58 տարի առաջ՝ 1956-ի նոյեմբերի 29-ին, հայկական հեռուստատեսությունը հայտնվեց եթերում: Խորհրդային Հայաստանում ռադիոյի հիմնումից 30 տարի անց Նորքի բարձունքում 60 քմ տարածքով միակ տաղավարից էկրաններին հայտնվեց Հայաստանի հեռուստաընկերության առաջին թողարկումը: Հայ հեռուստադիտողներն առաջինը կադրում տեսան Նարա Շլեպչյանին: Հենց նա էր հաղորդավարների մրցույթում հաղթող ճանաչվել: Չորս տասնամյակ նա էկրանների հայ թագուհին էր:
Երկրի միակ հեռուստատեսությամբ 50-ականների վերջին ցուցադրվում էին հիմնականում ֆիլմեր և երաժշտական հաղորդումներ: Սկզբում շաբաթական չորս օր հայկական հեռուստատեսությունը մտնում էր երևանցիների տներն ու օրական երկու ժամով ապահովում անխափան եթեր: Նարա Շլեպչյանն առաջինն էր որ տվեց մեկնարկը, նրա հետ եթերում հայտնվեցին նաև այլ մեկնաբաններ, որոնք մի քանի տարվա ընթացքում դարձան բոլորի սիրելիները՝ Լևոն Պարոնյան, Կարինե Սարգսյան, Աիդա Ներսիսյան, Սուսաննա Շահինյան: Հեռուստատեսությունը մի նոր, չբացահայտված աշխարհ էր այդ ժամանակ արվեստի գործիչների, երիտասարդ մասնագետների ու էնտուզիաստների համար: Հնարվում էին նոր մեթոդներ, մոտեցումներ, հաղորդումներ, որոնք այդ ժամանակների համար հեղափոխական էին թվում:
Հեռուստատեսային պրոֆեսիոնալների թիմը ստեղծեց հայկական հեռուստատեսությունը՝ Մարատ Մարինոսյան, Կիմ Արզումանյան,|Մելիք Վրթանեսյան և այլ նվիրյալներ: 1960-ականներից արդեն հայկական հեռուստատեսությունն ապրում էր իր վերելքի առաջին շրջանը:
Փորձելով եթերն ավելի գրավիչ ու հետաքրքիր դարձնել, բացի ֆիլմերից ու համերգներից, եթերում հայտնվեցին նաև հեռուստաներկայացումներ: 70-ականներին ստեղծվեց դրամատուրգիական հաղորդումների խմբագրությունը, հեռուստատեսությունում հայտնվեցին երիտասարդ ու խոստումնալից ռեժիսորներ, ովքեր փորձում էին ամեն ինչ անել լավ ներկայացումներ ստանալու համար: Այդ ժամանակ դա յուրատեսակ սերիալ կամ շոու կարելի էր անվանել: Ամեն շաբաթ նոր ներկայացում էր հայտնվում եթերում: 400-ից ավելի հեռուստատեսային բեմադրություն, որոնք լայնորեն քննարկվում էին:
Դեռ 60-ականների կեսերից Հանրայինի եթերում հայտնվեցին սպորտային հաղորդումները, ցուցադրվում էին ֆուտբոլային հանդիպումներ, տարբեր առաջնություններ: Սպորտային մեկնաբանի աշխատանքը նոր էր: Մարզադաշտից հետևելով խաղին՝ առանց տեսախցիկների օգնության մեկնաբանները փորձում էին ներկայացնել այն ամենը, ինչ տիրում էր այդ պահին դաշտում: Լևոն Դանիելյան, Համլետ Ղուշչյան, Սլավա Սարգսյան, Սուրեն Բաղդասարյան՝ սպորտային այս մեկնաբանները բազմաթիվ միջոցառումներ են լուսաբանել, ռեպորտաժներ պատրաստել:
Զարգանում էին նաև այլ հաղորդումներ: Տարբեր երաժշտական համույթներ ներկայացնում էին իրենց համերգները, ելույթներ էին ունենում տարբեր երկրներում ու ցուցադրվում Հանրայինով: Լեգենդար կոմպոզիտորների ու երգիչների մենահամեգներն ուղիղ եթերով ցուցադրվում էին Հայաստանի հեռուստատեսությամբ:
Խորհրդային միության տարբեր երկրներում մերոնք ներկայացնում էին իրենց արվեստը, իսկ Հանրայինը վավերագրում ու հետո ներկայացնում էր եթերով: Մշակութային բազմաթիվ հաղորդումներ, հեռուստաֆիլմեր ու բացառիկ հարցազրույցներ անգնահատելի են դարձրել հայկական հեռուստաեթերի պահոցը: Տասնյակ հաղորդումներ, ֆիլմեր ու ներկայացումներ այդ ժամանակ արժանացան տարբեր մրցանակների:
Առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձվում մեծ համերգներին: Ուղիղ եթերում ցուցադրվում էին համերգներ նվագախմբերի մասնակցությամբ: Բազմաթիվ մարդկանց փոքրիկ սև արկղի շուրջ համախմբող հեռուստատեսությունը տարիների ընթացքում սկսեց վերափոխվել: Արդեն ավանդական դարձած համերգներից, ներկայացումներից ու ֆիլմերից բացի սկսեցին պատրաստվել մշակութային հաղորդումներ:
Այս տարիների ընթացքում Հանրայինի եթերում հայտնվել են մի քանի տասնյակ հաղորդումներ: Դրանցից յուրաքանչյուրն ուներ իր ուրույն տեղը, ժամն ու հեռուստալսարանը: Դասական երաժշտության ու հայրենասիրական երգերի մասին բազմաթիվ հաղորդումներ է հեղինակել և վարել Քնարիկ Փիլոսյանը, ով, ի դեպ, մինչ օրս աշխատում է Հանրային հեռուստաընկերությունում։
.jpg)
70-ականներից 80-ականները եթերում էին նաև բազմաթիվ ուսումնական հաղորդումներ: Առանձին ուսումնական խմբագրությունում պատրաստվում էին օտար լեզվի, մայրենիի, մաթեմատիկայի և այլ թեմաներով հաղորդաշարեր:
Հայաստաում՝ այն ժամանակ «Ազգային հեռուստատեսությունում» հայտնվեց Արմեն Ամիրյանը: Երիտասարդ, խոստումնալից մեկնաբանը հենց սկզբից դարձավ լուրերի հաղորդավար, հետո սկսեց հեղինակային նախագծերն ու մեծ միջոցառումները: Այն ժամանակ Ամիրյանի մոտեցումները համարվում էին գերժամանակակից: Եռանդով լեցուն, հեռուտատեսային յուրահատուկ ձեռագրով նա մի քանի հաղորդումներ վարեց հանրայինով: Որոշ ժամանակ անց արդեն նշանակվեց Հայաստանի հանրային ռադիոյի տնօրեն, բայց միևնույն է՝ հեռուստատեսությունից չհեռացավ:
Նոր ժամանակներն իրենց հետ բերեցին հեռուստատեսային նոր մոտեցումներ, նոր նախագծեր ու դեմքեր: 80-ականներին հայտնվեցին նոր հաղորդումներ, բայց բոլորից սիրվածն ու սպասվածը ամանորյան թողարկումներն էին՝ «Օգոնյոկները»: Հիմա հեռուստատեսային «մեգա» նախագծեր դարձած այդ հաղորդումներն այն ժամանակ նկարահանվում էին ամանորից 2-3 ամիս առաջ: Բծախնդիր կերպով ընտրում էին երգերն ու կատողներին, հյուրերին ու հաղորդավարներին: Ոչ մի պատահական երգ, բեմադրություն կամ դեկոր չէր կարող հայտնվում եթերում:
.jpg)
Հաջորդ տարիներին հյուրընկալվում էին ամբողջ խորհրդային միությունում հայտնի արտիստներ: Գաղափարներն ու լուծումները շատ էին:
Արդեն անկախացող Հայաստանում բոլորի համար ակտուալ էր Արցախյան հարցին վերաբերող թեմաները։ Հայկական հեռուստատեսությունը պատերազմական տարիների եզակի կադրեր տեսագրեց, որոնք հիմա էլ վկայում են Արցախյան հերոսամարտի մեր փառահեղ հաղթանակի մասին: Մարդիկ անձնվիրաբար մարտի դաշտում վավերագրում էին այն, ինչը տարիներ հետո մեր հպարտության առիթն էր դառնալու: Պատերազմական ակտիվ գործողությունների ընթացքում և հաջորդիվ «Արտ-13»-ը «Զինուժ» հաղորդաշարով ներկայացնում էր դեպքերի զարգացումները:
90-ականների սկզբին հայկական հեռուստատեսությունը լիովին փոխվեց: Ժամանակներին ու բարքերին հարմարվելով՝ հեռուստատեսությունը ներկայանում էր նորովի: «3-ալիքը» նոր շունչ ու թարմություն հաղորդեց հայկական հեռուտատեսությանը: Սիրված հեռուստադեմքերը փորձում էին մութ ու ցուրտ տարիներին լույսի ու ջերմության լիցքեր հաղորդել հեռուստադիտողներին:
.jpg)
Եթերում հայտնվեց նաև «Հեքիաթն է կանչում», հետո «Հեքիաթների դաշտ»: Նոնա մորաքրոջ հաղորդումներից հետո ուշ երեկոյան եթերում էր հայտնվում Արթուր Բախտամյանը: Նա մինչ օրս էլ պահպանել է ուշ երեկոյան Հանրային եթերում հայտնվելու բարի ավանդույթը։ Այժմ նա վարում է «Չակերտներ» հեղինակային հաղորդաշարը։
90-ականների ավարտին և նոր հազարամյակի սկզբին Առաջինն արդեն ոչ միայն փորձում էր որակյալ եթեր ապահովել, այլև պայքարում էր դաշտում հայտնված մյուս հեռուստաընկերությունների հետ մրցավազքում իր դիրքը չզիջելու համար: Այդ տարիներին եթերում հայտնվեցին արդեն երիտասարդական, երաժշտական, ժամանցային հաղորդումներ ու նաև մարդիկ, ովքեր հիմա հայտնի հաղորդավարներ են: 2003-ին առաջին անգամ Նազենի Հովհաննիսյան և Ավետ Բարսեղյան զույգը վարեց «Կռունկ» երգի փառատոնը:
Բոլոր ժամանակներում, բոլոր իշխանությունների ժամանակ հանրայինն առանձնացել է լուրերի իր թողարկումներով՝ «Հեռուստատեսային լուրեր», «Համայնապատկեր», «Նորություններ», «Լրաբեր», «Հայլուր» և ի վերջո «Առաջին լրատվական»: Ժամանակակից տեխնիկայի պակասը դժվարացնում էր օպերատիվ և ճիշտ փաթեթավորմամբ լուրեր պատրաստելը, բայց նվիրյալների թիմի համար անհնարին ոչինչ չկար:
Հիմա արդեն Առաջին ալիքի «Առաջին լրատվականի» թիմն աշխատում է հարմարեցված նոր նյուզրումում, նոր մոնտաժային սենյակներն ու համակարգիչները ապահովում են լրատվության օպերատիվությունն ու խոտաններից խուսափելու հնարավորությունը: Այսպիսի համակարգերով են աշխատում նաև համաշխարհային այնպիսի առաջատարներ, ինչպիսիք են BBC-ն, CNN-ը և այլն։
Հավատով ու եռանդով լցված՝ 90-ականներին հայկական լրատվություն ներխուժեցին երիտասարդ, ակտիվ ու աշխատասեր լրագրողներ: Արտակ Հերիքյանը առաջինն է, որը վարել է «Հայլուրի», հետո «Առաջին լրատվականի» առաջին թողարկումը: Տարիների ընթացքում մեկնաբանը բազմաթիվ ռեպորտաժներ է պատրաստել, եղել Եվրոպայի թղթակիցը:
Հայկական հեռուստատեսության նոր շրջանում մեծագույն վերելք հանրայինն ապրեց Տիգրան Նաղդալյանի ղեկավարության տարիներին: Բացառիկ լրագրողական տաղանդով և հեռուստատեսային շնորհքով օժտված Տիգրան Նաղդալյանը հավաքեց թիմ, որն անփոխարինելի ու անգերազանցելի դարձավ: Նոր հաղորդումներ, ֆիլմեր ու նորանոր հաջողություններ արդեն միջազգային ասպարեզներում:
1996-ից Առաջին ալիքը միացավ Hot Bird արբանյակին և սկսեց հեռարձակումը Եվրոպայից մինչև Մերձավոր Արևելք: Տարիների ընթացքում Հանրային հեռուստաընկերությունը հասանելի դարձավ աշխարհի ավելի քան 130 երկրում: 2005-ից արդեն Առաջինն անդամակցեց Եվրոպական ամենամեծ հեռուստաընտանիքին՝ Եվրոպայի հեռարձակողների միությանը: Համագործակցության արդյունքում Առաջին ալիքը մի շարք մեծ նախագծեր իրականացրեց, որոնցից էին «Երկու աստղը», «Եվրատեսիլը» և այլն։
Վերջին տարիներին Հանրայինն առաջինն էր, որը ձեռնամուխ եղավ էկրանավորելու հայ դասականներին՝ «Սպանված աղավնի», «Խաչագողի հիշատակարանը», «Արտիստը», Արցախյան հերոսամարտի ամենահայտնի հեռուստատեսային ֆիլմը՝ «Մի՛ վախեցիր»: Բազմաթիվ դոկումենտալ ֆիլմեր նկարահանվեցին՝ նվիրված հայոց պատմության նշանավոր դեմքերին ու դեպքերին: Առաջին անգամ եթեր հեռարձակվեցին տեղական արտադրության հեռուստասերիալներ՝ դուրս մղելով մեր առօրյայից արտասահմանյան հեռուստանովելները։
Հիմա արդեն Հայաստանի առաջին ալիքը ներկայանում է նոր տեսքով, հաղորդումներով ու գաղափարներով: Նոր, ավելի լավ սերիալներով, հաղորդումներով ու ու ֆիլմերով, որ գրավում են բազմաթիվ հեռուստադիտողների: Եթեր եկան 20-26 սերիաներից բաղկացած նոր սերիալներ, որոնք իրենց բովանդակությամբ ոճով տարբերում էին շուկայում եղած մյուս սերիալներից՝ «Հատուկ բաժին», «Շտապօգնություն 3D», «Մեր Գյուղը», «ԱԻՆ 911»: Նրանցից որոշները նույնիսկ հեղինակավոր միջազգային փառատոներում մրցանակ ստացան։
Վերջին տարվա ընթացքում՝ 2014-ին, Առաջին ալիքում տեղի ունեցան գլոբալ փոփոխություններ: Տասնամյակներ չնորոգված տաղավարներն արդեն նոր շունչ են ստացել, նոր օդափոխության, ջեռուցման համակարգերի շնորհիվ բարձրացել է նաև հաղորդումների որակը: Նոր տեսախցիկները, լուսային ու ձայնային տեխնիկան լայնորեն շահագործվում են, ինչը նկատելի է նաև էկրաններից: Ժամանակակից թվային տեխնիկայի շնորհիվ հաղորդումներն ավելի որակյալ պատկեր ու ձայն ունեն: Տեխնիկական վերազինումից զատ վերջին տարվա ընթացքում հիմնովին նորոգվեցին նաև Հանրայինի բազմաթիվ հատվածներ՝ նոր անցակետ, ասֆալտապատ ճանապարհ, նոր կայանատեղի, մշակված ու խնամված բակ, նոր ճաշարան: Առաջին հայացքից անտեսանելի, բայց իրականում մեծ ներդրումների, աշխատանքի ու ցանկության շնորհիվ այս բոլոր հանգամանքներն աշխատանքն ավելի հաճելի են դարձնում, ինչը նկատելի է նաև հեռուստաեթերից:
Հանրայինի մեծագույն արժեքը, իհարկե, պահոցն է: Այստեղ են սրբորեն պահպանվում Հայկական հեռուստատեսության պատմության լավագույն կադրերը: Անցած 58 տարիների ընթացքում Առաջինի պահոցները հարստացել են ժամանակի անվանի դեմքերի մասնակցությամբ հաղորդումներով, հայկական հեռուստատեսության հիմնադիրների հեռուստածրագրերով, ներկայացումներով ու ֆիլմերով:
Վերջին շրջանում Հանրայինը բացառիկ պայմանագրեր է կնքել այնպիսի ընկերությունների հետ, ինչպիսիք են Warner brothers-ը և Walt Disney-ը: Հայտնի ու սիրված ֆիլմերը, նոր կինոժապավեններն ու մուլտֆիլմերը Հանրայինի հեռուստադիտողներն առաջիններից մեկն են նայում: Չսահմանափակվելով արդեն եղած ձեռքբերումներով՝ Առաջին ալիքը նաև պատրաստվում է մասշտաբային շոուների: Միջազգային անվանի ընկերությունների հետ նոր ձևաչափերով հաղորդումները ևս շուտով կլինեն մեր եթերում:
