Իրանի արտգործնախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆի այցը նախ՝ Բաքու, իսկ ապա նաև՝ Երևան, հատկանշական էր երկու պատճառով։
Դրանից առաջինը, բնականաբար, հայ-ադրբեջանական սահմանին Բաքվի սադրանքներն ու դրանց հնարավոր ռիսկերի գնահատումն էր։ Երկրորդ պատճառը, ըստ էության, բխյալ էր առաջինից՝ այցը նախապես պլանավորված չէր։ Կա նաև երրորդ հանգամանք, սակայն այդ մասին գոնե բացահայտ չխոսվեց։ Խնդիրը վերաբերում է «Հարավ-հյուսիս» տրանսպորտային միջանցքին, որի շուրջ տեղի ունեցող ցանկացած զարգացում գրեթե անմիջապես հանգեցնում է Ադրբեջանի կողմից սահմանային սադրանքների կազմակերպման, ինչը փորձագետներից շատերին արդեն թույլ է տվել եզրակացնել, որ Բաքվի գործողությունները, մասնավորապես, Սյունիքում, կարճաժամկետ կտրվածքով ունեն միայն ու բացառապես մեկ նպատակ՝ տապալել «միջանցքի»՝ Հայաստանով անցնելու ծրագրերը։
Այս համապատկերում հատկանշական է, որ Իրանը ոչ միայն չի պատրաստվում հետ կանգնել իր մտադրություններից, այլև առիթից առիթ ավելի է խստացնում հռետորաբանությունը՝ պնդելով, որ Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունն այն կարմիր գիծն է, որից անդին որևէ մեկին անցնել թույլատրված չէ։
Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆ (ԻԻՀ արտգործնախարար) - Մենք ցանկանում ենք խաղաղություն հաստատվի այս տարածաշրջանում: Եվ միշտ ընդգծել ենք տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության և ճգնաժամերի խաղաղ լուծման մասին, Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը շատ կարևորում է միջազգային իրավունքին հարգանքով վերաբերվելը: Այս շրջանակում վերջին սրացումները լուծելու նպատակով մեր երկրից երեք այց է իրականացվել Հայաստան: Առաջին այցով ես եմ այցելել, ինձնից հետո մեր հատուկ ներկայացուցիչ բանագնացն է այցելել Հայաստան, և այժմ դարձյալ ես եմ այցելում Հայաստան: Ցավում եմ, որ այս նոր վիճակի սրացման հետևանքով զոհ եք ունեցել։ Երեկ ես շատ բովանդակալից և մանրամասն խոսակցություն եմ ունեցել Ադրբեջանի նախագահի հետ, հույս ունեմ, որ այս հանդիպումները, ինչպես նաև իմ գործընկերոջ հետ հանդիպումը կկարողանան նպաստել, որպեսզի այս ճգնաժամը լուծում ստանա:
Ինչպես այս հանդիպումից առաջ, այնպես էլ դրա ընթացքում հայկական կողմի դիրքորոշումը եղել ու մնացել է անփոփոխ․ Հայաստանը նոր պատերազմ չի ցանկանում, սակայն ադրբեջանական զինված ուժերը պետք է առանց որևէ նախապայմանի լքեն Հայաստանի սուվերեն տարածքը և նույնպես առանց նախապայմանի վերադարձնեն գերիներին և պահվող բոլոր անձանց։
Նիկոլ Փաշինյան (ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար) - Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումները մի քանի հատվածներում ապօրինի կերպով հատել են Հայաստանի սահմանը։ Մեր դիրքորոշումը միանշանակ է, որ Ադրբեջանի ԶՈՒ ստորաբաժանումները պետք է հեռանան մեր տարածքից, և մենք սրա համար առաջին հերթին քաղաքական, դիվանագիտական ջանքեր ենք գործադրում, նաև այն պատճառով, որ ՀԱՊԿ մեր գործընկերները հենց առաջին օրերից հորդորում են մեզ, որ հարցը լուծենք առաջին հերթին քաղաքական, դիվանագիտական ճանապարհով:
Հասկանալի է, սակայն, որ բանակցությունների օրակարգը թելադրված էր նաև այն ծրագրերով, որոնք ոչ միայն Իրանի, այլև Հայաստանի համար կենսական կարևոր նշանակություն ունեն։ Խոսքը, կրկնենք, «Հարավ-հյուսիս» տրանսպորտային միջանցքի մասին է, որի շուրջ իրանական կողմը բավական ինտենսիվ աշխատում է Երևանի հետ և, գոնե Զարիֆի խոսքից դատելով, արդեն կան առարկայական պայմանավորվածություններ։
Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆ - Հուսով եմ՝ այս պանդեմիայի ավարտից հետո մենք կկարողանանք տնտեսական ոլորտում երկկողմ հարաբերություններն ավելի զարգացնել։ Մեղրիի ազատ տնտեսական գոտին, ինչպես նաև Իրան-Նախիջևան-Հայաստան երկաթգծի առկայությունը շատ արդյունավետ կարող է լինել երկու երկրների համար։ Լավ համաձայնություն է ձեռք բերվել։ Եվ հուսով եմ՝ առաջիկայում կկարողանանք ակտիվ ներկայություն ապահովել Սյունիքի մարզում: Սա այն կարևորությունն է, որ մենք տալիս ենք երկկողմ հարաբերություններին։ Ռազմավարական երկխոսություն եմ ունեցել Հայաստանի գործընկերների հետ, և առաջին իսկ պատեհ առիթով մեր ներկայացուցիչը, մեր բանակցողը կգա Հայաստան ու կշարունակի այդ երկխոսությունը:
Բանակցողին, ըստ երևույթին, երկար սպասելու կարիք չի լինի։ Առաջիկայում Իրանում նախանշված են նախագահական ընտրություններ, որի արդյունքները, գոնե այս պահին, չափազանց մշուշոտ են։ Չնայած՝ անկախ այդ արդյունքներից, Իրանի գործող նախագահ Ռոուհանին իր համար խնդիր է դրել ավարտին հասցնել Չինաստանի հետ կնքված դարի գործարքը, որի մի մասն էլ հենց կազմում է «Հարավ-հյուսիս» տրանսպորտային միջանցքը։ Իսկ սա նշանակում է, որ առաջիկայում Երևանը Իրանից կարող է բազմաթիվ հյուրեր ունենալ։
