1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից 33 տարի հետո էլ Շիրակի մարզում դեռ կան տնակներում ապրող մարդիկ: 1989-ի մարտից ընտանիքի հետ տնակում է բնակվում նաև Նունե Իպրաջյանը: Հիմա արդեն թոռներ ունի, կացարանում ապրում են 7 հոգով:
Նունե Իպրաջյան (տնակի բնակիչ) - Պատկերացրու՝ սովորել ենք արդեն, չգիտեմ: Սովորեցինք, գիտենք, որ սա է մերը, ու վերջ:
Օրվա հացը վաստակելու համար Նունեն տնակի բակում հողագործությամբ է զբաղվում: Աշխատանք չունի: Ասում է՝ բնակարան ստանալու հույսը երեք տասնամյակի ընթացքում չի մարել:
Նունե Իպրաջյան - Ակնկալիք ունենք, որ գոնե բավարարեն. մենք տնակի մեջ ենք եղել, գոնե երեխեքը, թոռները... Տղայիս կուզեմ ամուսնացնեմ, տեղ չկա, փոքր է տնակը:
Գյումրու տնակում է ապրում նաև Վարդիթեր Իլոյանը, սակայն նրա կյանքի պատմությունն այլ է: Բնակարան ունեցել է, բայց տնակում հայտնվելու պատճառը ոչ թե երկրաշարժն է եղել, այլ՝ ֆինանսական խնդիրները:
Վարդիթեր Իլոյան (տնակի բնակիչ) - Վաճառել ենք, դոմիկն ենք առել, համարյա նույն փողով, մի քիչ պակաս, էն էլ հիվանդանոցներին ենք տվել մնացածը:
Վարդիթեր Իլոյանի այս կացարանը երկրորդն է: Քաղաքապետարանը քանդել է նախորդը, տեղափոխվել են այստեղ: Հիմա պետությունից երկու ակնկալիք ունի:
Վարդիթեր Իլոյան - Կա՛մ սեփականաշնորհման իրավունք տան թեկուզ, կա՛մ բնակարանով ապահովեն:
1988 թվականի երկրաշարժի հետևանքով Գյումրիում վնասված բնակֆոնդը 24 հազար 159 է: Այս տարիների ընթացքում տարբեր ծրագրերով կառուցվել, վերանորոգվել և քաղաքի բնակիչներին է հատկացվել է 21 հազար 200 բնակարան:
Շիրակի մարզպետ Նազելի Բաղդասարյանը նշում է՝ պետությունը 33 տարվա ընթացքում իր պարտավորությունն ամբողջությամբ կատարել է: Փաստը, որ դեռ կան տնակներ և այնտեղ ապրող մարդիկ, այսպես է մեկնաբանում.
Նազելի Բաղդասարյան (Շիրակի մարզպետ) - Քաղաքացիներից շատերը չունեն անօթևանի կարգավիճակ` տարբեր խնդիրներով պայմանավորված. կա՛մ ժամանակին դուրս են մնացել անօթևանության ցուցակից, կա՛մ բնակարան պետությունը տրամադրել է, այնուհետև, սոցիալական խնդիրներով պայմանավորված, վաճառել են և կրկին վերադարձել են տնակներ:
«Անօթևանության ցուցակից ինչ-որ փուլում դուրս մնացած քաղաքացիները կարող են իրենց իրավունքը վերականգնել բացառապես դատական կարգով»,- նշում է մարզպետը:
Նազելի Բաղդասարյան - Այնուհետև արդեն դիմում են Քաղաքաշինության կոմիտե, որտեղ փաստաթղթերն ուսումնասիրում են, և եթե դրական լուծում է ստանում, արդեն իրենք ընդգրկվում են անօթևանության ցուցակում:
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանձնարարականով՝ ամփոփվել է Գյումրիում առկա տնակների թիվը: Ըստ տվյալի՝ հանրապետության երկրորդ խոշոր քաղաքում 9500 քաղաքացի ապրում է 2769 ժամանակավոր կացարանում: Տնակների մեծ մասը Գյումրու ավտոկայանի և Ռեպինի փողոցի հարակից տարածքում են:
Վարդգես Սամսոնյան (Գյումրիի քաղաքապետ) - 100-ից ավելի տնակներ այնտեղ կան, որոնց տերերի հետ կապված մենք բազմաթիվ աշխատանքներ ենք տարել: Բարերարների կողմից, համայնքապետարանի կողմից տրամադրվել են տներ:
Քաղաքապետ Վարդգես Սամսոնյանը նշում է՝ վերջին լայնածավալ ծրագրով 2012-ին հատկացվել է 1756 բնակարան: Քաղաքացիների մի մասը, սակայն, դրանից հրաժարվել է և շարունակել ապրել տնակում` պատճառաբանելով ընտանիքի բազմամարդ դառնալը: Անցած տարիներին տնակներում են հաստատվել նաև Շիրակի մարզի այլ համայնքներից Գյումրի տեղափոխված որոշ քաղաքացիներ:
Վարդգես Սամսոնյան - Ընտանիքները բազմանդամ են դարձել, որի արդյունքում, տուն տրամադրելու ժամանակ, մի մասը կարողացել է գնալ, մի մասը՝ մնալ, որովհետև սենյակների քանակը չի բավարարել: Դա մի առանձին մաս է, բազմաթիվ են խնդիրները. սոցիալական վիճակից ելնելով վաճառել, եկել, տնակում են հայտնվել, ներքին միգրացիա է՝ տարբեր մարզերից եկել են Գյումրի, մեր Շիրակի մարզից են շատ եկել, տարբեր համայնքներից եկել են Գյումրի, որի արդյունքում 2700 տնակ կա դեռ, որից մոտ 500-ը փակ դռներ են:
Գյումրու ժամանակավոր կացարանների թիվը մարզպետարանը փոխանցել է վարչապետի որոշմամբ ստեղծված աշխատանքային խմբին: Այն ղեկավարում է Քաղաքաշինության կոմիտեն: Տանյա Արզումանյանի գլխավորած վարչությունում տնակներում բնակվող բոլոր քաղաքացիների տվյալներն են՝ ժամանակավոր կացարանում հայտնվելու պատճառից մինչև ընտանիքի անդամների թիվը.
«Տեսեք՝ ընտանիքը պետական ծրագրի շրջանակում արդեն մեկ անգամ ստացել է բնակարան: Այստեղ մանրամասն տվյալներ կան տնակի հետ կապված՝ ինչ նպատակով է օգտագործվում, ինչ նյութից է տնակը՝ փայտյա, քարե և այլն»:
Աշխատանքային խումբն էլեկտրոնային շտեմարանի միջոցով առանձին-առանձին ուսումնասիրում է յուրաքանչյուր դեպքը: Ունեն երկու սկզբունք՝ տարբերակված մոտեցում ցույց տալ ընտանիքներին՝ կախված տնակում հայտնվելու հիմքից, և առաջնահերթ կարգով դիտարկել պետական ու համայնքային հողամասերի վրա գտնվող ոչ հիմնական շինությունների ազատման և ընտանիքների վերաբնակեցման խնդիրները:
Տանյա Արզումանյան (ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի բնակարանային ֆոնդի կառավարման և կոմունալ ենթակառուցվածքների վարչության պետ) - Կլինեն ընտանիքներ, որոնց նկատմամբ որևէ պարտավորություն ձևավորելու անհրաժեշտություն չի լինի՝ հաշվի առնելով իրենց կարգավիճակը, այսինքն՝ ունեն սեփականության իրավունքով տուն կամ մեկ անգամ արդեն ստացել են պետությունից:
Քննարկումներից հետո աշխատանքային խումբը տնակում բնակվող անձանց աջակցության վերաբերյալ առաջարկները կառավարություն կներկայացնի մինչև 2022 թվականի հոկտեմբերը:
Տանյա Արզումանյան - Առաջարկները ներառում են և՛ առանց աջակցության, և՛ աջակցությամբ ֆինանսական տարբերակ, էլի տարբերակված, բայց և աջակցություն բնակֆոնդի կառուցման տարբերակով, որի մեջ պետք է առանձնացնել նաև սոցիալական բնակարանային ֆոնդի գաղափարը:
Ներկայացված առաջարկների փաթեթը Կառավարությունում հաստատվելուց հետո նախատեսված միջոցառումներն ու ծրագրերը կմեկնարկեն 2023 թվականին:
Հեղինակներ` Նորայր Շողիկյան, Քրիստինա Մկրտչյան
