Պաշտոնական Բրյուսելում 2020 թվականը սկսվեց կորոնավիրուսի համավարակով, ավարտվեց վիրուսի դեմ պատվաստանյութի՝ շրջանառության մեջ մտնելով։ Թեպետ համավարակի դեմ պայքարն իբրև պատճառ է ներկայացվում Արցախյան պատերազմի հարցում ԵՄ-ի լիակատար միջամտություն չցուցաբերելու հարցում, այդուամենայնիվ, շատ եվրապատգամավորներ Լեռնային Ղարաբաղում և տարածաշրջանում տիրող իրավիճակն իրենց ելույթների հիմնական թեման դարձրին։ Իսկ Բելգիայի դաշնային, Վալոնիայի և Ֆլանդրայի խոհրդարաններն էլ տարին ավարտեցին Արցախի վերաբերյալ հայամետ բանաձևերով։
Արցախյան երկրորդ պատերազմի մեկնարկից օրեր անց Լեռնային Ղարաբաղի և տարածաշրջանի իրավիճակը քննարկման դրվեց Եվրախորհրդարանի լիագումար նիստում։
Հոկտեմբերի վեցին եվրախորհրդարանի նիստից առաջ Գերմանիայից, Նիդերլանդներից, Ֆրանսիայից և Բելգիայից հարյուրավոր հայեր հավաքվել են Բրյուսելի եվրոպական թաղամասի ամենաբանուկ հատվածում՝ Շումանի հրապարակում՝ Եվրահանձնաժողովի առջև։
Պահանջը մեկն էր՝ արդարություն և խաղաղություն, իսկ Եվրախորհրդարանի լիագումար նիստի ժամանակ մի քանի տասնյակ եվրապատգամավոր մտահոգությունների մասին բարձրաձայնեց, դատապարտեց արցախահայության հանդեպ Ադրբեջանի և Թուրքիայի ագրեսիան։ Երկու ժամից ավելի տևած քննարկման ընթացքում եվրախորհրդարանականները ԵՄ արտաքին հարաբերությունների և անվտանգության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Բորելին հիշեցրեցին Թուրքիայի կայսերապաշտական կեցվածքի և Բաքվի ռեժիմին պատժելու անհրաժեշտության մասին, հորդորեցին անհապաղ քայլեր ձեռնարկել։
Իոաննիս Լագոս, Եվրապատգամավոր, Հունաստան - Այն, ինչ այսօր կատարվում է Լեռնային Ղարաբաղում, Թուրքիայի իրականացրած Հայոց ցեղասպանության շարունակությունն է: Հիմա հարց ունեմ պարոն Բորելին: Մինչև ե՞րբ պետք է մենք հանդուրժենք Թուրքիայի այս անընդունելի պահվածքը: Անցյալում նրա իրականացրած անընդունելի պահվածքը կրկնվում է հենց հիմա: Անցած 16 ամսվա ընթացքում ես Եվրամիությունից միայն բառեր եմ լսում, սակայն գործողություններ չկան:
Թուրքիան զենք է մատակարարում Ադրբեջանին, նա էլ հարվածում է հայ բնակչությանը: Լեռնային Ղարաբաղում ապրել ցանկացող մարդիկ հենց հիմա հարձակման են ենթարկվում: Մենք անհապաղ պետք է գործի դնենք Ադրբեջանի և Թուրքիայի հանդեպ պատժամիջոցներ և անհապաղ ֆինանսական և ռազմական օժանդակություն տրամադրենք Հայաստանին: Ես հայտարարում եմ, որ ցանկություն ունեմ միանալու հայկական բանակին՝ կռվելու Ադրբեջանի դեմ:
Մալիք Ազմանի, Եվրապատգամավոր, Նիդեռլանդներ - Ինչո՞ւ մինչև հիմա Թուրքիայի կողմից ահաբեկիչների ուղարկումը հակամարտության գոտի չի հաստատվել և չի դատապարտվել: ԱՄՆ-ն այդքան հզոր հետախուզական ծառայություններ ունի: Չեմ հասկանում՝ ինչ է կատարվում:
Պատերազմի օրերին Ստեփանակերտ այցելեցին մի շարք բելգիացի քաղաքական գործիչներ, որոնք սեփական աչքերով տեսածի մասին բարձաձայնեցին Բելգիայի խորհրդարանի ամբիոնից։ Բելգիայի դաշնային խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը դեկտեմբերի երկուսին ընդունեց բանաձև, որում դատապարտում է Արցախի հայ բնակչության դեմ Թուրքիայի աջակցությամբ և օտարազգի վարձկանների մասնակցությամբ սանձազերծված ադրբեջանական պատերազմը և հստակորեն պահանջում է, որ Ադրբեջանը և նրան սատարող ուժերը զորքերը դուրս բերեն Լեռնային Ղարաբաղի տարածքից, որը նվաճվել է բռնի ուժի և բռնության գործադրմամբ: Բանաձևն այնուհետև դեկտեմբերի տասնմեկին քննարկվեց և ընդունվեց խորհրդարանի լիագումար նիստի ընթացքում։
Փաստաթուղթը դատապարտում է խաղաղ բնակչության նկատմամբ Ադրբեջանի կանխամտածված հարձակումները և կաստետային ու ֆոսֆորային ռումբերի կիրառումը: Նախաբանում խոսվում է նաև Արցախի ինքնորոշման իրավունքի, ուժի չկիրառման մասին՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հիմնարար սկզբունքներ, շեշտվում է, որ Ադրբեջանը ոտնահարել է այդ սկզբունքները:
Քանի որ նոյեմբերի 9-ին ստորագրված հայտարարության մեջ չի նշվում Արցախի կարգավիճակի մասին, Բելգիայի խորհրդարանը երկրի կառավարությանը կոչ արեց աջակցել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հովանու ներքո բանակցությունների անհապաղ վերսկսմանը, որը նպատակ կունենա Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակի վերաբերյալ որոշում հաստատել՝ հաշվի առնելով Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը:
