ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը Երևանի պետական համալսարանում մասնակցել է «Կանայք գիտության մեջ՝ հավասար իրավունքներով, հավասար հնարավորություններով» խորագրով միջոցառմանը՝ նվիրված Գիտության ոլորտում կանանց և աղջիկների միջազգային օրվան: Այս մասին տեղեկացնում են ԿԳՄՍՆ-ից:
Միջոցառման ընթացքում քննարկվել են գիտության ոլորտում կանանց և աղջիկների ներգրավվածությանը վերաբերող հարցեր, կազմակերպվել են պանելային քննարկումներ, աշխատարաններ և գիտական խաղեր տարբեր թիրախային խմբերի համար՝ դպրոցականներից մինչև երիտասարդ հետազոտողներ։
Միջոցառմանը ներկա են եղել նաև Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի նախագահ Սարգիս Հայոցյանը, ԵՊՀ ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը, ՀՀ այլ բուհերի ռեկտորներ, գիտական և կրթական կառույցների ներկայացուցիչներ:
Ողջունելով մասնակիցներին՝ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը բարձր է գնահատել միջոցառման նկատմամբ մեծ հետաքրքրությունը և շնորհակալություն հայտնել ԵՊՀ-ին նախաձեռնության համար։ Նա ընդգծել է, որ կանանց և աղջիկների ներգրավվածությունը գիտության մեջ պետք է դիտարկել որպես հետևողական և երկարաժամկետ քաղաքականություն։
Նախարարի խոսքով՝ գիտությունն ինքնաբացահայտման լավագույն հարթակներից մեկն է, միաժամանակ՝ պետության ռազմավարական առաջնահերթությունը։ Անդրադառնալով միջազգային միտումներին՝ նա նշել է, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի վերջին ոլորտային զեկույցը գիտության ոլորտում կանանց ներգրավվածության առումով արձանագրել է առաջընթաց, ինչպես նաև որոշ մտահոգիչ անհամամասնություններ։ Աշխարհում դպրոցն ավարտող երիտասարդ աղջիկներն ավելի հաճախ են շարունակում կրթությունը բուհերում՝ շուրջ 46%, մինչդեռ տղամարդկանց դեպքում այդ ցուցանիշը մոտ 40% է։ Դեռևս կան ոլորտներ, սակայն, որտեղ անհամամասնությունը զգալի է. օրինակ՝ բնական գիտությունների ուղղությամբ բուհերի շրջանավարտների միայն շուրջ 35%-ն են կանայք։ Նախարարի համոզմամբ՝ կան մասնագիտություններ, որոնցում աղջիկների մասնակցությունը դեռևս սահմանափակ է: Համաշխարհային մակարդակով յուրաքանչյուր երեք գիտնականներից միայն մեկն է կին։ Մասնավոր հատվածում այս ցուցանիշը նույնիսկ ավելի ցածր է՝ 45%-ից քիչ։ Ժաննա Անդրեասյանի խոսքով՝ այստեղ անհրաժեշտ են առանձին գործիքակազմեր և նպատակային քաղաքականություններ։
Անդրադառնալով Հայաստանի իրավիճակին՝ Ժաննա Անդրեասյանը նշել է, որ վերջին տարիներին Կառավարությունը զգալի ներդրումներ է կատարել գիտության ոլորտում։ 2018 թվականի համեմատ գիտության ֆինանսավորումն աճել է շուրջ 180%-ով։ Ներդրվել են նոր դրամաշնորհային ծրագրեր, այդ թվում՝ կին գիտնականների համար, ոլորտում իրականացվել են շուրջ 13 միլիարդ դրամի կապիտալ ներդրումներ՝ հետազոտությունների համար ապահովելով ժամանակակից ենթակառուցվածքներ։ Գիտության ոլորտի բազային ֆինանսավորումն աճել է 105%- 300%։
Այս քաղաքականության արդյունքներից մեկը, ըստ նախարարի, կին գիտաշխատողների թվի աճն է։ Ներկայում բազային ֆինանսավորմամբ ընդգրկված 3761 գիտաշխատողների 53.6%-ը կանայք են, ինչը մոտ 1.7 անգամ գերազանցում է համաշխարհային միջին ցուցանիշը։
«Երիտասարդ կանանց շրջանում գիտության ոլորտը դառնում է ավելի գրավիչ: Հատկապես ոգևորիչ է նաև այն, որ մինչև 50 տարեկան գիտաշխատողների շրջանում կանանց մասնաբաժինը գերազանցում է 58%-ը։ Այդուհանդերձ, գիտական կազմակերպությունների ղեկավար պաշտոններում կանանց ներկայացվածությունը դեռևս շուրջ 30% է։ Սա ցույց է տալիս, որ կարիերայի առաջխաղացման հարցում դեռ անելիքներ ունենք»,- նշել է Ժաննա Անդրեասյանը։
Նախարարն անդրադարձել է նաև ինքնավստահության գործոնին՝ նշելով, որ կանայք հաճախ ավելի ինքնաքննադատ են իրենց հնարավորությունների գնահատման հարցում. «Երբ աշխատանք ենք առաջարկում կին թեկնածուներին, նրանց առաջին հարցը հաճախ լինում է՝ «Ես կկարողանա՞մ դա անել»։ Նման հարց տղամարդ թեկնածուները հազվադեպ են հնչեցնում։ Մենք պետք է կարողանանք միասին ասել՝ այո՛, կարող ենք։ Ինքնավստահությունը կարևոր արժեք է, որը պետք է ձևավորվի կրթական համակարգում՝ ամենավաղ տարիքից»։
