Շարունակում ենք ներկայացնել հարցազրույցներ՝ եվրապատգամավորների հետ: Այս անգամ Թուրքիայի, այդ երկրի տարածաշրջանային քաղաքականության ու ԵՄ վերաբերմունքի մասին Լիլիթ Գասպարյանը զրուցել է Նիդեռլանդները ներկայացնող Կատի Պիրի հետ:
1. Եվրոպան շարունակում է ձախողել Թուրքիային վերաբերող իր քաղաքականությունը, և նույնիսկ պատժամիջոցները կոշտ կամ քաղաքականապես կարևոր չեն: Ինչպե՞ս եք մեկնաբանում ԵՄ-ի այս գործելաոճը:
«Ցավոք, երբ խոսքը Թուրքիայի հանդեպ ԵՄ արտաքին քաղաքականության մասին է, Միությունը պառակտվում է: Գիտեք, որ արտաքին քաղաքականության հարցում միասնություն է պետք, դա նշանակում է, որ բոլոր 27 երկրները պետք է համաձայն լինեն, նոր միայն ԵՄ-ն կկարողանա գործել: Եվ այդպես է եղել Թուրքիայի՝ ԵՄ անդամակցության գործընթացից ի վեր, ու այդպես շարունակվում է այսօր: Արդյունքում Եվրամիությունը՝ ունենալով նման մեծ հարևան, որը հաճախ նաև ագրեսիվ արտաքին քաղաքականություն է վարում, իրատեսական ռազմավարություն ունենալու փոխարեն, պարզապես արձագանքողի դերում է»:
2. Վերջերս Եվրախորհրդարանի լիագումար նիստում քննարկման թեմաներից մեկը կրկին Թուրքիան էր և այնտեղ մարդու իրավունքների վիճակը: Խորհրդարանականներից շատերը դատապարտեցին Թուրքիային և մտահոգություն հայտնեցին մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության իրավիճակի վերաբերյալ: Ըստ ձեզ՝ որը պետք է լինի հաջորդ քայլը. ժամանակը ցույց է տալիս, որ միայն դատապարտումները արդյունք չեն տալիս:
«Կարծում եմ՝ Եվրախորհրդարանի պատգամավորների կարևոր առաքելությունն է բարձրաձայնել կատարվածի մասին և դատապարտել: Օսման Քավալան, Սելահեթին Դեմիրթաշը և հազարավոր այլ մարդիկ Թուրքիայում բանտարկված են միայն քաղաքական պատճառներով: Սակայն դատապարտումներ չենք լսում ԵՄ առաջնորդներից, ինչը խնդրահարույց է: Նրանք կենտրոնանում են միայն ինչ-որ գործարքային հարաբերությունների վրա և արտահայտվում են այն ժամանակ, երբ խոսքը Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մասին է: Մինչդեռ խորհրդի վերջին եզրահանգումների մեջ, մենք որևէ նախադասություն չենք տեսնում Թուրքիայի ներսում տեղի ունեցող զարգացումների մասին: Եթե Եվրամիության առաջնորդներն այնքան խիզախ լինեին, որքան Եվրախորհրդարանի պատգամավորներն են և ամեն անգամ բարձրաձայնեին, երբ կարմիր գծերը հատվում են, համոզված եմ՝ ազդեցությունը շատ ավելի մեծ կլիներ, քան հիմա է»:
3. Ինչպե՞ս եք մեկնաբանում այն փաստը, որ ԵՄ բարձր ներկայացուցիչ Ջոզեպ Բորելը խոսում է Չավուշօղլուի հետ լավ հարաբերությունների մասին, կարծես թե հարաբերություններում բացասական ֆոն կամ խնդիրներ չկան, թվում է, թե Անկարային աչքով է անում և առիթ տալիս ամենաթողության:
«Ես շատ կցանկանայի, որ ԵՄ բարձր ներկայացուցչի հայտարարություններում խոսվեր օրենքի գերակայության, ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների մասին: Այդ առումով համաձայն եմ Ձեզ հետ: Սակայն նաև պետք է հիշել, որ հանձնակատարը ներկայացնում է Միության 27 անդամներին և նրանց արտգործնախարարներին: Նրա զգուշավոր կամ դիվանագիտական տոնը՝ Թուրքիայի հարցերում ԵՄ պառակտվածության հետևանք է նաև: Դրա լավագույն օրինակը Ֆրանսիան և Գերմանիան են: Մակրոնը և Մերկելը ԵՄ ամենամեծ երկրների առաջնորդներն են: Սակայն նրանք արմատապես տարբեր մոտեցում ունեն, թե ինչպես պետք է Եվրամիությունը վարվի Թուրքիայի հետ: Ուստի, քանի դեռ Փարիզի և Բեռլինի դիրքորոշումները տարբեր են, պետք չէ ակնկալել, որ ԵՄ արտաքին հարաբերությունների հանձնակատարը նրանցից որևէ մեկին հակասող հայտարարություն կանի»:
4. Չնայած Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումներին՝ Թուրքիան շարունակում է Սելահաթթին Դեմիրթաշին և այլ քաղբանտարկյալների պահել ճաղերից այն կողմ, դրան զուգահեռ Էրդողանը հայտարարում է, որ Թուրքիայի տեղը Եվրոպայի հովանու ներքո է: Եվրոպական ամենաբարձր ատյանի որոշումներն անտեսող երկիրն ինչպես է դեռ անդամակցության թեկնածու։
«Դատարկ խոսակցությունները շատ են: Հատկապես այն ժամանակ, երբ երկրի տնտեսությունը ճգնաժամ է ապրում, մենք Անկարայից սիրային նամակներ ենք ստանում: Նրանք ասում են՝ Մենք ուզում ենք ավելի մերձենալ ձեզ հետ, ցանկանում ենք բարելավել հարաբերությունները: Սակայն իրականում մենք տեսնում ենք դատարկ խոսքեր և չենք տեսնում որևէ իրական քայլ: Սելահեթին Դեմիրթաշը բանտում է ավելի քան չորս տարի: Եվրոպայի բարձրագույն դատարանը վճռեց, որ նա պետք է անմիջապես ազատ արձակվի: Հենց դա է իրականությունը, որը տարբերվում է ամեն անգամ Անկարայից եկող այն հռետորաբանությունից, թե իբր ցանկանում են հարաբերությունները կարգավորել»:
5. Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Թուրքիան ակնհայտ աջակցություն ցուցաբերեց Ադրբեջանին և ագրեսիվ այս քաղաքականությունն ու հռետորաբանությունը Եվրախորհրդարանի և ԵՄ այլ անդամ պետությունների խորհրդարաններում ընդամենը դատապարտեցին: Ըստ ձեզ՝ Հարավային Կովկասում Թուրքիայի վարած ագրեսիվ քաղաքականությունն ի՞նչ հետևանք կարող է ունենալ։
Եվրախորհրդարանը վերահսկում է մեր կառավարություններին, որպեսզի ներկայացվեն մեր ժողովուրդների կարծիքները: Ուստի մենք այլ գործողություն կամ քաղաքականություն չենք կարող իրականացնել, քան հայտարարություն ընդունելն է: Դա է Եվրախորհրդարանի դերը: Վախենում եմ, որ այս մեղմ տոնը և Անկարային ամեն անգամ հաճոյանալու ցանկությունը միայն խրախուսում են նախագահ Էրդողանի ավտորիտարիզմը: Որոշ անդամ երկրներ վախենում են, թե Թուրքիան ներգաղթյալների բազմություն կուղարկի իրենց տարածք: Մենք Էրդողանին կանգնեցնելու փոխարեն նրան ավելի ենք քաջալերում: Սակայն այդ ամենը կարող էր այլ կերպ լինել: Եվրամիությունն աշխարհի խոշորագույն և առաջատար տնտեսական միությունն է: Բոլորս էլ գիտենք, որ Թուրքիայի տնտեսությունը գերազանցապես կախված է մեզնից: Թուրքիայի օտարերկրյա ներդրումների բացարձակ մեծամասնությունը եվրոպական ընկերություններից է: Մեր ուժը խելամտորեն օգտագործելու ժամանակն է: Դա նշանակում է օգտագործել մեր տնտեսական իշխանությունը՝ երաշխավորելու, որ Թուրքիան ավելի չի հեռանում եվրոպական արժեքներից և չափորոշիչներից»:
6. Բազմաթիվ փորձագետներ, հատկապես Եվրոպական խորհրդի վերջին երկու գագաթնաժողովներից հետո, խոսում են ԵՄ վստահելիությունը և արևմտյան արժեքները կասկածի տակ դնելու մասին: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք դա:
«Ինձ համար դա հասկանալի է: Մենք էլ մեր ներքին խնդիրներն ունենք: Ես ծնվել եմ Հունգարիայում, հայրս կոմունիստներից փախել է 1956 թ.: Տեսեք, թե հիմա ինչ է կատարվում Հունգարիայում՝ ժողովրդավարության առումով: Օրենքի գերիշխանության հանդեպ որևէ հարգանք չկա: Եվ դա Եվրամիության անդամ երկրներից մեկն է: Ցավոք, նման զարգացումներ ենք տեսնում նաև ԵՄ անդամ այլ երկրներում: Չնայած՝ մենք ընդդիմության ղեկավարներին չենք բանտարկում, ինչպես դա արվում է Թուրքիայում: Այդուհանդերձ, կարծում եմ, որ Եվրամիությունը պետք է վստահելի լինի ներքին քաղաքականության առումով, որպեսզի վստահելի լինի նաև արտաքին քաղաքականության մեջ: Եվ մենք պետք է աշխատենք այդ ուղղությամբ: Սակայն ես աշխարհի որևէ անկյունում չեմ հանդիպել ազատական ժողովրդավարության փոխարեն բռնապետության ներքո ապրել ցանկացող որևէ մեկին: Սակայն մենք ամբողջ աշխարհում տեսանք բռնապետերի: Տեսանք նաև, թե նրանք ազատորեն գործելու ինչպիսի աջակցություն ստացան Նախագահ Թրամփից՝ ամբողջ չորս տարի: Հուսամ, որ այդ ժամանակահատվածն ավարտվեց»:
7. Այժմ, երբ Սպիտակ տանը կա նոր վարչակազմ, և ակնկալվում է, որ ԱՄՆ-ն առաջնահերթություն կտա մարդու իրավունքներին իր արտաքին քաղաքականության մեջ, ըստ Ձեզ ՝ կարո՞ղ է լինել միասնական արևմտյան դիրքորոշում Թուրքիայի նկատմամբ:
«Այո,կարծում եմ՝ կարող է այդպես լինել: Պետք է այդպես լինի: ԱՄՆ ու ԵՄ շատ երկրներ ՆԱՏՕ-ի անդամ են, ինչպես և Թուրքիան: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Եվրոպայում մենք ձևավորել ենք ամենակարևոր կառույցներից մեկը: Եվ մենք այնտեղ ենք Թուրքիայի հետ: Սակայն այսօր Թուրքիան հեռանում է, սադրում այլ անդամ երկրներին: Ուստի, այո, պետք է ԱՄՆ հետ համատեղ արտաքին քաղաքականություն լինի: Մեծ հույս ունեմ, որ բարձր ներկայացուցիչ Բորելի հաջորդ այցը կլինի Վաշինգտոն՝ քննարկելու նմանատիպ հարցեր, այդ թվում՝ Թուրքիայի հանդեպ միացյալ դիրքորոշում ձևավորելը»:
