6 ամսից ավելի դադարից հետո մայիսի 14-ին Շառլ Միշելի միջնորդությամբ 5-րդ անգամ Հայաստանն ու Ադրբեջանը նստեցին բանակցային սեղանի շուրջ. 4 ժամ տևած բանակցությունից հետո Եվրոպական խորհրդի նախագահը հայտարարեց՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը վերահաստատել են միմյանց տարածքային ամբողջականությունը ճանաչելու հանձնառությունը:
Շառլ Միշել (Եվրոպական խորհրդի նախագահ) - Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդները հավատարմություն են հայտնել Ալմա-Աթայի 1991թ. հռչակագրին և Հայաստանի ու Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությանը՝ համապատասխանաբար 29 800 կմ²և 86 600 կմ²։
ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը և 1991թ. Ալմա-Աթայի Հռչակագրի հիման վրա միմյանց տարածքային ամբողջականությունը ճանաչելու մասին իրենց հանձնառությունը հայկական և ադրբեջանական կողմը հաստատել էին դեռևս նախորդ տարի` 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին` Պրահայում և հոկտեմբերի 31-ին` Սոչիում տեղի ունեցած հանդիպումների ընթացքում: Վերջին ամիսներին, սակայն, Իլհամ Ալիևը հանդես էր եկել տարածքային հավակնություններ ներկայացնող մի շարք հայտարարություններով, իսկ Ադրբեջանի զինված ուժերը շարունակել էին իրենց ոտնձգությունները ՀՀ ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ: Բրյուսելում պայմանավորվածությունը վերահաստատվեց:
Ստյոպա Սաֆարյան (քաղաքագետ) - Ադրբեջանի ձեռքից վերցվում է մի գործիք, որով նա, ըստ էության, Հայաստանին վնաս էր պատճառում իրական կյանքում և բանակցային գործընթացում: Երեկվանից կարդում եմ Ադրբեջանի պաշտոնական կամ պաշտոնականին շատ մոտ կանգնած շրջանակների կարծիքները, և ակնհայտ է, որ փորձում են Հայաստանին գրգռել, հատկապես Ալմա-Աթայի հռչակագրի հատվածով, որ այդ հռչակագրի վերահաստատումը ձախողվի հենց Հայաստանի կողմից:
Հիշեցնում է՝ վերջին ամիսներին Ալիևի խոսույթը տարածքային նոր հավակնությունների մասին էր:
Ստյոպա Սաֆարյան - Ադրբեջանին այսօրվա իրավիճակը ձեռք է տալիս, քանի որ այս իրավիճակում կարող է խախտել նոյեմբերի 9-ի համաձայնագիրը, անցակետ տեղադրել, բարձունքներ գրավել, իսկ այս համաձայնագրով այդ զենքը իր ձեռքից վերցվում է:
Տարածքային ամբողջականության ճանաչումն ուղղակիորեն փոխկապակցված է նաև մեկ այլ բարդ գործընթացի՝ սահմանազատման հետ: Դա նշանակում է, որ Ադրբեջանը պետք է դուրս բերի իր զորքերը վերջին երկու տարվա ընթացքում իրականացրած հարձակումների ընթացքում օկուպացրած ավելի քան 130 քառ կիլոմետր տարածքից:
Սաֆարյանը համաձայն չէ այն պնդման հետ, թե Ալմա-Աթայի հռչակագիրը ճանաչելով` Հայաստանը հրաժարվում է Արցախից: Նա հիշեցնում է՝ 90-ականների սկզբին այս հռչակագիրը, չխանգարեց, որ միջազգային հանրությունը բարձրացնի Արցախի բնակչության իրավունքների, այդ թվում՝ ինքնորոշման հարցը, ավելին՝ Արցախը այդ հարցում լինի բանակցային կողմ:
Ստյոպա Սաֆարյան - Արցախի խնդիրը չի փակվում, ձևավորվում է նոր միջազգային մանդատ, միջազգային նոր երաշխավորներով, միջազգային հովանու ներքո:
Շառլ Միշելը ևս իր ամփոփիչ ելույթում անդրադարձել է Լեռնային Ղարաբաղին, ընդգծել միջազգային հանրության հետ սերտ համագործակցությամբ հայերի անվտանգության երաշխավորման հարցը։
Ստյոպա Սաֆարյան - Եթե Արցախի խնդիրը կրկին միջազգայանացվի և Բաքվի վրա ճնշումներ գործադրվեն, Արցախը վերադառնա բանակցային սեղան` միջազգային մեխանիզմի ներքո, ապա Ալմա Աթայի փաստաթղթի սպառնալիքները կարող են չեզոքացվել:
Բրյուսելյան պայմանավորվածությունների կյանքի կոչման հարցում Բաքվի հանձնառության կարևոր թեստ է լինելու գերիների և այլ պահվող անձանց վերադարձի հարցը: Ալիևը նախկինում ևս մի քանի անգամ նման պարտավորություններ է ստանձնել, սակայն, Բաքու վերադառնալուն պես, հրաժարվել է դրանցից: Այդ մասին հայկական կողմը բազմիցս է բարձրաձայնել:
ԵՄ խորհրդի նախագահի ամփոփիչ ելույթում ևս ռազմագերիների խնդրին առանձին անդրադարձ կար:
Շառլ Միշել - Մարդասիրական հարցերի շուրջ ըմբռնում է եղել, որ կալանավորվածներն ազատ կարձակվեն առաջիկա շաբաթների ընթացքում: Ես նաև ընդգծեցի փոխըմբռնումը պաշտպանելու անհրաժեշտությունը, որ այն զինվորները, ովքեր պարզապես մոլորվել և մյուս կողմ են անցել, կշարունակեն ազատ արձակվել արագ ընթացակարգով։ Մենք քննարկել ենք նաև անհետ կորածների ճակատագրի և ականազերծման ուղղությամբ աշխատանքների ակտիվացման կարևորությունը:
Շառլ Միշելի խոսքով՝ քննարկումներում կողմերը հստակ առաջընթաց են գրանցել նաև տարածաշրջանի տրանսպորտային և տնտեսական կապերի վերաբացման շուրջ։
Շառլ Միշել - Այժմ այս հարցում դիրքորոշումները շատ են մոտեցել, հատկապես դեպի Նախիջևան և Նախիջևանով երկաթուղային հաղորդակցության բացման մասով։ Կողմերն իրենց թիմերին հանձնարարել են մշակել համաձայնագիր՝ երկաթուղային հաղորդակցության բացման պայմանների և հստակ ժամանակացույցով անհրաժեշտ շինարարական աշխատանքների անցկացման վերաբերյալ։ Նրանք նաև պայմանավորվել են այդ հարցում օգտվել Համաշխարհային մաքսային կազմակերպության աջակցությունից:
Այս հարցում առկա շահարկումները Ստյոպա Սաֆարյանը անհեթեթություն է որակում՝ հիշեցնելով՝ նախորդ բոլոր հանդիպումներին Եվրոպայի խորհրդի նախագահը հայկական կողմի դիրքորոշմանը համահունչ մոտեցում է արտահայտել՝ ընդգծելով՝ արտատարածքային միջանցքներ չեն լինելու:
Ստյոպա Սաֆարյան - 2021-ի հունիսին տեղի ունեցած հանդիպմանը բարձրաձայն հայտարարվել է, որ արտարածքային միջանցքներ չեն լինելու, և բացման դեպքում գործելու են մաքսային ռեժիմներ տվյալ երկրների ազգային ինքիշխանության պահպանությամբ:
Երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնումը կարևոր քայլ կարող է լինել ինչպես տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործընթացում առաջընթաց գրանցելու, այնպես էլ շուրջ 30 տարի Հայաստանի նկատմամբ իրանակացվող շրջափակման քաղաքականության ճեղքման համար:
ԵՄ խորհրդի նախագահի խոսքով՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները առաջիկայում նոր հանդիպումներ կունենան: Հունիսի 1-ին նախատեսվում է հանդիպում Քիշնևում կայանալիք Եվրոպական քաղաքական համայնքի երկրորդ գագաթնաժողովի շրջանակում՝ Շառլ Միշելի, ինչպես նաև Ֆրանսիայի և Գերմանիայի ղեկավարների մասնակցությամբ: Եվս մեկ եռակողմ հանդիպում էլ ծրագրվում է հուլիսին՝ նորից Բրյուսելում:
Հեղինակ` Իրինա Մկրտչյան
