Խորհրդարանը քննարկում է Կառավարության ներկայացրած՝ «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին և կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:
Հիմնական զեկուցող, արդարադատության նախարարի տեղակալ Տիգրան Դադունցի խոսքով՝ օրենքը վաղուց գործում է, և չնայած օրենքում տեղի են ունեցել տարբեր օրենսդրական փոփոխություններ, բայց տարբեր պետական մարմինների և քաղհասարակության ներկայացուցիչների հետ երկար քննարկումներ են ունեցել, վեր են հանվել մի շարք խնդիրներ, որոնք առկա են այս ոլորտում և առաջարկում են դրանք լուծել:
«Խնդիրները հետևյալներն են՝ սեփականատերն այս պրոցեսում դեռևս չունի օտարման գործընթացում գույքի գնահատման և փոխհատուցման չափի որոշման գործընթացում իրական ազդեցություն և բավարար գործիքակազմ՝ այս որոշումներին մասնակցելու:
Հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշումները ոչ բոլոր դեպքերում է, որ բավարար հիմնավորված և պատճառաբանված են լինում: Օտարվող սեփականության գնահատման, դրա արձանագրության կազմման ժամանակ մի շարք խնդիրներ են առաջանում, որոնք ազդում են գույքի գնահատման և փոխհատուցման չափի որոշման վրա:
Ամենամեծ խնդիրն այն է, որ հանրության գերակա շահերի վերաբերյալ Կառավարության որոշումների առկայության դեպքում, եթե այս որոշումն ուժի մեջ է մնում, բայց հետո փոխհատուցման հարցն է քննարկվում դատարանում, դատական պրոցեսը փակուղի է տանում այն մեծ պրոյեկտների իրականացումը, որոնք կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ ընդհանրապես քաղաքացիների կյանքի և բարեկեցության վրա, որովհետև շատ դեպքերում դրանք առնչվում են քաղաքաշինական պրոյեկտներին, որոնք ուղղակի կանգնում են դատարաններում երկար քննության ընթացքում»,- հայտնեց Դադունցը՝ տեղեկացնելով, որ վերոնշյալ հարցերի փաթեթով էլ առաջարկում են մի շարք փոփոխություններ:
«Նախ՝ օրենքով առաջարկում ենք նախատեսել, որ գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշումներն ավելի հիմնավոր պետք է լինեն, և նաև այս նախագծերը պետք է հանրային քննարկման հատուկ ընթացակարգ անցնեն մինչև ընդունումը:
Սահմանվում է որպես ընդհանուր կանոն, որ ձեռքբերողը պետությունը կամ համայնքը պետք է լինի, իսկ եթե մասնավորին է որոշվում տալ այդ գույքը, ապա դա պետք է լրացուցիչ հիմնավորվի և պատճառաբանվի Կառավարության որոշմամբ, ընդ որում՝ Կառավարությունը նաև պետք է սահմանի մասնավոր ձեռքբերողների ներգրավման չափանիշներ:
Սեփականատերերը կարողանալու են մասնակցել գույքի գնահատողի ընտրությանը, որը շատ կարևոր հանգամանք է, վերանայվելու է նաև գույքի գնահատման մեթոդաբանությունը, նաև դատավարական ընթացակարգերն են հստակեցվելու»,- պարզաբանեց նա:
Ըստ նրա՝ ամենակարևոր կանոնն այն է, որ սահմանվելու են այնպիսի ընթացակարգեր, որպեսզի դատարաններում փոխհատուցման չափի վիճարկումը չազդի այլ կարևոր ծրագրերի վրա:
Մինչ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահը կայացված՝ գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ կառավարության որոշումներով սահմանված այն գույքերի առնչությամբ, որոնց նկատմամբ ձեռքբերողի սեփականության իրավունքը սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահին գրանցված չէ, ձեռքբերողները պարտավոր են սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո վերսկսել կամ շարունակել օտարվող այն գույքերի սեփականատերերի կամ գույքային իրավունք ունեցող այլ անձանց հետ բանակցությունները, որոնց նկատմամբ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահին դեռևս գրանցված չէ ձեռքբերողի սեփականության իրավունքը:
Բանակցությունների ընթացքում իրականացվում է նաև գույքի շուկայական արժեքի նոր գնահատում և փոխհատուցման չափի որոշում սույն օրենքով սահմանված փոփոխություններին համապատասխան: Բանակցությունների արդյունքում համաձայնության գալու դեպքում գույքի օտարման դիմաց տրվում է փոխհատուցում (փոխհատուցման չափը վերանայվում է) սույն օրենքով սահմանված փոփոխություններին համապատասխան:
Սույն մասով սահմանված բանակցությունները, գույքի շուկայական արժեքի նոր գնահատումը, դրա հիման վրա սեփականատիրոջը փոխհատուցման տրամադրումը կամ փոխհատուցման չափի վերանայումը պետք է իրականացվեն սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո վեց ամսվա ընթացքում: Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո վեց ամսվա ընթացում մինչ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահը կայացված՝ գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ կառավարության որոշումներով այն գույքերի առնչությամբ, որոնց նկատմամբ ձեռքբերողի սեփականության իրավունքը սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահին գրանցված չէ, սույն մասով սահմանված գործողությունների կատարման ժամանակահատվածում կասեցվում են «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքի՝ մինչ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելը խմբագրությամբ սահմանված բոլոր ժամկետները:
Սույն մասով սահմանված նոր գնահատման արդյունքում որոշված գույքի շուկայական արժեքը մինչ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելն իրականացված գնահատման արդյունքում որոշված շուկայական արժեքից ավելի ցածր լինելու պայմաններում բանակցությունների արդյունքում համաձայնության գալու դեպքում գույքի օտարման դիմաց տրվող փոխհատուցման չափը չի կարող պակաս լինել մինչ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելն իրականացված գնահատման արդյունքում որոշված շուկայական արժեքի հիման վրա որոշվող համարժեք փոխհատուցման չափից:
Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով օրենքով սահմանված կարգով օտարվող սեփականության ձեռքբերողի (եթե ձեռքբերողը Հայաստանի Հանրապետությունը կամ համայնքը չէ) կողմից սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո սույն մասով սահմանված գործողությունները չսկսելը կամ չավարտելը առաջացնում է տուգանքի նշանակում՝ յուրաքանչյուր գույքի համար սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չորսհազարապատիկից հինգհազարապատիկի չափով:
Եթե մինչ սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահը կայացված՝ գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ կառավարության որոշման հիման վրա օտարված սեփականությունը չի օգտագործվել սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուն նախորդող առնվազն երկու տարիների ընթացքում, կամ այն անհնար կամ աննպատակահարմար է օգտագործել հանրության գերակա շահ ճանաչելու մասին կառավարության որոշմամբ սահմանած հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով, ապա կառավարությունն իր որոշմամբ տվյալ սեփականության առնչությամբ կարող է կրկին սահմանել հանրության գերակա շահ:
Սույն մասով սահմանված դեպքերում կառավարության կողմից օտարվող սեփականության առնչությամբ հանրության գերակա շահ ճանաչելը հիմք է տվյալ սեփականության դիմաց փոխհատուցման չափի, հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ կառավարության որոշման անվավերության և տվյալ սեփականությանն առնչվող այլ քաղաքացիական և վարչական գործերով վարույթները կարճելու համար՝ վեճն ըստ էության սպառված լինելու հիմքով:
