«Ադրբեջանի հետ ի՞նչ է խոսվում, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև 1990 թվականներից սկսված խնդիրներ կան, փախստականների խնդիր կա և այլն: Բաքվից հնչած հայտարարություններում երբեմն ասում են, որ այդ փախստականները պետք է վերադառնան և այլն: Արդյոք դա ընկալվում է որպես տարածքային պահանջ, այդ մարդկանց վերադարձի հարցը և այլն, Ձեր տեսանկյունը, դիտանկյունը ի՞նչն է այս հարցի շուրջ, երբ Ադրբեջանը նաև բարձրացնում է փախստականների վերադարձի հարցը»,- ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին նման հարց է ուղղել թուրք լրագրողներից մեկը:
«Ձեր հարցին կա մի շատ կարևոր լրացում. Ադրբեջանն իրականում բարձրացնում է մի հարց, որն անվանում է «արևմտյան Ադրբեջան»։ Եվ Ադրբեջանն «արևմտյան Ադրբեջան» է անվանում Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի մոտավորապես 60-70%-ը և մեզ հրավիրում է քննարկել «արևմտյան Ադրբեջանի» հարցը՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքի 60-70 %-ն անվանելով «արևմտյան Ադրբեջան»։ Մենք ասում ենք, որ Հայաստանում «արևմտյան Ադրբեջան» չկա։ Եթե ուզում ենք արևմտյան Ադրբեջան փնտրել, արևմտյան Ադրբեջան կամ տեսնել, ցույց տալ՝ արևմտյան Ադրբեջանն Ադրբեջանի Ղազախի, Աղստաֆայի, Գետաբեյի, Քելբաջարի, Լաչինի, Զանգելանի, Կուբաթլուի, եթե ինչ-որ տարածաշրջանի անուն մոռանամ, դա չի նշանակում դիտավորյալ բացթողում, բայց ես նկատի ունեմ՝ մենք կարող ենք քարտեզի վրա նայել և ասել, թե որն է արևմտյան Ադրբեջանը։ Այստեղ է արևմտյան Ադրբեջանը։ Այս գծից այս կողմ արևմտյան Ադրբեջան չկա։ Շատ ցանկանալու բերումով նաև Նախիջևանը կարելի է արևմտյան Ադրբեջան համարել աշխարհագրական առումով։
Նկատի ունեմ՝ նրանք փորձ են անում հումանիտար հարցերի տրամաբանության ներքո տեղավորել դա, մեզ կոչ անելով ինչ-որ հարց քննարկել, բայց նորից եմ ասում, նրանք մեր երկրի ինքնիշխան տարածքի 60%-ն անվանում են «արևմտյան Ադրբեջան»։ Եվ հետևաբար նման հարցը մեզ համար քննարկելի չէ, չի կարող, որևէ երկրի համար քննարկելի չէ, որևէ երկրի համար չի կարող քննարկելի լինել։
Իսկ ընդհանրապես, եթե փախստականների թեմայի մասին ենք խոսում, ես արդեն հիշատակեցի, մենք նույնիսկ փաստաթուղթ ունենք Լեռնային Ղարաբաղ և հարակից շրջաններ փախստականների վերադարձի մասին։ Հայաստանում և Սփյուռքում կան փախստականներ Նախիջևանից, Բաքվից, Սումգայիթից, Լեռնային Ղարաբաղի հարակից շրջաններից, Գյանջայից և այլն։ Մեր ընկալումն այն է, որ դա պարզապես տարածքային պահանջներ են Հայաստանի նկատմամբ, և հետևաբար մենք չենք կարող այդ հարցը քննարկել։
«Զանգեզուրի միջանցք» ասված խոսույթը նույնպես հենց այդ պատճառով անընդունելի է մեզ համար, որովհետև դա տարածքային պահանջ է պարունակում Հայաստանի Հանրապետության դեմ։ Եթե խոսքը տրանսպորտային հաղորդակցության և տնտեսական հաղորդակցության մասին է, մենք բաց ենք և ասում ենք այո, պատրաստ ենք, ինչպես արդեն ասացի, տարածաշրջանային, տրանսպորտային և տնտեսական կապերի ապաշրջափակմանը երկրների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, իրավազորության և փոխադարձության պայմաններով։ Եվ հասկանալով, որ կան բարդություններ, նույնիսկ ասում ենք, որ պատրաստ ենք նաև որոշակի պարզեցումների, որ դա իրականություն լինի և տեղի ունենա, և արել ենք կոնկրետ առաջարկ երկաթուղային կապի վերականգնման համար և սպասում ենք Ադրբեջանի պատասխանին: Ընդ որում, այդ առաջարկի էությունը մենք չենք հրապարակում մի պարզ պատճառով, որպեսզի նաև դա դիվանագիտական կոռեկտության խախտում չլինի, որ աշխատանքային փաստաթղթի էությունը բացում ենք, բայց մեր գնահատմամբ մենք լուծել ենք այդ հարցը և ակնկալում ենք նույնպիսի լուծում մեզ համար։
Այսօր ասում եմ, որ մենք առաջարկել ենք այնպիսի լուծում, որ արևմտյան Ադրբեջանից Նախիջևան Հայաստանի տարածքով երկաթուղային բեռնափոխադրումների հարցի լուծում ենք տվել։ Ընդամենը մնում է, որ Ադրբեջանն այդ լուծմանը համաձայնվի։ Ավելին ասեմ, մենք դեռ 2022 թվականից, եթե չեմ սխալվում, Կառավարությունում շրջանառության մեջ է Ադրբեջանի հետ սահմանին երեք անցակետերի բացման մասին Կառավարության որոշման նախագիծը։ Այսինքն՝ նախագիծը նրա մասին է, որ սահմանային կոնկրետ կետերում մենք անցագրային կետեր ենք բացում, որպեսզի Ադրբեջանի տրանսպորտային միջոցները, բեռները, քաղաքացիները կարողանան երթևեկել Հայաստանի Հանրապետության տարածքով, այդ թվում՝ դեպի Նախիջևան։ Եվ սա է հարցի մեր ընկալումը:
Ադրբեջանն ինքն իրեն հակասում է, ինչո՞վ, Ադրբեջանը ինքն իրեն հակասում է նրանով, որ 2021 թվականը և հաջորդող շրջանը իրենք պաշտոնական մակարդակում անվանում են ետկոնֆլիկտային շրջան: Բայց իրենք ամեն օր խոսում են կոնֆլիկտի լեզվով։ Այսինքն` Ադրբեջանի այս երկու խոսույթները չեն բռնում իրար հետ։ Ամեն օր կոնֆլիկտի լեզու, ամեն օր ագրեսիվ հռետորաբանություն, ամեն օր ուժ, եթե ոչ ամեն օր, շատ հաճախ, շատ հաճախ ուժի և ուժի կիրառման սպառնալիք և «արևմտյան Ադրբեջանի» խոսույթ, որը կասկածի տակ է դնում Հայաստանի, եկեք ուղիղ ասենք՝ Հայաստանի պետության գոյությունն իսկ: Եվ զուգահեռ մեզ հրավեր քննարկելու, կներեք, իմ կարծիքով դա առնվազն տարօրինակ է:
Իմիջիայլոց, և հենց այդ խաղաղության բանաձևի գուցե շրջանակում է, որ ես մի կողմից ասում եմ, որ այս գծից արևմտյան Ադրբեջանն այստեղ է, այս գծից այս կողմ «արևմտյան Ադրբեջան» չկա, բայց ես հասկանում եմ, որ կիսատ կլինի այդ խոսույթը, եթե ես չասեմ, որ արևմտյան Հայաստանն էլ այստեղ է։ Սա ըստ էության երկու նախադասություն է, բայց սա խաղաղության մեր ընկալումն է և մեր պատկերացումն է, որովհետև եթե այս բանաձևերը չլինեն, ընդ որում, նորից եմ ասում, կարող են լինել ամենատարբեր ընկալումներ պատմության, պատմական իրադարձությունների և այլն, բայց եթե մենք ուզում ենք կառուցել՝ հոսող տարածաշրջանի վրա հնարավոր չէ ոչ մի բան կառուցել։
Իմիջիայլոց, շատ կարևոր բան կա։ Եկեք չմոռանանք, որ Հայաստանի Հանրապետությունը և Ադրբեջանական Հանրապետությունն ունեն արդեն իսկ փոխադարձորեն վավերացված առաջին միջազգային փաստաթուղթը, որը մեր երկրների սահմանազատման հանձնաժողովների կանոնակարգն է, որը ստորագրվել է մեր երկրների հանձնաժողովների կողմից և մեր երկրներում առկա ընթացակարգերով վավերացվել, որտեղ արձանագրվում է, որ սահմանազատման հիմքը, բազային սկզբունքն Ալմա-Աթայի հռչակագիրն է։ Ալմա-Աթայի հռչակագիրը, որը ստորագրվել է 1991 թվականին, մեր հարցի համատեքստում երկու արձանագրում է անում, առաջինը, որ Խորհրդային միությունը դադարում է գոյություն ունենալ, և Խորհրդային միության երկրների ադմինիստրատիվ սահմանները դառնում են պետական սահմաններ։ Եվ հետևաբար, այդ խոսույթն արդեն իսկ հակասում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև գոյություն ունեցող դե յուրե փաստաթղթին, ուղիղ հակասում է: Մենք այդ պայմանավորվածությանը հավատարիմ ենք և հետևողական, համբերատար շարժվում ենք խաղաղության ուղղությամբ»,- պատասխանել է վարչապետը։
