«Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարն ու Միացյալ Նահանգների արտաքին գործերի նախարարը միշտ իրենց ունեցած խոսակցություններում խոսում են Կովկասի տարածաշրջանի մասին: Դուք, կարծում եմ, Թրամփի հետ էլ եք տեսակցել, արդյոք ԱՄՆ-ի դիրքորոշումը կարող է այս խաղաղության գործընթացում ինչ-որ դեր ունենալ։ Որովհետև եթե ուրիշ տեսանկյունից, դիտանկյունից ենք նայում, Թրամփի ներկայության պայմաններում, ըստ որոշ մեկնաբանությունների, շատ երկրներ կարող են նախընտրել այսպես ասած անկանոն աշխարհը։ Կամ ասենք տարածաշրջանային որոշ զարգացումները, հակամարտությունները Ռուսաստանի և Ուկրաինայի պատերազմը, հնարավոր զինադադարը և այլն, տարբեր կերպ են մեկնաբանվում։ Հետևաբար Ձեր մատնանշած այդ հնարավորության, պատուհանի հետ կապված, Ձեր կարծիքով՝ կան այնպիսի գործոններ աշխարհում և տարածաշրջանում, այնպիսի զարգացումներ, որոնք կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ այդ հնարավորության, պատուհանի համար»,- ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին հարց է ուղղել թուրք լրագրողներից մեկը։
Նա հավելել է, որ ուզում է հասկանալ․ «եթե Ադրբեջանի հետ խաղաղություն, ճիշտ է, այն դեռ հորիզոնում չի նշմարվում, բայց Ադրբեջան-Հայաստան հարաբերությունների բացակայությունը խոչընդոտում է Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների զարգացմանը»:
«Ձեր ասած հոռետեսների դեմ օգտագործվող փաստարկները մի քիչ ավելի կարո՞ղ եք հստակեցնել, որովհետև ի վերջո Հայաստանի և Թուրքիայի միջև կարգավորում դեռ չի ապահովվել: Դուք ասում եք, որ դա ժամանակի հարց է, Թուրքիայից, իհարկե, դրական ինչ-որ ազդակներ, մեսիջներ են եկել, և դա՞ եք հիմք ընդունում, որ ժամանակի խնդիր է: Չեմ ուզում կրկնել, բայց ինչքան Ադրբեջանի հետ խաղաղությունն ուշանա, կարծեք թե այդքան էլ շարունակելու են Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունները չկարգավորված մնալ, այս ռիսկը Դուք չե՞ք տեսնում»,- հետաքրքրվել է նա։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը արձագանքել է․
«Ես այդ ձևակերպման հետ ուզում եմ չհամաձայնվել, որ հորիզոնում Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղությունը չի երևում։ Ես կասեմ, որ պարզապես այդպես անընդհատ փորձ է արվում ծխածածկույթ ապահովել հորիզոնի երկայնքով, որպեսզի այդ խաղաղությունը չերևա։ Իրականում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության շատ կարևոր հենասյուներ դրվել են։ Որո՞նք են այդ հենասյուները, մեկը ես արդեն նշեցի։
Հայաստանը և Ադրբեջանը, ըստ էության, պայմանավորվել են, որ ճանաչում են 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի հիման վրա միմյանց տարածքային ամբողջականությունը և ինքնիշխանությունը։ Սա այն է, ինչ հորիզոնում պետք է երևա։ Ավելին ասեմ, խաղաղության պայմանագրի նախագծի համաձայնեցված հոդվածներում վերարձանագրվել է այս իրողությունը, արձանագրել են, որ չունեն միմյանցից տարածքային պահանջներ և փոխադարձաբար պարտավորվում են նման տարածքային պահանջներ չներկայացնել ապագայում։ Սա շատ հստակ երևում է հորիզոնում, բայց հիմա Դուք կհարցնեք, իսկ ո՞րն է ծխածածկույթը։ Ծխածածկույթն «արևմտյան Ադրբեջանի» մասին խոսույթն է, որովհետև երբ պայմանավորվածություն ենք ձեռք բերել, որ ճանաչում ենք միմյանց տարածքային ամբողջականությունը, ուրեմն չպետք է լինի «արևմտյան Ադրբեջանի» խոսույթ։
Ծխածածկույթ են Բաքվում տեղի ունեցող դատավարությունները, որոնք մի նպատակ ունեն, ես չգիտեմ ինչ, համենայնդեպս մեր ընկալումն է այդպիսին, զրոյացնել այն ձեռքբերումները, որոնք ունեցել ենք խաղաղության գործընթացում, որովհետև մենք արդեն չորս տարի բանակցում ենք խաղաղության պրոցեսի վերաբերյալ և ունենք արդյունքներ: Արդեն իսկ ասել եմ, մենք դա չենք արձանագրում, անընդհատ կենտրոնացած ենք խաղաղության համաձայնագրի վրա, որն իհարկե կարևոր անկյունաքարային բան է, բայց այն, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը ստորագրել են միջազգային փաստաթուղթ և վավերացրել են երկու երկրներում, դա արդեն իսկ կայացած փաստ է և կայացած իրողություն: Ավելին, մենք սահմանազատված սահմանային հատվածներ ունենք: Եվ այստեղ է խնդիրը՝ այս կետից ինչ ճանապարհով ենք գնում: Ես, եթե ուշադիր էիք, ասացի, որ եթե հետևողական լինենք մենք մեր ջանքերում՝ արդեն իսկ այդ ճանապարհը, այդ նախագիծը սեղանին է, մնում է այդ նախագծից չհրաժարվել։ Մեզ ըստ էության շատ նոր բան կառուցել այս փուլում պետք չէ, անհրաժեշտ է ընդամենը այն, ինչ արձանագրված է, դա չոչնչացնել։ Սրա մասին է խոսքը։