Բանաձևը Բելգիայի կառավարության կոչ է ուղղում պահանջել Թուրքիայից դադարեցնել ռազմական միջամտությունը Ղարաբաղյան հակամարտությունում և անհապաղ վերջ տալ Հարավային Կովկասում իր ապակայունացնող դիրքորոշմանը: Թուրքիան պետք է նաև դադարի խթանել սիրիացի վարձկանների և ջիհադականների տեղափոխումը և տեղակայումը Լեռնային Ղարաբաղում և կազմակերպի նրանց անհապաղ տեղահանումը տարածաշրջանից: Ըստ բանաձևի՝ Թուրքիայի ցանկացած միջամտություն հրադադարի ռեժիմի պահպանումը դիտարկող առաքելությանը համարվելու է վտանգավոր՝ տեղի բնակչության անվտանգության համար: Ցանկացած նման առաքելություն պետք է ստանձնի ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը:
Ֆլամանական խորհրդարանից և Բելգիայի Ներկայացուցիչների պալատից հետո Վալոնիայի խորհրդարանը դեկտեմբերի 16-ին ընդունեց բանաձև, որով միաձայն դատապարտում է Թուրքիայի կողմից աջակցվող ադրբեջանական ռազմական ագրեսիան ընդդեմ արցախահայության: Խորհրդարանը Վալոնիի կառավարությանը կոչ արեց դաշնային կառավարության հետ նախաձեռնություններով հանդես գալ և դատապարտել Ադրբեջանի ռազմական հարձակումը։
Փաստաթուղթը կարևորում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հովանու ներքո առարկայական բանակցությունների անհապաղ վերսկսումն ու հիշեցնում, որ այդ խմբի առաքելությունն է որոշել Լեռնային Ղառաբաղի վերջնական կարգավիճակը: Խորհրդարանը խստորեն դատապարտեց նաև պատերազմի ընթացքում հայ ռազմագերիներին մահապատժի ենթարկելը և Բելգիայի կառավարությանը կոչ արեց ապահովել, որ նման հանցագործությունները հետապնդվեն և պատժվեն: Վալոնիի խորհրդարանի բանաձևը Թուրքիային կոչ արեց չխթանել սիրիացի վարձկանների հնարավոր տեղափոխումը և տեղակայումը Լեռնային Ղարաբաղում և ակտիվ դերակատարում ունենալ տարածաշրջանում առկա վարձկան սիրիացիներին հայրենիք վերադարձնելու հարցում:
Շառլի Վեյմերս - Եվրապատգամավոր, Շվեդիա - Գլխատված հայեր՝ Գեորգի Պետրոսյան, Յուրի Ասրյան։ Հայ քաղաքացիական անձինք խոշտանգումների ենթարկվեցին, բանտարկյալները կոտորվեցին, կտոր-կտոր եղան: Թուրքական և ադրբեջանական զորքերը հաղթական քայլերթ էին անում: Նախագահ Էրդողանը շնորհավորում էր նրանց՝ արդեն ցեղասպանություն ապրած ժողովրդի դեմ կատարված հանցագործությունների համար: Բռնապետ Ալիևը հայտարարեց, որ ամբողջ Ղարաբաղը և այլ ՀՀ տարածքներ Ադրբեջանի տարածք են։ Եվ մենք նրանց ուղարկում ենք եվրոպական փող: Մենք պետք է դադարեցնենք այս ամենը: Մեզ պատժամիջոցներ են պետք նրանց հարձակումների և մեր բոլոր արժեքների ոտնահարման համար:
Ջորդան Բարդելա - Եվրապատգամավոր, Ֆրանսիա - Այսօր Ադրբեջանը և նրա նախագահը բռնի կերպով գրավում են տարածք, որը հայկական է: Յուրաքանչյուր անցնող օր բերում է ջարդերի, ադրբեջանական զորքերի և աշխարհազորայինների կողմից կատարված թալանի իր բաժինը: Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը՝ որպես ռազմատենչ նվաճող, անամոթաբար պնդեց, որ Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի պայքարը չի ավարտվել: Ժամանակն է կասեցնել մեր արտաքին քաղաքականության շրջանակներում Ադրբեջանի բոլոր արտոնությունները` սկսած վիզաների տրամադրումը հեշտացնելու համաձայնագրից: Եվրոպան մտահոգված է իր գազային շահերով, այդ պատճառով էլ նա հրաժարվում է բարձրաձայնել: Ուստի թող այն համարձակորեն պաշտպանի իր անդամներին Միջերկրական ծովի արևելքում՝ Թուրքիայի կողմից բազմաթիվ հարձակումներից։
Տարվա վերջին հուսադրող իրադարձությունն արցախահայության ինքնորոշման իրավունքի, Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի համար իրենց պայքարը շարունակելու նպատակով ԵԽ-ում խորհրդարանականներ Սիլվի Գիյոմի, Պիտեր վան Դալենի և Ֆրանսուա Ալֆոնսիի ստեղծած Արցախի հետ բարեկամության խումբն է։
Ինչպես նախորդ տարիներին, 2021-ին ևս Բելգիայում հայաստանյան դիվանագիտական կորպուսի, Հայ դատի գրասենյակի և սփյուռքահայության գործունեության կենտրոնում են լինելու Արցախի կարգավիճակի և արցախցիների ինքնորոշման իրավունքի հարցը։