Ժաննա Անդրեասյանը տեղեկացրել է, որ 2020 թվականից գործում է հատուկ ծրագիր՝ ուղղված կին գիտական ղեկավարների հմտությունների զարգացմանը։ Ծրագիրը նախատեսում է մինչև 36 ամիս տևողությամբ հետազոտական նախագծեր՝ 4-5 հոգուց բաղկացած խմբերով, պարտադիր միջազգային համագործակցությամբ և մինչև 45 միլիոն դրամ ֆինանսավորմամբ։ Ներկայում իրականացվում է 47 ծրագիր, որոնցից 42-ը՝ ԲՏՃՄ ուղղություններով։ Նրա դիտարկմամբ՝ ԲՏՃՄ ոլորտում գիտնականների ներգրավվածության ցուցանիշներն ամենահաջողներից են:
«Կարևոր է, որ այս ուղղությունը դարձնենք շարունակական քաղաքականություն։ Հատկապես ուզում եմ ընդգծել բնագիտական առարկաների ուսուցիչների պատրաստման ծրագիրը, որտեղ դիմողների և պետության կողմից գերակա ճանաչված ուղղություններով տրամադրվող կրթաթոշակային ծրագրից օգտվողների 67%-ը կանայք են։ Բացի այդ՝ առաջին կուրսեցիների շրջանում աղջիկները 63% են, ինչը 17%-ով գերազանցում է համաշխարհային ցուցանիշը։ Այս տվյալները ամուր հիմք են ստեղծում հետագա առաջընթացի և գիտահետազոտական ոլորտում ավելի մեծ արդյունքների համար»,- ընդգծել է Ժաննա Անդրեասյանը:
Նախարարը հիշեցրել է նաև, որ վերջերս ընդունվել է Գիտության ոլորտի զարգացման 2026-2030 թվականների ռազմավարությունը, որը «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի հետ միասին նոր հնարավորություններ է ստեղծում ոլորտի զարգացման համար։ Նրա խոսքով, սակայն, ցանկացած հնարավորություն արդյունավետ կլինի միայն այն դեպքում, եթե գիտական համայնքը ակտիվորեն ներգրավվի և լիարժեք օգտվի առաջարկվող գործիքներից։
Այնուհետև տեղի է ունեցել պանելային քննարկում՝ «Գիտության ոլորտում կանանց և աղջիկների հավասար մասնակցությունը խթանող քաղաքականնություններ» խորագրով: Պանելային քննարկման ընթացքում նախարարը շեշտել է՝ պետական քաղաքականությունը միտված է կանանց և աղջիկների՝ գիտության ոլորտում ներգրավվածության մեծացմանը, թեև դեռևս պայմանները բավարար չեն, որպեսզի բնական միջավայրը նպաստի կանանց՝ գիտությամբ զբաղվելուն։ Նրա խոսքով՝ հանրային վարքը վերանայելու կարիք կա՝ չապամոտիվացնելու կանանց և աղջիկներին այս կամ այն բնագավառում դրսևորվելու, հետաքրքրություն ցուցաբերելու հարցում. «Կարծում եմ՝ պետության խնդիրն է առաջին հերթին վերլուծել իրավիճակը, ճիշտ գնահատականներ տալ և գործընկերների աջակցությամբ ներդնել գործիքակազմեր»:
Նա կարևորել է գիտությանը զուգահեռ նաև կենցաղավարությամբ զբաղվող կանանց մրցունակության բարձրացմանն ուղղված քաղաքականության մշակումը:
Միջոցառմանը ողջույնի խոսքով հանդես է եկել Երևանի պետական համալսարանի ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը՝ նշելով, որ փետրվարի 11-ը ոչ միայն օրացուցային նշանակալի օր է, այլև կարևոր հիշեցում առ այն, որ գիտությունը լիարժեք է դառնում այն ժամանակ, երբ կառուցվում է բոլորի ներուժի, ձայնի և գաղափարների հիման վրա՝ առանց որևէ խտրականության։
«Երևանի պետական համալսարանում հետևողականորեն ձևավորվում է միջավայր, որտեղ գնահատվում են տաղանդը, հետաքրքրասիրությունն ու աշխատասիրությունը՝ անկախ սեռից։ Մեր նպատակն է, որ յուրաքանչյուր աղջիկ ուսանող, յուրաքանչյուր երիտասարդ հետազոտող զգա՝ գիտությունը «իր տեղն» է, իսկ համալսարանը՝ հուսալի հարթակ՝ աճելու, փորձարկելու, ստեղծելու և գիտական ճանապարհ կառուցելու համար»,- նշել է ռեկտորը և հավելել, որ խնդիրները հաղթահարելու համար անհրաժեշտ են համակարգային լուծումներ՝ կրթական ծրագրերից մինչև ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ և հանրային ընկալումների փոփոխություն։
Ողջույնի խոսքով հանդես է եկել նաև ՀՀ-ում Գերմանիայի դեսպանության զարգացման համագործակցության բաժնի ղեկավար Կատրին Բուդեր-Փելցը:
Միջոցառումը կազմակերպել է ԵՊՀ-ն՝ Գերմանիայի կառավարության ֆինանսավորմամբ, Գերմանական միջազգային համագործակցության ընկերության (GIZ) «Ֆեմինիզմը գործողության մեջ՝ հանուն համակարգային փոխակերպման» (FAST) և «Կանանց հզորացում՝ հանուն բարեկեցության» (WoW) ծրագրերի շրջանակում։