Այո, մենք հասկանում ենք նաև զգայունությունները և առանձնահատկությունները, որոնք կան Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերություններում: Դա հնարավոր չէ ժխտել, բայց մյուս կողմից արդեն ասացի, որ մենք ունենք պրոցեսներ նաև Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններում։ Եվ ես նոր մտածեցի, որ այն առաջին յոթ րոպեում, երբ նշում էի Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններում իրադարձությունները, ես բաներ բաց թողեցի, որ կարող էի լրացնել՝ հասնել 10, 11, 12, 15 րոպեի։ Ընդհուպ, որ հիմա արդեն երկու տարի անընդմեջ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը մասնակցել է Անթալիայի դիվանագիտական խորհրդաժողովին։ Ավերիչ երկրաշարժից հետո Արտաքին գործերի նախարարի այց տեղի ունեցավ Թուրքիայի աղետի գոտի, մենք հումանիտար աջակցություն ուղարկեցինք, լավ է, որ հումանիտար աջակցություն ուղարկեցինք, վատ է, որ նման ողբերգական իրադարձությունների հանգամանքով և բերումով։
Բայց ես նորից եմ ասում, նաև Թուրքիայի դերի առումով, այստեղ իմ կարծիքով Թուրքիան էլ ընտրելու բան ունի, որովհետև մենք լսում ենք, որ Թուրքիան փորձ է անում կամ, առնվազն, գուցե մենք սխալ ենք ընկալում ուղերձը: Ինչպես Դուք նշեցիք, ինչո՞ւ է Թուրքիան Միացյալ Նահանգների հետ քննարկում նաև Հարավային Կովկասի խնդիրները, որովհետև մեր ընկալումն այն է, որ Թուրքիան, համենայնդեպս ուղերձներն այդպիսին են, Հարավային Կովկասում կայունության օգտին է հանդես գալիս Թուրքիան։ Մենք տեսնում ենք, որ Թուրքիան և՛ նախագահի, և՛ Արտաքին գործերի նախարարի մակարդակով հանդես է գալիս Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման օգտին։ Եվ եթե մենք ճիշտ ենք ընկալում այս ուղերձները, առնվազն կամ մենք ընկալում ենք գուցե թե սա նշանակում է նաև որոշակի բալանս Հարավային Կովկասում Թուրքիայի ունեցած հարաբերությունների կամ գուցե մենք սխալ ենք ընկալում: Բայց մյուս կողմից ցանկացած ջանք, որը կնպաստի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրմանը, իհարկե օգտակար կլինի: Սակայն մենք պետք է նաև հաշվի առնենք, որ Հայաստանը և Ադրբեջանը հիմա աշխատում են երկկողմ ֆորմատով, բայց մյուս կողմից մենք նաև ուզում ենք, որ մեր միջազգային գործընկերները տեղյակ լինեն ինչ է կատարվում խաղաղության գործընթացում, և նաև մեր տեղեկատվությունը կիսում ենք նրանց հետ։
Լրագրողները նաև հետաքրքրվել են՝ արդյոք վարչապետը կցանկանա թուրք հասարակությանն ինչ-որ մի բան փոխանցել, ինչ-որ մեսիջ փոխանցել, ինչպե՞ս կուզի, որ այն ներկայացվի:
«Այո կուզեմ: Գիտե՞ք ինձ ինչը զարմացրեց, ինչով Դուք սկսեցիք Ձեր խոսքը։ Դուք ասացիք, որ ձեզ մոտ կա արտահայտություն՝ «ջուրը փոքրին, խոսքը մեծին»։ Խնդիրն այն է, որ մեզ մոտ էլ կա այդ արտահայտությունը: Ես պիտի ասեմ հետևյալը, որ Թուրքիայի ներկայացուցիչների հետ սա իմ շփումների ամենազարմանալի հատվածն է ինձ համար, որովհետև ամենատարբեր ներկայացուցիչների հետ հանդիպումների, բանակցությունների, դիվանագիտական քննարկումների ընթացքում, երևի նաև տարածաշրջանային այդպիսի սովորություն կա, անընդհատ հղում ենք անում մեր ժողովրդական առածներին։
Չչափազանցնեմ, երևի գոնե երեք-չորս դեպք եղել է, երբ Թուրքիայի ներկայացուցիչների հետ զրույցում, կամ ես եմ ասել, ասել եմ, որ Հայաստանում այսպիսի առած կա և մեջբերում եմ արել, և Թուրքիայի զրուցակիցն ասել է, գիտեք ինչ, մեզ մոտ էլ այդպիսի ասացվածք կա, կամ Թուրքիայի ներկայացուցիչն է ասել, մեզ մոտ ասում են, ես էլ ասել եմ, բայց գիտեք ինչ, մեզ մոտ էլ են այդպես ասում: Հիմա ես շատ զարմացա, երբ Դուք հենց առաջին բառերը խոսեցիք, խոսեցիք նրա մասին, որ ձեզ մոտ ասում են՝ «ջուրը փոքրին, խոսքը մեծին»: Սա արտահայտություն է, որ Հայաստանում լայնորեն տարածված է, և ես հազարավոր անգամներ այս արտահայտությունը լսել եմ մեր մեծերից, և ես ինքս էլ արդեն լինելով, դառնալով ծնող և տարիքով մեծի կարգավիճակում, ինքս էլ հազարավոր անգամներ օգտագործել եմ մեր երեխաների հետ շփումներում: Եթե սա կընկալվի որպես ուղերձ՝ կարծում եմ բավականին լավ ուղերձ է: Շնորհակալ եմ շատ»,- նշել է վարչապետը։
