«Լուրեր»-ը զրուցել է Հայաստանում ՄԱԿ-ի գրասենյակի մշտական համակարգող Շոմբի Շարփի հետ:
- Բարի երեկո, պարո՛ն Շարփ: Սուր զրույց է լինելու: Պատրա՞ստ եք:
- Անշուշտ
- Պարո՛ն Շարփ, ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի ներկայացուցիչը գնաց Գյանջա՝ տեսնելու վիրավոր երեխաներին: ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ից Արցախ գնացող եղա՞վ և եթե ոչ՝ ինչո՞ւ: Տարբերություն կա՞ հայ և ադրբեջանցի երեխաների միջև:
- Իհարկե չկա տարբերություն: ՄԱԿ-ը հիմնված է մարդու իրավունքների համապարփակության սկզբունքի վրա: Մարդու իրավունքների հռչակագրի 2-րդ հոդվածը շատ հստակ ընդգծում է, որ իրավունքները տրված են բոլորին՝ անկախ հանգամանքից, թե նրանք որտեղից են՝ որևէ տարածքի՞ց, թե՞ ճանաչված պետությունից, այնպես որ, բացարձակ տարբերություն չկա: Հիմա դեպքի վայր այցելելու ձեր հարցի մասին. ես կարող եմ խոսել միայն Հայաստանում ՄԱԿ-ի ներկայացուցչի դիրքերից: Մենք այստեղ ունենք շատ հստակ օրինական մանդատ՝ համաձայնություն հյուրընկալող երկրի հետ, այն է՝ Հայաստանը: Այստեղ ՄԱԿ-ը հստակ սահմաններ ունի, և դրանք Հայաստանի՝ միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններն են: Նույնիսկ այդպես մենք շատ կցանկանայինք երեկ, այսօր, վաղը հնարավորություն ունենալ գնալու Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտի: Բայց մենք չունենք մուտքի օրինական մանդատ:
- ՄԱԿ-ը՝ որպես մարդու իրավունքները պաշտպանող կազմակերպություն, մանդատի կարիք ունի՞ երեխաների կյանքը փրկելու համար:
- Իհարկե ոչ: Վստահեցնում եմ, այստեղ՝ Հայաստանում, ՄԱԿ-ը անում է հնարավոր ամեն ինչ: ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ն անում է ամենը՝ երեխաների իրավունքների պաշտպանության համար, աշխատում է ՄԱԿ-ի ամբողջ թիմը, անում է հնարավորը՝ մարդկանց օգնելու համար, անկախ նրանից՝ Հայաստանի՞ց են, թե՞ Լեռնային Ղարաբաղից: Մենք հանդիպել ենք այնտեղ և այստեղ՝ Հայաստանում վիրավորում ստացած երեխաների՝ Արծվիկի, Նարեկի, Ռուբենի հետ, լսել ենք նրանց պատմությունները, որ հասկանանք՝ ինչ է կատարվում, որ ամբողջական պատկեր ունենանք, որ այդ ամբողջ տեղեկությունը փոխանցենք Նյու Յորքի մեր կենտրոնակայան: Բայց, ինչպես ասացի, մեր սահմանափակ մանդատի պատճառով չենք կարողանում գնալ Լեռնային Ղարաբաղ: Հիմա կազմակերպության համար առաջնահերթությունը ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների հետ աշխատելն է. մենք մշտական կապի մեջ ենք նրանց հետ և հուսով ենք, որ աջակցելով մարդասիրական միջանցք բացելու ուղղությամբ նրանց ջանքերին՝ կկարողանանք ինքներս գնալ Ստեփանակերտ և կկարողանանք ցուցաբերել մարդասիրական աջակցություն:
- Արդեն մի քանի օր է՝ ցուցարարները Ձեզնից պահանջում են նույնքան կտրուկ հայտարարություններ, որքան Ձեր ազգանունն է: Ո՞րն է Ձեր պատասխանը նրանց:
- Նախ կցանկանայի ասել, որ որպես այստեղ՝ Հայաստանում ապրող մարդ, այնքան մտերիմ հայ ընկերներ ունեմ, հրաշալի գործընկերներ, և վերջին երեք շաբաթը կյանքիս ամենաբարդ ժամանակաշրջանն է եղել: ՄԱԿ-ի գրասենյակի անձնակազմի ու իմ անունից ցանկանում եմ ասել հայերին, որ մեր անձնակազմը նույնպես շատ է տուժել, նույնքան շատ: Նրանցից շատերն այս պահին վտանգում են իրենց կյանքը, շատերը կորցրել են մտերիմներին, այստեղ գալուց ժամեր առաջ պարզվեց, որ գործընկերոջս եղբայրն է զոհվել: Այնպես որ, բոլորիս վրա է դա ազդել այնքան, ինչքան այդ մարդկանց: Մենք հասկանում ենք նրանց բարկությունը: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը նույնպես արտահայտել է իր զայրույթը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում խաղաղ բնակիչների վրա հարձակվելու առնչությամբ և հրադադար է պահանջել և, մասնավորապես, նշել է Ստեփանակերտի վրա հարձակումների մասին: Ուզում եմ ասել այդ մարդկանց՝ մենք նույնպես բարկացած ենք և ձեզ հետ ենք:
Միայն հույս ունեմ, որ մարդիկ կկարողանան հասկանալ, որ պետք չէ մեղադրել այստեղ ՄԱԿ-ի անձնակազմին, որովհետև նրանք անում են հնարավոր ամեն ինչ, բայց մենք սահմանափակումներ ունենք: Ես չեմ ուզում խուսափել քննադատությունից, մենք ինքներս ենք բարկացած, կուլիսներում շատ բան է կատարվում: Մենք մեր սահմանափակ մանդատի շրջանակում անում ենք հնարավորը: Մենք փորձում ենք անաչառ տեղեկություն տրամադրել Նյու Յորքի մեր գրասենյակին: Նրանք շատ ակտիվ գործակցում են ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների հետ: Եվ, իհարկե, ամենակարևորը հրադադարն է: Երկարատև հրադադարը՝ մոնիթորինգ, ստուգող մեխանիզմներով, ինչն էլ իր հերթին կստեղծի մարդասիրական միջանցք բացելու հնարավորություն: Այստեղ՝ Հայաստանում, որևէ խտրականություն չկա, մենք տրամադրում ենք աջակցություն հակամարտության գոտուց եկածներին: Մենք անմիջական կապի մեջ ենք Հայաստանի կառավարության հետ, առաջարկել ենք մարդասիրական աջակցություն, և հենց մեզ դիմեն՝ կանենք հնարավորը՝ Լեռնային Ղարաբաղից եկածներին օգնելու համար:
- Պարո՛ն Շարփ, այդուհանդերձ, ՄԱԿ-ը մարդու իրավունքները պաշտպանող կառույց է: Դուք շարունակում եք խոսել հրադադարից այն ժամանակ, երբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը բացահայտ հայտարարել է, որ իրենց նպատակը Շուշին գրավելն է: Դրանից հետո ինչպե՞ս եք երկու կողմին կոչ անում պահել հրադադարը, երբ տեսել եք այդ հայտարարությունը և գիտեք, թե ով է խախտում այն: Նրանց նպատակն ակնհայտ է և հասկանալի բոլորին: Նրանք ուզում են Շուշին:
- Այն ամենը, ինչ կարող եմ ասել, նորից այն է, որ ՄԱԿ-ն աշխատում է միջազգային գործընկերների հետ, օրեր առաջ ես անձնապես կապ եմ հաստատել գլխավոր քարտուղարի հետ, և իրավիճակը ներկայացվել է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին: Վերջին տասնամյակներում առաջին անգամ երկու նիստ եղավ այս հակամարտության վերաբերյալ: Մենք առավելագույն ջանքեր ենք գործադրում անհապաղ հրադադարի հասնելու համար: ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման ծրագիրը, որտեղ ես եմ աշխատում, Անվտանգության խորհրդի անդամները, շատ խստորեն պահանջում են, որ հրադադար լինի, և դա լինի հենց հիմա:
- Բայց դուք դա երկու կողմին եք ասում:
- Դե... հրադադարը երկու կողմ է պահանջում և շատ բարդ գործընթաց է: Չեմ կարող ասել ավելին, քան այն, որ սա ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի առաջնահերթությունն է: Երեկ ՄԱԿ-ի ԱԽ-ն հանդիպեց, և մենք սպասում ենք հայտարարության, որը միջազգային հանրության միաձայն կարծիքն է, որն աջակցում է ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների ջանքերին՝ որպես բանակցությունների լիազորված ձևաչափ:
- Եվ նորից, ՄԱԿ-ը մարդու իրավունքների պաշտպանն է: Դուք տեսել եք Հադրութում քաղաքացիների, գերիների նկատմամբ վայրագությունը: Դրանից հետո ի՞նչ հայտարարություններ եք արել: Նորի՞ց երկու կողմին եք մեղադրում:
- Միայն կարող եմ ասել, որ դա մեր մանդատը չէ Հայաստանում: Մենք գործողություններ ձեռնարկելու մանդատ չունենք: Մենք չենք կարող խոսել այնպիսի հարցերից, որոնք դուրս են մեր լիազորություններից: Ոչ մանդատ, ոչ իրավունք, ոչ հնարավորություն չունենք: Բայց մենք կապի մեջ ենք ձեր կառավարության, արտգործնախարարության, ՄԻՊ-ի հետ. հավաստիացնում ենք, որ ցանկացած տեղեկություն փոխանցվում է մեր կենտրոնակայան: Վստահ եղեք, դա անաչառ տեղեկություն է: Միջազգային կառույցները լավ են տեղեկացված կատարվողի մասին:
- Պարո՛ն Շարփ, որպես ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչ և պարզապես մարդ՝ տեսե՞լ եք գլխատված հայ զինվորի նկարները, որ ադրբեջանցիներն են հրապարակել սոցիալական ցանցերում: Եվ երբևէ հայկական կողմից այդպիսի բան տեսե՞լ եք:
- Մենք սոցիալական մեդիայի աշխարհում ենք ապրում և ամեն ինչ տեսնում ենք: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը հաճախ է ասում՝ այս հարցը չունի ռազմական լուծում:
- Բայց դուք դա երկու կողմից եք պահանջում: Դա է խնդիրը: Հստակ է երևում՝ ով է ռազմագերի գլխատողը:
- Այն ամենը, ինչ կարող եմ ասել, այն է, որ Ժնևյան կոնվենցիայի ցանկացած խախտում բացարձակ անընդունելի է: Եվ մեր ստացած ցանկացած տեղեկություն մենք ուղարկում ենք ՄԱԿ-ի համապատասխան կառույցներին, որոնք դրանք ուսումնասիրելու մանդատ ունեն:
- Մտահոգված, շատ մտահոգված, շատ շատ մտահոգված, խորապես մտահոգված: Սրանք արտահայտություններ են, որ տեղ են գտնում նաև ՄԱԿ-ի հայտարարություններում: Մտահոգ չե՞ք, որ կկորցնեք հեղինակությունն աշխարհում:
- Որպես անհատներ՝ մենք բացարձակապես դատապարտում ենք հրադադարի ցանկացած խախտում, հատկապես՝ խաղաղ բնակիչների թիրախավորումը: Դա բացարձակ անընդունելի է: Բայց, իհարկե, կա դիվանագիտական բառապաշար, որին բոլորս ենք սովոր, և դա միշտ մնալու է: Բայց ես Ձեզ հավաստիացնում եմ, որ այդ դիվանագիտական բառապաշարի հետևում ծայրահեղ ցասում է ցանկացած խախտման, խաղաղ բնակչության վրա ցանկացած հարձակման, միջազգային մարդասիրական իրավունքի ցանկացած ոտնահարման նկատմամբ: Շատ բան կատարվում է կուլիսների հետևում, որ չի արտացոլվում այդ դիվանագիտական բառապաշարում, որպեսզի կարողանանք որքան հնարավոր է շուտ այս կռիվն ավարտին հասցնել:
- Որևէ ուղերձ ունե՞ք այն մարդկանց, որոնք ձեզնից և միջազգային հանրությունից արդարություն են պահանջում այս հայտարարությունների փոխարեն:
- Առաջին հերթին ուզում եմ ընդգծել. մենք լիովին հասկանում ենք, թե որտեղից է այս զայրույթը: Մենք էլ ունենք այդ զգացմունքները: Որպես անհատ և ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչ՝ իհարկե համաձայն եմ, որ միջազգային հանրությունը պետք է հաշվետու լինի: Երկու բան ունեմ ասելու. առաջինը՝ վերահաստատում եմ, որ շատ բան է արվում կուլիսներում, որ տեսանելի չէ, և բացարձակ համակարծիք եմ, որ դա բավարար չէ: Մեզնից կախվածն անում ենք, բայց ՄԱԿ-ը գերուժով օժտված կառույց չէ, ՄԱԿ-ը բանակ չունի, հենց դրա համար առաջնորդողն այս գործընթացում ԵԱՀԿ Մինսկի խումբն է: Երկրորդ՝ նորից կդիմեմ մարդկանց՝ իրենց ցասումը չկենտրոնացնել մեր հայաստանյան գրասենյակի վրա, մենք ամեն օր աշխատում ենք մարդկանց օգնելու համար և այնքան գործ ենք անում, այդ թվում՝ վերջին ամիսներին ՔՈՎԻԴ-ի դեմ պայքարելու համար:
- Եվ վերջում. ՄԱԿ-ը երբևէ կանխել կամ դադարեցրե՞լ է որևէ ցեղասպանություն:
- Դե... կտրուկ հարց է: Վստահ չեմ, որ կարող եմ պատասխանել՝ հաշվի առնելով ամենը: Ցեղասպանությունը, իհարկե, ամենասարսափելի երևույթն է, որին առերեսվել ենք կյանքի ընթացքում, կանխարգելելը, անշուշտ, ՄԱԿ-ի առաջնահերթություններից է, և Հայաստանն այդ հարցում կարևոր դեր է խաղացել՝ օգնելով ամրապնդել Ցեղասպանությունների կանխարգելման կոնվենցիան: Դա աշխարհի համար իրական սպառնալիք է: ՄԱԿ-ում Հայաստանի կառավարությունն այս հարցի առաջամարտիկներից է եղել: Վստահ եղեք՝ համակարգն աշխատում է և պատրաստ է արձագանքելու:
