Արդեն 40 տարի բելգիացի ակադեմիկոս Բեռնար Քուլիի ամեն օրը սկսվում է գրաբարով: Մաշտոց, Կորյուն, Խորենացի, Եղիշե՝ այն մեծ հայերն են, որոնց տեքստերով բելգիացի ակադեմիկոսը սիրել է Հայաստանը, առանց իմանալու երկրի գոյության մասին:
Բեռնար Քուլի (հայագետ, ակադեմիկոս) - 80-ականների սկզբին դասախոսներս շատ պատահական ինձ հուշեցին` բացի հին հունարենից և լատիներենից, կան նաև այլ հին լեզուներ, որոնք արժանի են ուսումնասիրման, և խոսեցին գրաբար հայերենի մասին։ Լյուվան Լա Նյովի համալսարանը եզակիներից էր, որ ուսումնասիրում էր Մերձավոր Արևելքի, հին քրիստոնեական լեզուները։ Գրաբար հայերենն ուսումնասիրում էի ինչպես հին հունարենը՝ առանց իմանալու, որ Հայաստան անունով երկիր գոյություն ունի։
Երիտասարդ ուսանողն անգամ Բելգիայի հայկական սփյուռքից գաղափար չուներ: Առաջին հանդիպումը Բելգիայի հայ համայնքի հետ բոլորովին այլ հարթակ է տեղափոխել Բեռնար Քուլիի ուսումնասիրությունները։ Մաշտոցին, Կորյունին և Խորենացուն ավելացել են նոր անուններ, նոր հետաքրքրություններ։ Սփյուռքահայության հետ շփումը նոր դուռ է բացել դեպի հայոց պատմություն։ Քուլին ծանոթացել է տարածաշրջանային, աշխարհաքաղաքական խնդիրներին, որոնց դեմ պայքարում են հայն ու Հայաստանը։
Բեռնար Քուլի - Իմ ճանաչած Հայաստանը ժողովրդի երկիրն է, որն ուրիշների դեմ գոյատևել է միայնակ՝ ի հեճուկս բոլոր պարտադրված վտանգների։ Ազգ, որ վերացվել է հարյուր անգամ, բայց ողջ է մնացել։ Հասկանում եմ, որ մաշտոցյան գիրը հայերի համար միայն հաղորդակցման միջոց չէ, այլ պատմության արտացոլանք:
Բեռնար Քուլին այսօր հին հունարենի, վրացերենի և լատիներենի հետ դասավանդում է նաև գրաբար հայերեն։ Ուսանողներին փորձում է փոխանցել ամենակարևորը:
Բեռնար Քուլի - Իմ ուսանողներին փորձում եմ փոխանցել, որ տարբեր գրությունների և լեզուների միջև, աշխարհագրական հեռավորությունից բացի, կա մշակումների հրաշալի նմանություն։ Հին հայկական և վրացական մշակումները հունահռոմեական ազդեցություն են ունեցել՝ իհարկե պահպանելով իրենց իսկ բնիկ ձևը։ Քրիստոնեությունից հետո հատկապես ձևավորել են իրենց ուրույն մշակույթը, բայց շատ ընդհանուր տարրեր ունեն մեր մշակույթի հետ։ Սա եմ փորձում փոխանցել ուսանողներիս, այնքան խորքային ուսումնասիրել, որ կարողանան անցնել տարբերություններից անդին ու զգան նմանությունները:
Զգալ հայկականությունն ու ապրել հայի ցավով, բայց՝ համամարդկային արժեքների համատեքստում։ Հայոց ցեղասպանությունը դրանց շարքում է։
Բեռնար Քուլի - Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար իմ մղած պայքարն ամենևին էլ հայերին հաճոյանալու համար չէ։ Համամարդկային արժեհամակարգի մաս է, և յուրաքանչյուր ոք, ով ունի մարդկայնության զգացում, պետք է պայքարի Ցեղասպանության դեմ։ Պետք չէ հայ կամ հրեա լինել պայքարի համար, բավական է մարդ լինել։ Ինձ համար Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը նախևառաջ արդարության վերականգնում է։
Զրույցին չի մոռանում նաև իր երկրի՝ Բելգիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացների մասին։ Սևրից մինչև ճանաչում։ Սևրի պայմանագիրը ստորագրած Բելգիան պաշտոնապես 2015 թ. է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Բայց հակառակ դրան՝ ցեղասպանությունների ժխտողականությունը քրեականացնող օրենքի նախագծում Հայոց ցեղասպանությունը ներառված չէ։
Բեռնար Քուլի - Թուրքական սփյուռքի գործոնը շատ մեծ է ու ազդեցիկ։ Պետք չէ թերագնահատել նրանց կարողությունները։ Շատ արհեստավարժ են, ինտեգրված Բելգիայի հանրային և հատկապես քաղաքական կյանքին։ Շատ կարևոր ընտրազանգված են, հատկապես մեծ քաղաքներում, ինչպես Բրյուսելը։ Այնինչ, հայ համայնքն ավելի տարածված է։
Բելգիայի հայ համայնքը թուրքական ընտրազանգվածի հետ չի մրցում, բայց իր ներկայությամբ շատ կարևոր ազդեցություն ունի:
Բեռնար Քուլի - Պետք է իմանալ, որ հայերը Բելգիա եկել են դեռ ցեղասպանությունից առաջ՝ 19-րդ դարասկզբին, հիմնականում գորգագործությամբ և ադամանդագործությամբ են զբաղվել։ Իրենց գոյությամբ ու գործունեությամբ նպաստել են նրան, որ հայկական հարցի, հիմնախնդիրների մասին Բելգիան և, հատկապես՝ քաղաքական շրջանակները տեղեկանան, բանավեճի մաս դարձնեն։ Եթե չլինեին Բելգիայի հայերը, ոչ ոք հարց չէր տա ո՛չ ցեղասպանության, ո՛չ էլ տարածաշրջանում առկա խնդիրների մասին։ Հայերի առկայությունը Բելգիայում հասարակությանն ավելի զգայուն է դարձնում։
Հանդիպման ավարտին Բեռնար Քուլին ուղեկցեց Բելգիայի եզակի գրադարաններից մեկը, որտեղ հազարավոր գրքեր կան։ Լյուվան Լա Նյովի համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի գրադարանը հայերենի, հայկականության ու Հայաստանի մասին գրքերով համալրվում է գրեթե ամեն տարի։ Բեռնար Քուլին համագործակցում է նաև Մատենադարանի հետ։ Մեծ հպարտությամբ է ցույց տալիս գրադարանի փոքրիկ անկյունը, որի հարստացման հարցում մեծ ավանդ ունի նաև ինքը՝ գրաբար հայերենի միջոցով հայոց աշխարհին կապված բելգիացին։
