«Հայաստանի եվրաինտեգրման նոր հեռանկարները և մարտահրավերները» թեմայով խորհրդարանական լսումներ էր հրավիրել ԱԺ եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովը: Այդ մասին հայտնում են ԱԺ-ից:
Հանձնաժողովի նախագահ Արման Եղոյանը բացման խոսքում մանրամասն անդրադարձել է ՀՀ և ԵՄ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման գործընթացին, հարաբերությունները կարգավորող իրավապայմանագրային դաշտին:
Նա ընդգծել է, որ Հայաստանը կարևոր հարաբերությունների փուլ է անցել 2000-ականներին, այն շրջանում, երբ միանգամից 10 արևելաեվրոպական պետություններ դարձան ԵՄ անդամ: «Այդ ժամանակ մեկնարկեց նախ եվրոպական հարևանության քաղաքականությունը, ապա՝ արևելյան գործընկերության քաղաքականությունը, և Հայաստանը երկուսին էլ մասնակից էր: Այս շրջանում էր, որ Հայաստանի կառավարությունը սկսեց ԵՄ-ի հետ ասոցացման համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները»,- ասել է հանձնաժողովի նախագահն ու հավելել՝ երեք տարի այս համաձայնագրի շուրջ բանակցելուց ու ամբողջացնելուց հետո, սակայն, 2013 թվականի սեպտեմբերին Հայաստանի Հանրապետությունը հրաժարվեց այն ստորագրելուց և դարձավ Մաքսային միության անդամ: Արման Եղոյանը շեշտել է, որ, այդուհանդերձ, ԵՄ-ի հետ բանակցությունները չեն դադարել, քանի որ ասոցացման համաձայնագրի հիմնական խնդիրն ազատ առևտրի մասն էր: Բանակցությունները շարունակվել են, ստորագրվել է փաստաթուղթը՝ Համապարփակ և ընդյանված գործընկերության համաձայնագիրը, որը նույն ասոցացման համաձայնագիրն է՝ առանց ազատ առևտրին վերաբերող հատվածի:
2018 թվականին ուժի մեջ մտավ համաձայնագրի դրույթների մի մասը, իսկ ԵՄ անդամ բոլոր պետությունների կողմից վավերացվելուց հետո 2021 թվականի մարտի 1-ին այն ամբողջությամբ ուժի մեջ մտավ:
Հանձնաժողովի նախագահի գնահատմամբ այս համաձայնագիրը մեր հանրության, նաև փորձագիտական շրջանակներում որոշակիորեն թերագնահատված փաստաթուղթ է: «Նկատի ունեմ, որ գործող համաձայնագրի բոլոր դրույթներն իրականացնելու պարագայում (ոչ թե ձևական, այլ բովանդակային ու որակով իրականացնելու դեպքում) ՀՀ եվրաինտեգրման գործընթացը, կարող ենք ասել, որ մի քանի քայլ առաջ կգնա: Սա նույն այն համաձայնագիրն է, որն ունեն Վրաստանը, Ուկրաինան և Մոլդովան՝ առանց ազատ առևտրի հատվածի»,- ընդգծել է զեկուցողը: Նա հիշեցրել է, որ փաստաթղթով կարգավորվում են գրեթե բոլոր ոլորտներին վերաբերող հարցերը: «Մենք անում ենք ամեն ինչ, որ այս համաձայնագրի դրույթներն առավել բարձր որակով կիրարկվեն»,- հավաստիացրել է Արման Եղոյանը:
Անդրադառնալով աշխարհաքաղաքական փոփոխություններին՝ նա արձանագրել է, որ 2020 թվականից հետո Եվրամիությունը նկատելիորեն ակտիվացել է մեր տարածաշրջանում, ինչն ունի իր պատճառները: 2021 թվականին ԵՄ-ն Հայաստանին առաջարկեց նոր տնտեսական և ներդրումային ծրագիր՝ 2,6 մլրդ եվրո աջակցության փաթեթով: Այս պահի դրությամբ այս գումարից նպատակաուղղվել է արդեն 550 մլն եվրոն, որի մեծ մասը կազմել են փոքր և միջին բիզնեսին աջակցող արտոնյալ վարկերը: Մյուս մասն առավել վերաբերում է կապիտալ ծախսերին:
Արման Եղոյանը, մանրամասնելով տարածաշրջանում ԵՄ-ի գործունեությունը, նշել է, որ ԵՄ-ն մեծացրեց աշխարհաքաղաքական ներկայությունը տարածաշրջանում 2022 թվականին Հայաստանի սուվերեն տարածքի դեմ հարձակումից հետո: ԵՄ ինստիտուտների պրակտիկայի տեսանկյունից անհամեմատ կարճ ժամկետներում որոշում կայացվեց Հայաստան գործուղել ժամանակավոր քաղաքացիական դիտորդական առաքելություն, իսկ 2023 թվականի հունվարին ԵՄ-ն արդեն մշտական դիտորդական առաքելություն Հայաստանում տեղակայելու մասին որոշում կայացրեց: «Դժվար է թերագնահատել այս առաքելության դերը մեր պետության անվտանգությունն ապահովելու գործում»,- փաստել է զեկուցողն ու հիշեցրել, որ ԵՄ-ի 13 քաղաքացիական առաքելություններից սա թվաքանակով ամենամեծերից է: Վերջերս ԵՄ-ի որոշմամբ դիտորդների թիվը 138-ից դարձավ 209:
ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների օրակարգից խոսելով՝ հանձնաժողովի նախագահը նշել է, որ Հայաստանը դիմել է ԵՄ-ին եվրոպական խաղաղության գործիքակազմից օգտվելու առաջարկով: Սա անվտանգային գործիքակազմ է, որը տարբեր բնույթի աջակցություններ է տրամադրում պետություններին: Նրա խոսքով այս հարցը քննարկման փուլում է:
Վերջերս ԵՄ-Հայաստան գործընկերության խորհուրդը ԵՄ-Հայաստան գործընկերության նոր օրակարգի շուրջ աշխատանք սկսելու պայմանավորվածություն է ձեռք բերել՝ սահմանելով ավելի հավակնոտ համատեղ առաջնահերթություններ բոլոր հարթություններում համագործակցության համար: «Խոսքը քաղաքական հանձնառության, քաղաքական փաստաթղթի մասին է, որը եւս այս պահին մշակման փուլում է և ակնկալում ենք, որ դրա մշակումը մայիս-հունիս ամիսներին կամբողջանա»,- տեղեկացրել է հանձնաժողովի նախագահը:
Արման Եղոյանը ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների զարգացման գործում ընդգծել է Եվրոպական խորհրդարանի դերն ու հավելել. «Եվրոպական խորհրդարանը դրոշակակիրն է մեր հարաբերությունների զարգացման, լավարկման ու խորացման և փորձում է առաջ տանել այս օրակարգը նաև մյուս ինստիտուտներում»: Այս համատեքստում նա վկայակոչել է անվտանգային ու արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ ընդունվող զեկույցները, նաև ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների լավարկման վերաբերյալ վերջին բանաձևը:
«Թե՛ Եվրամիությունը, թե՛ Հայաստանը համամիտ են, որ այսքան դինամիկ գործընթաց երբևէ չի եղել թե՛ երկկողմ երկխոսության և թե՛ հարաբերությունների առավել զարգացման համար»,- ընդգծել է Հայաստանում Եվրոպական միության պատվիրակության ղեկավար, դեսպան Վասիլիս Մարագոսը:
Խոսելով ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի մասին՝ զեկուցողը կարևորել է համաձայնագրի ամբողջությամբ իրականացումը՝ կենտրոնանալով հատկապես կանոնակարգումների, դրանց համապատասխանեցման և բարեփոխումների վրա:
Անդրադառնալով տնտեսական և ներդրումային ծրագրերի իրականացմանը՝ Վասիլիս Մարագոսն ընդգծել է. «Մենք ՀՀ կառավարության և միջազգային ֆինանսական ինստիտուտների հետ ստեղծել ենք ներդրումների համակարգման հարթակ, որը համատեղում է բոլոր շահագրգիռ կողմերին և նպատակ ունի վերանայել դրոշակակիր ծրագրերն ու հասկանալ, թե ինչպիսի գործողություններ պետք է կատարվեն՝ արագացնելու արդիական ներդրումների իրականացումը»:
Նշվել է, որ Եվրամիությունը ներդրումներ է կատարել մի շարք ոլորտներում և շարունակում է աշխատանքը Սյունիքում: ««Թիմ Եվրոպա» նախաձեռնության շրջանակում ԵՄ անդամ պետությունների հետ միասին 120 մլն եվրոյից ավելի գումար ենք մոբիլիզացրել Սյունիքում՝ 35-ից ավելի նախագծերի շուրջ»,- ընդգծել է զեկուցողը:
Վասիլիս Մարագոսը նշել է, որ Հայաստանում շատերը կենտրոնացած են անվտանգային խնդիրների վրա ու հավելել. «Անվտանգային ոլորտում երկկողմ համագործակցության առաջխաղացում ունենք: Եվրամիությունը դիտարկում է ՀՀ զինված ուժերին աջակցելու հարցը՝ ուժեղացնելու համար կարողությունները»:
ԵՄ պատվիրակության ղեկավարի խոսքով Եվրամիությունը շարունակում է հանձնառու լինել տարածաշրջանում իրավիճակի կայունացմանը և կարգավորմանը:
«ԵՄ-Հայաստան համագործակցությունը կարևոր է օրենքի գերակայության համար: Մենք պատրաստվում ենք վաղը Բրյուսելում ստորագրել «Եվրոջասթի» (Eurojust) շրջանակում Հայաստանի հետ համագործակցություն, որը կխորացնի փոխգործակցությունը քրեական գործերի շրջանակում և կապահովի բարձր չափորոշիչներ անձնական տվյալների պաշտպանության, դատական անկախության և օրենքի գերակայության համար»,- նշել է զեկուցողը:
Վասիլիս Մարագոսը խոսել է նաև փախստականներին ԵՄ կողմից տրամադրված աջակցության մասին և նշել. «ԵՄ-ն անդամ պետությունների հետ ավելի քան 60 մլն եվրո է մոբիլիզացրել մարդասիրական և բյուջետային աջակցության համար: Մենք ՀՀ կառավարության հետ քննարկում ենք հավելյալ աջակցության տրամադրման հարցը»:
Նշվել է, որ Եվրամիությունը պատրաստ է ավելի խորացնել երկկողմ գործընկերությունը: «Մենք կշարունակենք ջանքեր չխնայելով աշխատել, որ ամրապնդենք մեր կապերը՝ հիմնվելով մեր հանձնառության, համատեղ արժեքների վրա, ինչպես նաև օրենքների և իրավունքի վրա հիմնված միջազգային կարգին մեր նվիրվածությանը»,- եզրափակելով ելույթը՝ ասել է Վասիլիս Մարագոսը:
Մասնակիցները կարևորել են լսումների անցկացումը, խոսել Հայաստանի առջև բացված ԵՄ անդամության հեռանկարի մասին՝ նշելով, որ այն պահանջում է զգալի աշխատանք, և մեր երկիրը պետք է գնա այդ ուղղությամբ: Գերխնդիր է համարվել ՀՀ ինքնիշխանության ամրապնդումը և տարածքային ամբողջականության պաշտպանությունը: Այս համատեքստում նշվել է, որ Եվրամիության հետ ինտեգրումն անվտանգային խնդիրներ լուծելու իրական գործիք կարող է դառնալ:
Կարծիք է հնչել, որ Կառավարության գործողություններին զուգահեռ երկրում պետք է անցկացվի համազգային հանրաքվե, որպեսզի Հայաստանի եվրաինտեգրումը չլինի մեկ քաղաքական ուժի որոշումը: Նշվել է, որ լիիրավ անդամակցությունը համագործակցության և ներդրումների համար կբացի ավելի մեծ հնարավորություններ՝ խթանելով աշխատատեղերի ստեղծումը, նորարարությունը և քաղաքացիների կենսամակարդակի բարելավումը:
Ելույթներում կառավարության կառուցվածքային փոփոխությունների համատեքստում եվրաինտեգրման հանձնաժողով կամ նախարարություն ստեղծելու առաջարկ է հնչել: Շեշտվել է, որ ԵՄ անդամ երկիր լինելը չի նշանակում սահմանափակվել միայն ԵՄ-ովգ այն ԵՄ-ի աջակցությամբ ավելի լայն շուկաներ մտնելու հնարավորություն է: Նշվել է, որ բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականություն վարելու պարագայում հնարավոր կլինի եվրաինտեգրման ճանապարհին հանդիպած ռիսկերը հնարավորինս դարձնել կառավարելի: Անդրադարձ է եղել Ռուսաստանի հետ հարաբերություններին ու այս առումով երկկողմ միջպետական համաձայնագրերի վերանայմանը, ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու հարցին, ներքին անվտանգության խնդիրներին: Մասնակիցները մտքեր են փոխանակել վաղը՝ ապրիլի 5-ին, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի և ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի՝ Բրյուսելում կայանալիք հանդիպման վերաբերյալ: Զեկուցողները խոսել են նաև մեր երկրի ռազմական, տնտեսական ու մշակութային անվտանգության, եվրոպական օրակարգի առաջմղման, արդի աշխարհաքաղաքական զարգացումների և դրանցից բխող մարտահրավերների ու այլ հարցերի մասին:
ՀՀ ԱԺ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր, Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Բաբկեն Թունյանը եվրաինտեգրման համատեքստում խոսել է եվրոպական շուկաներ հայկական արտադրանքն արտահանելու խնդրի շուրջ, նշել, որ պետք է նախ կարողանանք եվրոպական շուկաներին համապատասխան արտադրանք թողարկել:
«Դա բակականին բարդ գործ է, պետք են չափորոշիչներ, դրանց նկատմամբ վերահսկողություն, բիզնես մտածելակերպի փոփոխություն, համապատասխան շահութաբերություն: Այս ամենի ուղղությամբ Կառավարությունն ինտենսիվ աշխատում է»,-ընդգծել է Բաբկեն Թունյանն ու փաստել. «Պետք է մի հանգամանք արձանագրենք. եթե ասում ենք եվրաինտեգրում, ապա հասկանում ենք զուտ կարգավիճա՞կը, ընթացակա՞րգը, թե՞ մեզ համար դա առաջին հերթին մեր հասարակության տնտեսության, սոցիալական, իրավական կյանքի որակն է»: Նրա գնահատմամբ շեշտը պետք է դնել բովանդակության, այլ ոչ թե ֆորմալ գործընթացների վրա:
«Ռիսկերը, օգուտներն ու վնասները հաշվի առնելով՝ Հայաստանի կառավարությունը երկիրը տանելու է այն ուղղությամբ, որը մեր երկրի համար ապահովելու է ավելի բարձր մակարդակի անվտանգություն, ավելի լավ բարեկեցություն և ավելի երջանիկ քաղաքացի: Այդ ճանապարհի ժամկետներն ու արագությունը կարող եք քննարկել, բայց հաստատակամության հարցում որևէ մեկը կասկած չպետք է ունենա»,- փաստել է պատգամավորը:
Արտահերթ ելույթում Արման Եղոյանը կարևորել է հնչած կարծիքներն ու դիրքորոշումները: Հանձնաժողովի նախագահի խոսքով նպատակն է հասկանալ, թե այս պահին ինչ նոր հեռանկարներ կան Հայաստանի համար բացված, և յուրաքանչյուր հնարավորություն ինչ նոր մարտահրավերի կարող է հանգեցնել: Նա փաստել է, որ եվրաինտեգրումը բազմափուլ և բազմաշերտ գործընթաց է, այն ներքին կարգուկանոնի համապատասխանեցումն է եվրոպական չափորոշիչներին: «Մեր խնդիրն է գրագետ շարունակել աշխատանքը, ձևավորել ճիշտ, հասանելի, մատչելի սպասումներ և սպասարկել այդ սպասումները»,- ընդգծել է հանձնաժողովի նախագահն ու շահագրգիռ բոլոր կողմերի հետ համագործակցելու պատրաստակամություն հայտնել:
Ապրիլի 4-ին հրավիրված խորհրդարանական լսումներին մասնակցել են ԱԺ պատգամավորներ, ԱԳՆ-ի, Եվրոպական միության պատվիրակության, տարբեր կուսակցությունների, եվրոպական ինտեգրման հարցերով զբաղվող կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, անկախ փորձագետներ:
