Հալէպի Սրբոց Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցին կառուցուած է 1501 թուականին` 4-րդ դարուն, Սեբաստիոյ մէջ յանուն Քրիստոսի նահատակուած քառասուն զօրականներու յիշատակին: Սուրիոյ պատերազմի տարիներուն եկեղեցւոյ շրջակայքը յայտնուեցաւ թէժ գօտիի մէջ, անոր շատ մօտիկ թաղամասեր ահաբեկիչներու կեդրոններ դարձան: Արձակուած հրթիռները վնասեցին անոր կառոյցը:
Օրուան թեմակալ առաջնորդ Տէր Շահան արք.Սարգիսեանի և գործող ազգային իշխանութեան խոհեմութեամբ կարելի եղած փրկել եկեղեցւոյ նիւթական գանձերը: Առաջին տարիներուն եկեղեցին ծառայած է որպէս ուխտագնացութեան կայան` Հայաստանէն դէպի Երուսաղէմի սրբավայրերը մեկնող ուխտաւորներուն նաև մետաքսի ճամբու ուղևորներուն համար:
Հուրի Ազիզյան (Պատմական գիտութիւնների թեկնածու, գրող, հրապարակագիր, թարգմանիչ) - Հալէպի երևելիներէն Ըռայիս Եսայիի բարերարութեամբ 1499-1500 տարիներուն փոքր աղօթատեղի մատուռը արևելք-արևմտեան ուղղութեամբ ընդարձակուած է: Բարերարը ուխտաւորներուն հանգիստին համար կառուցած է խուցեր, սենեակներ, ինչպէս նաև թագաւորական դարպաս, այսինքն` վայելուչ առաջնորդարան:
15-րդ դարէն առ այսօր Ս.Քառասնից Մանկանց Մ.Եկեղեցին Բերիոյ Հայոց Թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցին է, անցեալին եղած է նաև կաթողիկոսասնիստ, ուր կատարուած են եպիսկոպոսական ու կաթողիկոսական ձեռնադրութիւններ և միւռոնի օրհնութիւն:
15-19րդ դարերուն եկեղեցւոյ մէկ բաժնին մէջ, որ այսօր կը ծառայէ որպէս քահանայից սենեակ, գործած է հայ գրչութեան նշանաւոր կեդրոններէն մէկը, ուր գրաչագրուած և ծաղկուած են Աւետարաններ ու մատեաններ, որոնց կարելի է այսօր հանդիպիլ նաև Անգրլիոյ, Վիեննայի, Երուսաղէմի ու Հայաստանի թանգարաններուն մէջ: Հալէպահայոց ծաղկուն կեանքի գրաւոր առաջին վկայութիւնը յիշատակուած է 1329 թուին` Ստեփանոս քհն.Կրակցիի Հալէպի մէջ ընդօրինակած ձեռագիրին մէջ: Ս.Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ շրջափակին և այժմու տարածքին մէջ գտնուած է հայոց առաջին գերեզմանատունը:
Եկեղեցւոյ ամէնէն հոգեցնցիչ սրբանկարը «Վերջին դատաստան»-ն է: Այս սրբապատկերէն աշխարհի վրայ ընդամէնը չորս հոգևոր կեդրոններու մէջ կան` ԱսՖահանի Ս.Ամենափրկիչ եկեղեցւոյ, Պոլսոյ Ս.Հրաշտակապետ եկեղեցւոյ, Լիբանանի Յոյն Ուղղափառներու Պալամէնթ վանքին և Հալէպի Ս.Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ: Նկարուած է Հալէպի Մելքիթ արուեստի ներկայացուցիչ Նաամէթ Ուլլահ Ալ Մուսաուէրի կողմէ 1708 թուականին:
Սրբապատկերներուն կողքին եկեղեցւոյ հարստութիւններուն մաս կը կազմեն հայկական կիրառական արուեստի պատկանող ընտիր օրինակներ` գրքերի պատեաններ, խաչեր, ճաճանչներ, սկիհներ, շրնիչներ, կանթեղներ, որոնց թիւը բարձրացած է Մեծ Եղեռնէն ետք, երբ մազապուրծ Հալէպ հասած տարագիրները, որպէս սրբազան մասունք, իրենց հետ բերած և ընծայաբերած են Արևմտահայաստանի իրենց գաւառներու նիւթական մշակոյթի արուեստի նմոյշները:
Եկեղեցւոյ զանգակատունը կառուցուած է քսաներորդ դարու սկիզբը բարերարութեամբ Ռըզքալլա Թահանի, իսկ վերանորոգումը կատարուած է քսանմէկերորդ դարու սկիզբը Ֆրանսաբնակ բարերար Անի Տնկիկեանի կողմէ: Բերիոյ Հայոց թեմի առաջնորդի օգնական հոգեշնորհ Տէր Մանուկ Պարիխանեան անդրադառնալով եկեղեցւոյ պատմական արժէքին նշեց որ այդ կը վերաբերի ոչ միայն սուրիահայութեան այլև կ՛ամփոփէ սփիւռքահայութեան պամութիւնը:
Տ. Մանուկ աբեղա Պարիխանյան (Բերիո Հայոց թեմի առաջնորդի օգնական) - Կարելի չէ խօսիլ սփիւռքահայութեան պատմութեան մասին առանց անդրադառնալեու Բերիոյ Հայոց Թեմի պատմութեան, մանաւանդ Ս.Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ դերին ու տեղին հայ ժողովուրդի կեանքէն ներս: Սփիւռքահայութեան պատմութեան մէջ որպէս կիրակնօրեայ դպրոց առաջին անգամ հինմուեցաւ այս եկեղեցւոյ կից բաժինը:
2016-ի Դեկտեմբերին Հալէպը ազատագրուելէ ետք վերսկսան վերականգնումի աշխատանքները: Եկեղեցւոյ նորոգութիւնը բծախնդիր սերտողութեան և մեծածախս գումարներու կը կարօտէր: Օգնութեան ձեռքը չուշացաւ, երկրի նախագահն ու առաջին տիկինը գնահատելով հոգևոր այս կեդրոնի պատմական ու մշակութային բարձր արժէքը նպաստեցին վերաշինութեան ծրագիրին:
Մարալ Գալայճյան (Սիրիայի նախագահական պալատի հետ աշխատանքի համակարգող) - 2018-ին Ապրիլ 24-ի նախօրեակին, Սուրիոյ առաջին տիկնոջ Ասմաա Ալ Ասատի հրաւէրով պատուիրակութիւն մը այցելեց Դամասկոս` գլխաւորութեամբ Բերիոյ Հայոց Թեմի առաջնորդ Տէր Շահան Ս.արք.Սարգիսեանի, ուր անդրադարձանք Հալէպի ընդհանուր իրավիճակին: Սուրիոյ նախագահ Պաշշար Ալ ասատ առաջին նախաձեռնողը եղաւ Ս.Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցւոյ վերաշինութեան աշխատանքին և բարոյական և նիւթական իր օժանդակութիւնը տրամադրեց:
Հալէպի Ս.Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ 2009-ին հրաշք պատահեցաւ երբ Ս. Մինաս զօրավարի սրբանկարէն ձէթ հոսեցաւ:
Այս մեծ իրողութեան ականատես ըլլալու համար օրին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա. քանի մը ժամուան համար ժամանեց Հալէպ և այցելեց եկեղեցի:
