Կոռուպցիայի ընկալման համաթիվ. բարդ արտահայտություն՝ պարզ նշանակությամբ: Այս ցուցիչով են աշխարհում առաջնորդվում, որքանով է կոռումպացված երկիրը: Հայաստանն անցած տարի գրանցել է կոռուպցիայի ընկալման համաթվի պատմական ու ռեկորդային արդյունք: Մեր երկիրը 49 միավորով կիսում է 60-րդ հորիզոնականը Հորդանանի և Սլովակիայի հետ: Ցանկում ներառված է 180 երկիր, գնահատում են 0-ից 100 միավորով: Ռեկորդային ցուցանիշին հասել ենք վերջին 2 տարիներում՝ սանդղակում մեր դիրքը բարելավելով տարեկան 7-ական միավորով: Իսկ ինչ է, ի վերջո, կոռուպցիայի ընկալման համաթիվը:
Վարուժան Հոկտանյան, «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի ծրագրերի ղեկավար - Առաջինը՝ դա գործարարների և փորձագետների ընկալումն է ոչ թե շարքային քաղաքացիների՝ տվյալ երկրի և տվյալ երկրի հետ առնչվող: Երկրորդ կարևոր հանգամանքը, որ ես կուզեի շեշտել, որ միայն հանրային սեկտորին է վերաբերում, մասնավոր սեկտորի կոռուպցիային դա չի վերաբերում:
Աղյուսակը կազմում է «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» կազմակերպությունը, հիմքն էլ հեղինակավոր միջազգային կազմակերպությունների փորձագիտական գնահատումներն ու գործարար ոլորտում ուսումնասիրություններն են: Հայաստանի դեպքում ամփոփվում են 6 ուսումնասիրության տվյալներ։
Մարիամ Գալստյան, ՀՀ ԱՆ հակակոռուպցիոն քաղաքականության մշակման և մոնիթորինգի վարչության պետ - Շարունակաբար նշվում է, որ Հայաստանը կոռուպցիայի դեմ պայքարում հետևողական քայլեր է ձեռնարկում, և բարեփոխումները միտված են կոռուպցիայի դեմ պայքարում իրական արդյունքներ գրանցելուն:
Կոռուպցիայի ընկալման համաթիվը հաշվարկվում է 1995 թվականից: 2012-ից մինչև 2017-ը Հայաստանի միավորները տատավել են 33-35-ի սահմաններում: Կտրուկ աճ է սկսել 2018-ից: Եվ, չնայած, որ կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսը 2020-ինն է, Վարուժան Հոկտանյանը նշում է, որ այս արդյունքը 2019 թվականի ամփոփումն է:
Դատախազության տրամադրած կոռուպցիոն հանցագործությունների տվյալներն ամփոփելով կունենանք հետևյալ պատկերը. 2017-ին Հայաստանի իրավասու մարմինների վարույթում կոռուպցիոն բնույթի հանցագործությունների վերաբերյալ 403 քրեական գործ է հարուցվել, 2018-ին թիվն աճել է 3.6 անգամ՝ հարուցված քրգործերի թիվը հասել է 1469-ի: 2019-ին թիվը 4.7 տոկոսով նվազել է՝ 1399 քրեական գործ: Մեկ այլ թվային տվյալ՝ 2017-ին ժամանակավորապես դադարեցվել է 32 մեղադրյալի պաշտոնավարում, 2018-ն թիվն աճել է 1.7 անգամ՝ 54 պաշտոնավարման կասեցում, 2019-ին թիվը ևս 10-ով ավելացել է: 2020-ի տվյալները գլխավոր դատախազությունը դեռ ամփոփում է:
Մարիամ Գալստյան - Հիմնականում և՛ հարցումները, և՛ վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ համակարգային կոռուպցիան գրեթե արմատախիլ է եղել, բայց դեռ վարչական կոռուպցիայի առումով անելիքներ ունենք:
Երկրում կոռուպցիոն գործարքները բացառելու համար անհրաժեշտ է 3 ցուցչի ապահովում՝ ինստիտուցիոնալ հենք, քաղաքական կամք, ռազմավարություն: Մարիամ Գալստյանի պնդմամբ՝ իշխանությունը 3 ուղղությամբ էլ հետևողականորեն աշխատում է: Սրանք մեխանիզմներ են, որոնց առկայությունը ևս ազդում է ուսումնասիրությունների արդյունքների վրա:
Մարիամ Գալստյան - Մենք ունենք կանխարգելման մարմին՝ կոռուպցիայի առումով, որը նպաստելու է կոռուպցիայի կանխարգելմանը և հակակոռուպցիոն կրթության ու ծրագրերի իրականացմանը, մենք ստեղծում ենք հակակոռուպցիոն կոմիտե, որն իրականացնելու է բոլոր կոռուպցիոն գործերով նախաքննությունը և իրականացնելու է օպերատիվ հետախուզական գործունեություն, ունենք նաև դատախազությունում հատուկ ստորաբաժանում և ունենալու ենք հակակոռուպցիոն դատարաններ:
Ինչքան էլ կոռուպցիայի ընկալման համաթիվն անմիջական կապ չունի կոռուպցիոն հանցագործությունների թվի հետ, բայց փորձագետները բարձր գնահատական չեն տա, եթե երկրում չլինի կոռուպցիայի դեմ պայքար՝ վստահ է Գալստյանը: Կոռուպցիայի նվազման համար կոշտ քայլերի է պետք գնալ՝ իր տեսակետն է ներկայացնում Վարուժան Հոկտանյանը:
Վարուժան Հոկտանյան - Առաջին քայլը, որ պետք է արվի, դա լուրջ բարեփոխումներ իրականացնելն է ոչ այնքան թղթի վրա, ինչքան իրական կյանքում: Ունենալ այնպիսի տնտեսական համակարգ՝ ոչ այնպիսին, որ կար, որը քիչ է փոխվել, այլ այնպիսի տնտեսական համակարգ, որտեղ լինի ազատ, տնտեսական հարաբերություններ, ունենալ այնպիսի քաղաքական համակարգ, որը բացառի անարդար, կեղծված ընտրություններ, այդ դեպքում մենք կարող ենք սպասել, որ կոռուպցիայի նվազումը կդառնա բնական մի բան:
Պակաս կարևոր չէ նաև բնակչության մոտեցումը: Բացառիկ ցուցանիշը Հայաստանին մոտեցրել է սանդղակի մեջտեղին, իսկ կոռուպցիան լուրջ պրոբլեմ չի համարվում այն երկրներում, որտեղ կոռուպցիայի ընկալման համաթիվը 50-ից բարձր է: Այս ցուցիչը կարևոր է նաև ներդրումների համար, շատերն են համաթիվն աչքի տակով անցկացնում՝ ներդրումներ անելուց առաջ:
Մարիամ Գալստյան - Մենք չենք անում, որ ընկալման համաթիվը փոխվի, մենք անում ենք, որպեսզի կոռուպցիայի դեմ պայքարն արդյունավետ լինի և արդյունք տա, ինչը և՛ քաղաքացիների համար ընկալելի կլինի, և՛ մեզ համար ցուցիչ կլինի, որ մենք հաջողել ենք կոռուպցիայի դեմ պայքարում:
Եվ քանի որ ինստիտուցիոնալ գործիքների մեծամասնությունը կսկսի կիրառվել 2022 թվականից, արդարադատության նախարարությունում ապագայի հանդեպ դրական են տրամադրված: Այս տեմպերով առաջ գնալու դեպքում կոռուպցիայի ընկալման համաթվի աղյուսակում դիրքերի բարելավման հույսը մեծ է:
