«Լուրերի» թղթակից Լիլիթ Գասպարյանի բացառիկ հարցազրույցը Հարավային Կովկասում և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարի հետ:
Լիլիթ Գասպարյան - Նոյեմբերի 16-ին Հայաստանի ինքնիշխան տարածքում ականատես դարձանք Ադրբեջանի կողմից հերթական ագրեսիային, որն իր ծավալներով ամենամասշտաբայինն էր 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունից հետ: Կա կարծիք, որ սա հնարավոր դարձավ այն պատճառով, որ Ադրբեջանի կողմից մայիսի 12-ին Հայաստանի Սյունիքի և Գեղարքունիքի մարզեր ներխուժումը չստացավ համարժեք միջազգային գնահատական: Ինչպե՞ս է Եվրամիությունը գնահատում Ադրբեջանի կողմից նոյեմբերի 9-ի եռակողմ պայմանավորվածության և ՄԱԿ-ի կանոնադրության այս կոպտագույն խախտումները:
Տոյվո Կլաար (Հարավային Կովկասում և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ) - Առաջին հերթին կարծում եմ, որ ԵՄ-ն շատ հստակ արձագանքել է այն առումով, որ մենք կոչ ենք արել դուրս բերել և բաժանել ուժերը և սկսել սահմանազատման բանակցություններ։ Մենք նաև նշել ենք, որ ԵՄ-ն պատրաստ է աջակցելու դրան։ Կարծում եմ, որ ԵՄ-ն շատ հստակ արձագանքեց այդ զարգացումներին: Հենց հիմա տեսնում ենք, որ ներգրավված է նաև Եվրոպական խորհրդի նախագահը։ Այնպես որ, համաձայն չեմ լինի, որ ԵՄ-ն համարժեք ներգրավվածություն և արձագանք չի ունեցել։ ԵՄ-ն մեծ լրջությամբ է ներգրավված:
Լիլիթ Գասպարյան - Բայց, տեսեք՝ ադրբեջանական ագրեսիայի պատճառով կան զոհեր, գերեվարվածներ և անհետ կորածներ: Թեման առավել քան զգայուն է Հայաստանի հանրության համար, և այս պայմաններում, երբ ադրբեջանական ագրեսիայի դատապարտման փոխարեն միջազգային տարբեր դերակատարներ հնչեցնում են ոչ հասցեական, կամ կողմերի միջև հավասարություն դնող հայտարարություններ, դրանք, մեղմ ասած, ոչ միանշանակ են ընկալվում և հարց է առաջանում, թե ինչո՞վ է պայմանավորված իրերն իրենց անուններով անվանելու կաշկանդվածությունը: Չէ՞ որ խոսքը գնում է միջազգայնորեն ճանաչված Հայաստանի Հանրապետության սուվերեն տարածքի մասին։
Տոյվո Կլաար - Առաջին հերթին մեր տեսանկյունից ամենակարևորն այն է, որ լինեն բռնության դադարեցում և սահմանների սահմանազատման բանակցությունների մեկնարկ, որին ԵՄ-ն պատրաստ է աջակցելու և առաջարկել է իր աջակցությունը դրան և այլ բանակցությունների՝ հակամարտության համապարփակ կարգավորում գտնելու համար: Այսօր դա ամենակարևորն է։ Եվ հենց այստեղ է ԵՄ-ն ակտիվորեն ներգրավված, ի դեպ ամենաբարձր մակարդակով: Մեր տեսանկյունից նաև ռազմագերիների ազատ արձակումն է կարևոր հարց, մենք հարցի վերաբերյալ կոչ ենք արել և շատ ակտիվորեն ներգրավվել դրա իրականացման համար՝ նույնպես ամենաբարձր մակարդակով: Բայց բանակցություններում ներգրավվածության մասին՝ համապարփակ կարգավորման համար, ամենակարևորն է, և ԵՄ-ն, ինչպես նաև՝ միջազգային հանրությունը, ակտիվորեն ներգրավված են:
Լիլիթ Գասպարյան - Պարո՛ն Կլաար, դուք հեռախոսազրույց եք ունեցել Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Անդրեյ Ռուդենկոյի հետ: Որո՞նք էին հեռախոսազրույցի հիմնական թեմաները: Այն զուտ տեղեկատվության փոխանակման նպատա՞կ էր հետապնդում, թե՞ միտված է Եվրամիության ու Ռուսաստանի ջանքերի մեկտեղմանը՝ տարածաշրջանում առկա խնդիրների կարգավորմանը:
Տոյվո Կլաար - Պարոն Ռուդենկոյի հետ բավականին հաճախ եմ հանդիպում, և մենք բավականին հաճախ ենք հեռախոսազրույց ունենում։ Իհարկե, դա տեղեկատվության փոխանակում է, բայց, կարծում եմ, որ միջազգային հանրությունը, ԵՄ-ն և Ռուսաստանի Դաշնությունը այստեղ տարբեր նպատակներ ունեն։ Մենք ցանկանում ենք առաջ մղել կարգավորումը, որը կբերի խաղաղ և, ի վերջո, նաև բարգավաճ Հարավային Կովկասի, և ԵՄ-ն անում է ամեն ինչ, ինչ կարող է, տարբեր ուղիներով, այդ թվում՝ տարբեր գործընկերների, նաև՝ Ռուսաստանի Դաշնության հետ շփումների միջոցով, որպեսզի օգտակար լինի գործընթացին:
Լիլիթ Գասպարյան - Եթե չեմ սխալվում, այս տարի արդեն չորս անգամ այցելել եք տարածաշրջան, եղել Հայաստանում և Ադրբեջանում, հանդիպել Արցախի իշխանությունների հետ: Ի՞նչ օրակարգ է ընկած նման ակտիվության հիմքում, և ինչպիսի՞ն է տարածաշրջանում խաղաղության հաստատման և ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման՝ Եվրամիության տեսլականը:
Տոյվո Կլաար - Մեր դիրքորոշումն այն է, որ կա հակամարտության համապարփակ կարգավորման անհրաժեշտություն, և կարևոր է վստահություն ձևավորել 44-օրյա պատերազմից հետո: Իմ այցերը տարածաշրջան, առաջնորդների հետ իմ հանդիպումները հենց դրան են ուղղված եղել։ Նաև ընդգծել եմ այն փաստը, որ ԵՄ-ն ունի համապատասխան գործիքներ և պատրաստ է տրամադրելու դրանք տարբեր մակարդակներում՝ հարցի կարգավորմանն աջակցելու համար։ Իմ վերջին այցի նպատակը, ինչպես և նախորդներինը, եղել է ուղերձներ փոխանցել կողմերի միջև և ընդգծել, որ մենք՝ որպես ԵՄ, հիմնարար շահ ունենք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համապարփակ կարգավորմանը նպաստելու հարցում: Սա այն է, ինչ մենք արել ենք և կշարունակենք անել ամենաբարձր մակարդակով, և անձամբ ես շատ եմ զբաղվում դրան նպաստելու ուղղությամբ։ Եվ, իհարկե, մենք լիովին աջակցում ենք Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին։
Լիլիթ Գասպարյան - Նոյեմբերի 15-ին կայացավ Եվրամիության Արևելյան գործընկերության ԱԳ նախարարների հանդիպումը, և հաջորդ ամիս նախատեսվում է արդեն Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովը, ինչը բավական լավ առիթ է մի կողմից ամփոփելու և գնահատելու համատեղ ջանքերով արձանագրված առաջընթացը, մյուս կողմից՝ ուրվագծելու երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հեռանկարները: Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունների ներկա մակարդակը և զարգացման հնարավորությունները:
Տոյվո Կլաար - Անցած տարիների ընթացքում Հայաստան-ԵՄ հարաբերություններում զատ զարգացումներ են եղել: Ներդրումային մեր պլանում նշել ենք, որ զգալի ֆինանսավորման բաղադրիչ է նախատեսված՝ Հայաստանի զարգացման համար: Իմ գնահատմամբ՝ երկկողմ հարաբերությունը նախորդ տարիներին դրական ուղղությամբ է զարգացել: Սակայն կարծում եմ, որ հարաբերությունների ոչ ամբողջական ներուժն է օգտագործվել: Դեռևս զարգացման մեծ հնարավորություններ կան մեր հարաբերություններում:
Լիլիթ Գասպարյան - Շնորհակալություն, և վերջում, թերևս շատ հակիրճ և հստակ պատասխան տվեք խնդրեմ. Դուք դատապարտո՞ւմ եք Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի հանդեպ ադրբեջանական ագրեսիան, թե՞ ոչ։ Մի կողմ թողնենք «երկու կողմեր» եզրույթը, Լեռնային Ղարաբաղի հարցը։ Խոսքը Հայաստանի Հանրապետության միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների մասին է։
Տոյվո Կլաար - Իմ, ինչպես նաև Եվրամիության դիրքորոշումն այն է, որ այն, ինչ պետք է անել, և այն, ինչի մեջ պետք է Հայաստանն ու Ադրբեջանը ներգրավվեն, սահմանի սահմանազատման բանակցությունն է, զինված ուժերի անջատումը կամ բաժանումը, իրավիճակի կայունացումն ու համատեղ սահմանի հստակ դիրքի բանակցված լուծման հասնելը: Հուսամ՝ դա այն է, ինչին կանդրադառնան երկու կողմերն էլ՝ պետությունները, ղեկավարները, տարբեր ժամանակներում: Կարծում եմ՝ դա է ամենակարևոր բանը, որ պետք է անել: Այդ ամենից վեր, պետք է գտնել հակամարտության համապարփակ լուծումը: Դա այն է, ինչը գտնելու գործում Եվրամիությունը ներգրավված է և կլինի ներգրավված:
Լիլիթ Գասպարյան - Լավատե՞ս եք, որ այս տարածաշրջանում ի վերջո խաղաղություն կլինի։
Տոյվո Կլաար - Ես լավատես եմ, որ խաղաղությունն ի վերջո կգա այս տարածաշրջան: Կարծում եմ, որ դժվար ժամանակ էր: Ընդունում եմ՝ Հայաստանը և բազմաթիվ հայեր սրթես են ապրել 44-օրյա պատերազմի հետևանքով: Դա իրոք սթրեսով լի և դժվար ժամանակաշրջան էր: Սակայն կարծում եմ, որ կա բացառիկ հնարավորություն՝ թերթելու 30-ամյա հակամարտության էջը:
Լիլիթ Գասպարյան - Շնորհակալ եմ, պարո՛ն Կլաար, Ձեր մեկնաբանությունների համար:
Տոյվո Կլաար - Շնորհակալ եմ:
