Հեղինակավոր The Insider հետաքննական պարբերականը հրապարակել է նոր հետաքննություն, որը բացահայտում է Հայաստանի ընտրություններին ՌԴ միջամտության փորձերը և մեթոդները:
Հոդվածի թարգմանությյան երկրորդ մասը ներկայացվում է ստորև.
Storm-1516. Փաշինյանի հիվանդության մասին կեղծ լուրեր
Չնայած դեռևս հայտնի չէ, թե ով է կանգնած «Storm -1516» արշավի հետևում, ակնհայտ է, որ այն սերտորեն կապված է այսպես կոչված «Ռեպրեսիաների դեմ պայքարի հիմնադրամի» հետ, որը հիմնադրվել է Պրիգոժինի կողմից 2021 թվականին: Հիմնադրամի նյութերը պարբերաբար տարածվել են Doppelganger ցանցի կայքերի և հաշիվների կողմից, չնայած, ինչպես ենթադրում է թվային միջամտության դեմ պայքարի ֆրանսիական գործակալությունը՝ Viginum-ը, սա ավելի շատ ad hoc մոտեցում էր: Իր ստեղծման օրվանից «Storm-1516»-ը կենտրոնացել է Ուկրաինայի վարկաբեկման և ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և Մոլդովայում ընտրություններում թեկնածուների մասին կեղծ լուրեր տարածելու վրա:
Նիկոլ Փաշինյանի դեմ Storm-1516-ի արշավը սկսվել է 2025 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին, սակայն մինչև սեպտեմբեր խմբի ջանքերի մեծ մասը կենտրոնացած էր Մոլդովայի ընտրություններից առաջ կեղծ լուրեր տարածելու վրա: Մոլդովայում եվրոպամետ Գործողության և համերաշխության կուսակցության (PAS) հաղթանակից հետո Storm-1516-ն իր ուշադրությունը կենտրոնացրեց Փաշինյանի վրա: Մարսելում անշարժ գույքի մասին նույն կեղծ լուրերը, որոնք Կրեմլից պատվիրատուին ուղղված զեկույցում որակվել էին «հաջողություն» և պարծենում էին իրենց հարուցած «հանրային վեճով», մեկնարկել էր «Storm-1516»-ը: Եվրոպական Միության Արտաքին Գործողությունների Ծառայության զեկույցում հետազոտողները մատնանշում են Storm-1516-ի նարատիվների նմանությունները Մոլդովայում և Հայաստանում. երկու դեպքում էլ կեղծ կայքերը և ոչ հավաստի հաշիվները քննարկում են Կրեմլին հակառակորդ թեկնածուների անբարոյականությունը, հորինում կոռուպցիայի մասին պատմություններ և ենթադրություններ են անում ինքնիշխանության կորստի և Արևմտյան շահերի պաշտպանության մասին: Դա եղել է ինչպես Մայա Սանդուի, այնպես էլ Նիկոլ Փաշինյանի դեպքում:
Մայիսին խմբին կապված հաշիվները սկսեցին լուրեր տարածել, որ Փաշինյանը հիվանդ է։ Նման տեսանյութերից մեկում, որը ենթադրաբար վերցված էր CivilNet.am հայկական պորտալից, պնդում էին, թե Նիկոլ Փաշինյանը վարակվել է ՄԻԱՎ-ով։ Սակայն CivilNet-ի խմբագրակազմը հերքել է իր կողմից նման ռեպորտաժի հրապարակումը։
Bloomberg-ի հաշվարկներով՝ Storm-1516 ցանցի կողմից տարածվող նարատիվների քանակը 2026 թվականի առաջին երեք ամիսներին նախորդ տարվա համեմատ ավելի քան կրկնապատկվել է։ Մարտի վերջից ի վեր գրեթե ամեն օր հայտնվում են նոր նարատիվներ։ Ցանցը կեղծ լուրեր է տարածել Հունգարիայի ընտրություններում ընդդիմադիր թեկնածու Պետեր Մադյարի մասին։ Գործակալությունը գտել է Հայաստանի մասին ավելի քան 25 կեղծ պատմություն, որոնցում Նիկոլ Փաշինյանին մեղադրում են կոռուպցիայի և վատ կառավարման մեջ։
«Երևանն Առաջինը», ինչպես մյուս կրեմլամետ կայքերը, վերահրապարակել են Փաշինյանի մասին «Storm-1516 ցանցի կեղծ լուրերը: Կրեմլի Doppelganger ցանցի աշխատակիցների կողմից իրենց ղեկավարներին ուղարկված հաղորդագրությունները նույնպես վերաբերում էին «Storm-1516»-ի կողմից ստեղծված կեղծ լուրերի տարածմանը: Խմբի պատմությունները նույնպես համընկնում են Doppelganger թիմի կողմից տարածվող նարատիվների հետ:
«Մատրյոշկա». հեղինակավոր լրատվամիջոցների կեղծիքներ
Մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում, երբ Ռեպրեսիաների դեմ պայքարի հիմնադրամը հրապարակեց կեղծ տեղեկատվություն Մարսելում ՀՀ վարչապետի անշարժ գույքի մասին, «Մատրյոշկա» ցանցի բոտերը սկսեցին իրենց արշավը Փաշինյանի դեմ: 2025 թվականի հունիսի սկզբին «Bot Blocker» նախագիծը հայտնաբերեց, որ ցանցի հաշիվները հրապարակում էին խոշոր լրատվամիջոցների (օրինակ՝ Euronews կամ France 24) կեղծ տեսանյութեր, որոնցում օտարերկրյա գիտնականները պնդում էին, որ Հայաստանում մոռացության է մատնվում Հայոց ցեղասպանության թեման: Այլ կեղծ տեսանյութերում տարածվում էին պատմություններ Փաշինյանի կառավարության կոռուպցիայի մասին:
Հոկտեմբերին «Մատրյոշկա»-ի տեսանյութերում քննադատվում էր Փաշինյանը «Հայաստանի մշակութային կոդը ոչնչացնելու» և «ոչ ավանդական արժեքներ պարտադրելու» համար: Կառավարությունը մեղադրվեց ընդդիմադիր լրագրողներին և բլոգերներին սպառնալու մեջ: Գործակալությունը հաղորդել է, որ նեյրոնային ցանցերի միջոցով ստեղծված այլ տեսանյութերում օգտագործվել են Օսվենցիմի նախկին բանտարկյալների ինքնությունները: Նրանք պնդում էին, թե «Նիկոլ Փաշինյանը գազային խցիկներ է կառուցում հայկական խորհրդանիշների համար, փորձարկում դրանք Արարատ լեռան վրա»: Վարչապետին անվանել են «դավաճան», իսկ հայ քաղաքացիներին համեմատել հրեաների հետ, որոնք «սպասում էին ողբերգության»:
«Bot Blocker» նախագծի տվյալներով՝ մինչև 2026 թվականի մայիսի սկիզբը «Մատրյոշկա» ցանցը Հայաստանի և Նիկոլ Փաշինյանի մասին հրապարակել է 343 կեղծ տեսանյութ։ Սա ընտրություններից մեկ ամիս առաջ էր, և ապատեղեկատվական արշավի մասշտաբները արդեն համեմատելի են Մոլդովայի հետ: ԱՄՆ ընտրություններից առաջ ցանցը հրապարակել է 180 տեսանյութ, Գերմանիայում՝ 97 տեսանյութ, իսկ Լեհաստանում՝ 14 տեսանյութ։
2026 թվականի մարտի սկզբից ի վեր «Մատրյոշկան» հրապարակում է տեսանյութեր, որոնք ենթադրում են, որ Փաշինյանը կարող է պատերազմ սկսել Ռուսաստանի դեմ։ Մայիսի կեսերին նման տեսանյութերի թիվը հասել էր առնվազն քսանի։
Մայիսի 9-ին մամուլի ասուլիսում Վլադիմիր Պուտինը հայտարարեց, որ Հայաստանի՝ Եվրամիությանը միանալու և Եվրասիական տնտեսական միությունից դուրս գալու հարցը, ենթադրաբար, պետք է որոշվի համահայկական հանրաքվեով, որը նա կոչ արեց Երևանին անցկացնել հնարավորինս շուտ։ Նա նաև կոչ արեց Հայաստանին «չհասցնել ծայրահեղության» և չհետևել Ուկրաինայի ճանապարհին՝ ակնարկելով ռազմական գործողությունների մասին։ «Այս ամենը հետո հանգեցրեց պետական հեղաշրջման, Ղրիմի պատմությանը, Ուկրաինայի հարավ-արևելքի դիրքորոշմանը և ռազմական գործողությունների։ Ահա թե ինչի հանգեցրեց այս ամենը։ Սա լուրջ հարց է», - հայտարարեց Պուտինը իրեն բնորոշ ոճով։ «Հետևաբար, մենք չպետք է ծայրահեղության հասցնենք իրավիճակը. պարզապես պետք է ժամանակին ասենք, թե ինչ ենք անելու։ Հայկական կողմը պետք է հաշվարկներ անի, իսկ մենք պետք է հաշվարկներ անենք»։
Թղթե թերթ
2026 թվականի փետրվարին Երևանի փողոցներում սկսեց հայտնվել «ամերիկյան» անունով թերթ՝ «Վայոմինգ Սթարը»։ Պարզվեց, որ թերթը ամերիկյան կայքից Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ հոդվածների հայերեն թարգմանությունների ժողովածու է։ Ո՛չ կայքը, ո՛չ էլ թերթը չեն նշել հեղինակներին։ Factor TV-ն պարզել է, որ հայկական տարբերակի խմբագիրը Վանիկ Շուքուրյանն է՝ «Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացի»։ Նա թերթի օրինակներ է բերել Մոսկվայից, բայց հրաժարվել է պատասխանել այն հարցերին, թե ով է ֆինանսավորել դրա տպագրությունը։
The Insider-ը պարզել է, որ «Վայոմինգ Սթար»-ի գործընկերներից մեկի՝ Միշել Լարսենի էլեկտրոնային փոստի հասցեն իրականում պատկանում է Ալեքսանդր Իոնովին։ 2023 թվականին նրան մեղադրանք է առաջադրվել չորս ԱՄՆ քաղաքացիների հավաքագրելու և Ֆլորիդա նահանգի Տամպա քաղաքի քաղաքային ընտրություններին միջամտելու համար։ Միևնույն ժամանակ, մեծ ժյուրին պաշտոնապես մեղադրանք է առաջադրել ԱԴԾ երկու աշխատակցի։ Մոսկովայաբնակ Իոնովը Հակագլոբալացման շարժման նախագահն է, Մարդու իրավունքների ազգային կոմիտեի նախագահը և պրոֆեսիոնալ մատնիչ։ Մեղադրական եզրակացության մեջ նշվում է, որ 2013 թվականի հոկտեմբերից սկսած՝ նա, ԱԴԾ-ի վերահսկողության ներքո, փորձել է ԱՄՆ-ում տարբեր քաղաքական խմբավորումների ներկայացուցիչների հավաքագրել՝ ռուսական ազդեցության գործակալներ դառնալու համար։ Այս հավաքագրողները նախատեսված էին տարբեր հակամարտություններ հրահրելու և ընդհանուր առմամբ Միացյալ Նահանգներում իրավիճակը անկայունացնելու համար։
2021 թվականին Իոնովը արշավ սկսեց Ռուսաստանում անկախ լրատվամիջոցների դեմ. նա բացարձակապես բոլոր անկախ լրատվամիջոցներին անվանեց ժողովրդի թշնամիներ և դրանց մասին զեկույցներ ներկայացրեց Արդարադատության նախարարությանը։ Միևնույն ժամանակ, Իոնովը սկսեց համագործակցել Պրիգոժինի «Ռեպրեսիաների դեմ պայքարի հիմնադրամի» հետ՝ փորձելով ԱՄՆ նահանգապետի ընտրություններում թեկնածու առաջադրել։ Պետդեպարտամենտը նրա մասին տեղեկատվության համար առաջարկում է 10 միլիոն դոլար։
