Ինչպե՞ս են կառուցել ուրարտացիները երևանյան հնավայրերն ավելի քան 2800 տարի առաջ: Ֆրանսիայից ժամանած գիտաշխատողները հայ մասնագետների հետ անցել են գործի՝ փորձելով տեղափոխվել Ք. ա. 782թ․:
Երևանում մեկնարկել է Էրեբունի հնավայրի պահպանման, արժևորման, զբոսաշրջության խթանման ու զբոսաշրջային ծառայությունների ընդլայնման ծրագրի առաջին փուլը: Նախագիծն իրականացվում է Երևանի քաղաքապետարանի, Ֆրանկոֆոն քաղաքապետների ասոցիացիայի, «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի և Գրենոբլի հողի ճարտարապետության ուսումնասիրության կենտրոնի միջև կնքված պայմանագրով:
Առաջին փորձարկումներին ծանոթացել են Երևանի քաղաքապետ Հրաչյա Սարգսյանն ու քաղաքապետի առաջին տեղակալ Լևոն Հովհաննիսյանը:
«Սա ամիսների աշխատանք է, և այս համագործակցությամբ մեր առաջին նպատակն է՝ սովորել աղյուսի արտադրության տեխնոլոգիան, այնուհետ վերականգնել Կարմիր բլուր հնավայրի աղյուսաշեն պատերից մեկը, ինչպես նաև ամրոցի մուտքը: Արդյունքը երբ պարզ լինի, արդեն հոկտեմբերին աղյուսի արտադրության գործընթաց կսկսվի և, կարծում եմ, արդեն գարնանը հնարավորություն կունենանք սկսել վերականգնման աշխատանքները»,- նշել է քաղաքապետը:
«Իհարկե, ոգևորիչ է, որ մենք արդեն ունենք գործնականում հաջողված համագործակցություն, որը կոնկրետ ծրագրերով արդեն կյանքի է կոչվում: Միջազգային հաջողված փորձը մեզ հետաքրքիր է քաղաքային տնտեսության տարբեր ոլորտներում, և այսօր քայլեր ենք ձեռնարկում, որպեսզի մշակութային ոլորտը ևս արդյունավետորեն կարողանանք զարգացնել»,- նկատել է Երևանի քաղաքապետի առաջին տեղակալ Լևոն Հովհաննիսյանը:
Հայ և ֆրանսիացի մասնագետներն այս օրերին այցելել են Նուբարաշենի, Էրեբունի հնավայրին կից կավի հանքեր, ինչպես նաև Կարմիր բլուր և Էրեբունի հնավայրեր, որտեղից և վերցրել են նմուշարկման հողանմուշներ: Այս պահին փորձարկումներ են արվում՝ հասկանալու, թե որ կավի հանքն է առավել արդյունավետ լինելու աղյուսների պատրաստման համար:
«Հայաստանում կան աղյուսաշեն բազմաթիվ կառույցներ: Այս ծրագիրը հենց ներառում է Կարմիր բլուր, Շենգավիթ և Էրեբունի հնավայրերը, որտեղ մենք ունենք աղյուսաշեն պատեր ու կառույցներ, որոնք պետք է պահպանել: Մեր հնավայրերի համար սա կենսական նշանակություն ունի. պեղելը շատ լավ է, բայց պահպանելն անչափ կարևոր է»,- ընդգծել է «Էրեբունի» ՊՀԱԹ-ի տնօրեն Միքայել Բադալյանը:
Գիտնականները նկատում են. անցյալը բացահայտող նախաձեռնությունն ապագայի նախագիծ է: Երևանը բնապահպանապես մաքուր շինանյութի արտադրության հիմքն է դնում:
«Սա կարևոր գործընթաց է ոչ միայն Կարմիր բլուրի և Էրեբունիի համար, այլև ամբողջ Հայաստանի, որովհետև հում աղյուսի արտադրության այս գործընթացը հնարավորություն կտա վերականգնել այլ հնավայրեր ևս: Հազարամյակների ընթացքում, կարելի է ասել, կորել են ավանդական բոլոր գիտելիքները, և այսօր փորձի փոխանակմամբ ցանկանում ենք վերականգնել բոլոր այդ հմտությունները»,- նկատել է Լիոնի ճարտարապետական համալսարանի դասախոս Սյուզան Մոնո-Տեր-Մեսրոպյանը:
«Նախաձեռնությունը նաև ուսուցողական է: Այս ծրագրով աշխատանքներում ներգրավել ենք նաև մեր ուսանողներին, կրթական ծրագրեր ենք նախատեսում աշակերտների համար՝ «Արի պեղենք միասին» խորագրով: Մշակութային ոլորտի զարգացումն առանձնակի է կարևորված մեզ համար, և 2023 թ. Երևանի բյուջեից նախատեսում ենք զգալի միջոցներ հատկացնել մշակութային կոթողների վերականգնման նպատակով»,- ընդգծել է Հրաչյա Սարգսյանը:
Երևանի Կարմիր բլուրը, ի դեպ, շուրջ երեք տասնամյակ թաղված էր շինաղբի տակ, Երևանի քաղաքապետարանի միջոցներով 2021 թ. հնավայրն ամբողջությամբ մաքրվեց, տարածքից տեղափոխվեց ավելի քան 1200 բեռնատար աղբ: Քաղաքային իշխանության գլխավոր նպատակն է պահպանել Երևանի հազարամյակների պատմությունը վկայող հնավայրերը:
Համայնքը կանգնած է ֆրանսիական գործընկեր քաղաքների հետ համատեղ իրականացվող ծրագրերի կողքին, և արվելու է հնարավորը, որպեսզի հաջողությամբ կյանքի կոչվեն Երևանի զարգացմանն ու հանրահռչակմանը միտված բոլոր նախագծերը:
