս մեր դասախօսական կազմը ինքզինք գերազանցած է այսօր:
Հայագիտական հիմնարկը նախքան Սուրիոյ պատերազմը՝ դասաւանդութեան կը հրաւիրէր հայրենի մասնագէտ դասախօսներ, այսպէս հիմնարկէն ներս դասախօսած են Լալիկ Խաչատրեան, Կիմ Գահրամանեան, Արմէն Կարապետեան, Նազիկ Յարութիւնեան, Ռուբէն Սահակեան, Անահիտ Սարգսեան, Կարէն Սարգսեան, Ժիւլիէթա Կիւլամիրեան և դեռ շարքը կ՛երկարի:
Ժանեթ Լիպարյան (հայագիտական կրթական կենտրոնի ուսանող) - Հայագիտականի շնորհիւ ես յաջողեցայ ուսուցչական ասպարէզ մուտք գործել, Հայ Աւետարանական Բեթէլ Վարժարանի մէջ արդէն հայերէնաւանդ ուսուցչուհի եմ:
Անի Մինասյան (հայագիտական կրթական կենտրոնի ուսանող) - Նոր մտահորիզոններ, նոր գաղափարներ, նոր գիտելիքներ կ՛ունենանք, որովհետև մենք ամբողջական հայոց պատմութիւնը կամ հայկական մշակոյթին հետ ինչ որ կապ ունի մենք իմացած չենք ըլլար մեր կեանքի ընթացքին:
Հանդիսութեան բանախօսը հայագիտականի շրջանաւարտ Անի Դաւիթեանն էր, որուն աւարտաճառի նիւթը Հայագիտական հիմնարկն էր: Անին շրջանաւարտութեան իր վկայականը ստացաւ 25ամեակի հանդիսութեան:
Անի Դավթյան-Ուրիշիկյան (Հայագիտական կրթական կենտրոնի շրջանավարտ) - 1992 թուականին կազմակերպչական խնդիրներու քննարկման շրջագծէն ներս առաջարկուած է գործնականացնել հայագիտական հիմնարկ մը հիմնելու գաղափարը, քննելու զայն հաստատելու միջոցները և միաժամանակ հիմնարկին ապահովելու կրթական մակարդակ և պաշտօնական ճանաչում: Այս ձեռնարկին մասին հարկաւոր փոխանցումը կատարուած է Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեն, ինչպէս նաև գործնական սերտողութիւն մը կատարուած է այդ օրերու Երևանի պետական համալսարանի ռեկտոր Գառնիկ Անանեանի հետ: Ի վերջոյ 1996 Յուլիս 11ին գումարած 33 իր նիստի ընթացքին որոշում կայացուցած է դասընթացքի հաստատման մասին:
Հայագիտականի վաստակաշատ դասախօս Լալա Միսկարեան-Մինասեան, իր 25-ամեայ վաստակին առթիւ հիմնարկին կողմէ պարգևատրուեցաւ:
Լալա Միսկարյան-Մինասյան (հայագիտական կրթական կենտրոնի դասախոս) - Հալէպի իմ շրջապատս հիանալի է, ամէն օր կը վայելեմ անկեղծ բարեկամութիւնը մտերիմներուս, քաջալերող, հաւատաւոր ու զիս առաւել խթանող ժպտուն հայեացքները ուսանողներուս, մշտական հոգատար վերաբերմունքը ձեզմէ իւրաքանչիւրին, որմով ալ Հալէպի մէջ միայնակ կեցութիւնս իմաստ կը ստանայ:
Բերիոյ Հայոց Թեմի առաջնորդը իր խօսքին մէջ բարձր գնահատեց հայագիտական հիմնարկի ստանձնած դերը և նշեց անոր իւրայատկութիւնները:
Տ. Մասիս եպիսկոպոս Զոպույան (Բերիո հայոց թեմի առաջնորդ) - Յուզումնախառն ապրումներով և յիշատակներով հետևեցաք անցնող քսանհինգ տարիներու ընթացքին տարուած հսկայական աշխատանքին, որ մեր սրտերն ու հոգիները հպարտութեամբ լեցնող նշում կատարուեցաւ: Այս հիմնարկը սովորական հիմնարկ մը չէ, ազգային նկարագիր ունեցող հիմնարկ մըն է, ուր յաճախողը կը զարգանայ և ինքզինք կը պատրաստէ պաշտպանելու մեր ազգային արժէքներ, մեր դատը, մեր իրաւունքները, որպէսզի ծառայենք մեր հայրենիքին Հայաստանին, Արցախին:
Իր 2 ամեայ գործունէութեան ընթացքին հայագիտական հիմնարկը իր կողքին նեցուկ ունեցած է Բերիոյ Հայոց Թեմը, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հաստատութեան հայկական բաժանմունքը, Հայ Օգնութեան Միութիւնը, Ա.Տնկիկեան «Ապու Ազիզ» մարդասիրական Ֆոնտը և անհատ բարերարներ, իր հիմնադրութեան սկզբնական տարիներուն հայագիտականին նիւթապէս օժանդակած է նաև ՀՀ օրուան նախագահը:
Հայագիտական հիմնարկը տարիներու ընթացքին ունեցած է շուրջ 450 ուսանող, 40 շրջանաւարտ, հայրենի 15 և հալէպահայ 20 դասախօս, հայրենիքէն թէ սփիւռքի համայնքներէն հիմնարկ այցելած են արուեստագէտներ, գրողներ, մտաւորականներ:
