Ո՞րն է Եվրոպայի դիրքորոշումը Արցախի նկատմամբ ագրեսիայի հարցում: Լիլիթ Գասպարյանը շարունակում է հարցազրույցների շարքը Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավորների հետ:
Այսօր նրա զրուցակիցը Ֆրանսիան ներկայացնող Սիլվի Գիյոմն է:
- Բարև Ձեզ, տիկի՛ն Գիյոմ, շնորհակալություն մեզ միանալու համար։
- Բարև Ձեզ։
- Ինչպե՞ս եք գնահատում Եվրոպայի ներկա կեցվածքը Լեռնային Ղարաբաղում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ։
- Եվրոպա ասելիս մենք պետք է մի փոքր ավելի ճշգրիտ լինենք: Ես խոսելու եմ եվրոպացի խորհրդարանականների անունից: Եվ Դուք գիտեք, որ մյուս դերակատարներից մեկն էլ Եվրահանձնաժողովն է՝ ի դեմս բարձր ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելի: Խորհրդարանում արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ բանավեճ ունեցանք խորհրդարանականների և բարձր ներկայացուցչի միջև, ինչը մեզ հնարավորություն տվեց մեծ հետևողականություն ցուցաբերել խորհրդարանականների ելույթների շնորհիվ: Այսպիսով, Խորհրդարանը, և նրանք, ովքեր արտահայտվել են այս հակամարտության վերաբերյալ, շատ հստակ դիրքորոշում ունեն` ինչպես տեղի ունեցող ընդգծված ագրեսիայի, այնպես էլ շատ արագ հրադադարի ռեժիմի պահպանման հրամայական անհրաժեշտության վերաբերյալ:
Կոչ է արվում վերականգնել քննարկումները Մինսկի խմբում: Ինչ վերաբերում է բարձր ներկայացուցչին, ապա նա հերթական անգամ կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել մարտերը, որոնք համարում է բացարձակապես անընդունելի ՝ խնդրելով պահպանել հրադադարի ռեժիմը: Խորհրդարանում տեսակետների մերձեցում կա՝ մարտերն անհապաղ դադարեցնելու անհրաժեշտության և բնակչության համար մարդասիրական գործողություններ ձեռնարկելու վերաբերյալ։
- Խոսքը գնում է Եվրոպայի հարևան տարածաշրջանի մասին, բայց հայտարարություններից անդին չենք անցնում։ Հարցն այդքան էլ չի հետաքրքրում Եվրոպային, թե՞ խոսքը ազդեցության թուլության կամ քաղաքական կամքի բացակայության մասին է։
- Իմ որոշ գործընկերներ և ես շարունակեցինք քայլեր ձեռնարկել` հասկացնելու համար, որ մենք չափազանց կապված ենք Հայաստանում և Ղարաբաղում տիրող իրավիճակին և շատ ուշադիր հետևում ենք այնտեղ տեղի ունեցող իրադարձություններին: Հիմա նամակ է պատրաստվում, որը կփորձի ավելի ու ավելի շատ աջակցություն ստանալ իմ 700 այլ գործընկերներից: Այդ նամակում հստակ նշվում է այն ագրեսիան, որը ադրբեջանական ուժերի կողմից եղել է Լեռնային Ղարաբաղի դեմ, և հստակ ընդգծվում է, որ ուժերի անհամարժեքություն գոյություն ունի՝ ծայրահեղ զինված տերության և մի պետության միջև, որն ավելի քիչ է բնակչության քանակով, և որ այդ մարդիկ տառապում են, ճակատ են գնում ու մահանում են դրամատիկ պայմաններում։ Նամակը հիշեցնում է, որ այդ թեմայով միջազգային համերաշխության կարիք կա: Այնպես որ, մենք շատ ուշադիր ենք հետևում իրավիճակին և շատ ազդեցիկ գործողություններ ենք ձեռնարկում՝ հակամարտության ավարտի, հրադադարի պարտադիր հարգման, ինչպես նաև Թուրքիային այս հակամարտությունում դատապարտելու, բայց նաև մարդասիրական գործողության անհրաժեշտության վերաբերյալ: Եվ մենք նույնիսկ հասնում ենք այն կետին, որ խնդրում ենք միջազգային հանրությանը ճանաչել Արցախը։ Այնպես որ, մենք ներգրավված ենք այս պայքարի մեջ:
- Ձեր երկրի նախագահն առաջինն էր, որ բարձրաձայնեց սիրիացի վարձկաններին ԼՂ-ի դեմ օգտագործելու մասին։ Այսօր շատ այլ հարցերով Ֆրանսիա-Թուրքիա հարաբերությունները լարվածության գագաթնակետին են հասել, պատժամիջոցներ բոլոր քաղաքական խմբակցություններն են պահանջում, բայց արդյունք չկա։ Որտե՞ղ է խնդիրը։
- Այո՛, Դուք ճիշտ եք, Ֆրանսիայի նախագահի քայլը պետք է նշել, բայց մենք նաև տեսնում ենք, որ նրա ելույթն Էրդողանի հետ կապված որոշակի հակասություններ է բերում: Օրեր առաջ մենք Ֆրանսիայում ծայրաստիճան դաժան ցույցերի ականատես եղանք՝ ի պաշտպանություն Էրդողանի: Ընդհանրապես, ճիշտ է, որ ԵՄ-ն Թուրքիայի հետ հարաբերություններում բախվում է շատ հստակ դժվարությունների: Օրինակ՝ 2015-ին եվրոպական տարածք ժամանած սիրիացի փախստականների հետ կապված՝ ԵՄ-ն իրեն Թուրքիայի ճիրանները նետեց։ Կարծում եմ, որ կա նաև թուրքական շանտաժի նկատմամբ դժկամության մի ձև: Այդ շանտաժը չպետք է ընդունվի: Այսինքն՝ եթե մենք ունենք դիրքերի թուլացում մեկի նկատմամբ, որը գործում է շատ կայսերական ձևով, մենք միշտ կորցնում ենք: Այնպես որ, ԵՄ-ն պետք է լինի ուժեղ և վճռական, և պետք է լինի պատասխան՝ Թուրքիայի նախագահի սադրանքին համապատասխան ուժգնությամբ։
- Եվրախորհրդարանականներից ոմանք մեզ հետ զրույցում հետաքրքիր մի իրականություն շեշտադրեցին, որ հեշտ չէ պատժամիջոց կիրառել մի երկրի դեմ, որը չորս միլիոն փախստականի ապաստան է տալիս։ Տպավորություն է, որ եվրոպական արժեքներն ու Եվրոպայի մարդու իրավունքների ընկալումը զիջում են քաղաքական և տնտեսական շահերին։ Եվ, ի վերջո, Թուրքիան ուղղակի սպառնում է Եվրոպային։ Ի՞նչ կասեք այս մասին։
- Ես հասկանում եմ, թե ինչ նկատի ունեք, քանի որ մենք իսկապես որպես եվրոպացիներ Թուրքիայի հետ ունենք ծանր կոնֆլիկտի մի քանի առարկա: Բայց գիտեք, այս կարգի դիվանագիտական խնդիր չեք կարող լուծել՝ պարզապես հրաման տալով: Կցանկանայի մտածել, որ ամբողջ թուրք ժողովուրդը պարտադիր չէ, որ համաձայն լինի իր նախագահի արածին: Ես կցանկանայի նաև, որ մենք կարողանայինք դիմել թուրքական հասարակությանը ՝ ասելով. «Տեսե՛ք, թե ինչ է կատարվում, տեսե՛ք ձեր նախագահն ինչ վիճակի մեջ է դնում ձեզ, տեսե՛ք, թե ինչպես է նա հարձակվում արտաքին հարաբերություններում, որ թաքցնի ներքին քաղաքականության մեջ առկա դժվարությունը»: Կցանկանայի նաև, որ մենք կարողանայինք փոխանցել այս տեսակի պատգամները: Ձեր հարցին ավելի անմիջականորեն պատասխանելու համար կրկնում եմ, որ դիվանագիտության մեջ դժվար է նման դաժան պատժամիջոց կիրառել, բայց կարծում եմ, որ մենք պետք է գնանք այդ ուղղությամբ` ցույց տալու, որ ԵՄ-ն միավորված է արձագանքել սադրանքին և շարունակում է այս մրցամարտը նախագահ Էրդողանի հետ:
- Չե՞ք կարծում, որ Լեռնային Ղարաբաղ այցելելը, մարդկանց և իրավիճակին ծանոթանալը լավագույն միջոցն է հիմնախնդրի բոլոր նրբությունները հասկանալու համար, որոնք իսկապես կարևոր են հակամարտության ընդհանուր լուծման համար:
- Իհարկե, ակնհայտորեն շատ է նպաստում, ինչպես բոլոր առաքելությունները, որոնք մենք իրականացնում ենք` որպես եվրոպական խորհրդարանականներ, երբ խնդիր ունենք և ուզում ենք ընկղմվել կոնկրետ իրականության մեջ: Այսպիսով, ակնհայտ է, որ սա կարևոր է, և եթե Ձեր հաջորդ հարցն այն է, թե արդյոք ես կայցելեմ Արցախ, պատասխանս կլինի «հավանաբար, այո, եթե կարողանամ»: Ես վաղուց եմ այցելել Հայաստան: Այնպես որ, շատ մոտ եմ և շատ կապված եմ այդ երկրին:
- Ֆրանսիայի տեղական, շրջանային կառավարման մարմինները Արցախի անկախությունը տարածելու բանաձևեր են ընդունում, հայտարարություններով հանդես գալիս։ Քաղաքական և իրավական ի՞նչ նշանակաություն ունեն դրանք։
- Գիտեք, որ Ֆրանսիայում մենք առանձնակի զգացողություն ենք տածում 1915թ. Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ: Ես ապրում եմ մի վայրում, որտեղ հայկական համայնքը ներկա է և ճանաչված: Այսպիսով, որոշակի համայնքների և Հայաստանի միջև կա հատուկ կապ: Սրանք բարեկամության, համապատասխան աջակցության կապեր են, ուստի, երբ այս շրջանային և տեղական մարմինները որոշում են կայացնում քույր քաղաքներ դառնալ Արցախի գյուղերի կամ քաղաքաների հետ կամ կոչ են անում ճանաչել Արցախը, անշուշտ, դա ուժեղ քաղաքական ակտ է: Ահա թե ինչու եմ ես հիասթափված ՝ տեսնելով, որ այս հրամանագրերը վիճարկվում են, և սպառնալիքի տակ են քաղաքապետերն ու թիմերը, որոնք դրանք ընդունում են: Սա ինձ համար անընդունելի է:
- Լեռնային Ղարաբաղը 1991-1992 թվականներին հռչակել է իր անկախությունը՝ հիմնվելով Խորհրդային Միության օրենքների վրա: Եվ այժմ, ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ այլ մայրաքաղաքներում քննարկումներ են ընթանում «Անջատում հանուն փրկության» սկզբունքի հիման վրա Լեռնային Ղարաբաղի հնարավոր ճանաչման վերաբերյալ: Ի՞նչ եք կարծում, Ֆրանսիան կարո՞ղ է դերակատարություն ունենալ դրանում ՝ որպես ելք ստեղծված իրավիճակից:
- Այո՛, ես կցանկանայի հավատալ և կարծում եմ, որ միանգամայն տրամաբանական կլիներ՝ հաշվի առնելով Ֆրանսիայի՝ Հայաստանի և Արցախի հետ ավանդական կապերը, որ Ֆրանսիան մասնակցեր այս գործընթացին: Այս կապը հնարավոր չէ մարել, անգամ առկա վիրուսի դեպքում:
- Շնորհակալություն Ձեր մասնակցության համար, տիկին Գիյոմ։
- Ես եմ շնորհակալ։
