Դավիթ Մուրադյան - Բարև Ձեզ, Հանրային հեռուստաընկերության եթերում ««Լուրեր» հարցազրույցն» է: 2020 թ. սեպտեմբերի 27-ին Արցախի դեմ սանձազերծված պատերազմը լայնորեն լուսաբանեցին և փաստագրեցին բազմաթիվ համաշխարհային լրատվական գործակալություններ և լրատվամիջոցներ:
290 լրատվամիջոցի ավելի քան 800 լրագրող շտապել էր Արցախ՝ լուսաբանելու պատերազմը՝ իր բոլոր ծանր հետևանքներով և զարգացումներով: 7 լրագրող վիրավորվել էր Ադրբեջանի, Թուրքիայի և ահաբեկիչների հարձակումների ընթացքում:
Այսօր ես հյուրընկալել եմ Իսպանիայում բնակվող անկախ լրագրող Կառլոս Զուրուտուսային, որն աշխատել է Արցախում 44-օրյա պատերազմի ընթացքում:
Կառլոս, ողջույն և շնորհակալություն հրավերն ընդունելու համար:
Կառլոս Զուրուտուսա (անկախ լրագրող, Իսպանիա) - Շնորհակալ եմ հրավերի համար:
Հարց - Ե՞րբ եք ժամանել Արցախ և որքա՞ն ժամանակ եք անցկացրել այնտեղ:
Պատասխան - Ես ուշ եմ ժամանել այնտեղ՝ պատերազմի վերջին օրերին: Ավելի շուտ չկարողացա գնալ այնտեղ: Կարծեմ՝ Լաչինն արդեն փակվել էր: Ես մնացի, քանի դեռ այնտեղ էին վերջին լրագրողները:
Հարց - Արցախում ո՞ր վայրերում եք եղել պատերազմի ընթացքում:
Պատասխան - Նախկինում էլ եմ եղել Արցախում: Պատերազմի ընթացքում և վերջին օրերին այնտեղ տեղաշարժվելը շատ էր դժվարացել: Մենք հիմնականում Ստեփանակերտում էինք: Եղել եմ Մարտունիում, Վանքում և Շուշիում: Շուշի գնում էինք յուրաքանչյուր հնարավորության դեպքում, քանի դեռ կարողանում էինք: Իրականում վերջին տասն օրերի ընթացքում տեղաշարժը շատ սահմանափակ էր:
Հարց - Ինչո՞ւ որոշեցիք լուսաբանել հենց Արցախի պատերազմը, քանի որ այդ ժամանակ կային նաև այլ հակամարտություններ:
Պատասխան - Թե՛ Հայաստանում, թե՛ Արցախում արդեն եղել էի: Առաջին այցելությունս, եթե ճիշտ եմ հիշում, 2005 թ. էր: Երբ պատերազմը սկսվեց, ցավոք, չկարողացա անմիջապես գնալ, քանի որ Լիբիայում էի՝ փրկարար նավերից մեկի վրա: Իրադարձություններին հետևում էի հենց նավից: Երբ հասա Պալերմո՝ Սիցիլիա, այնտեղից էլ եկա Երևան, իսկ հետո՝ ուղիղ Արցախ: Այդ պատճառով էլ ժամանեցի միայն պատերազմի ավարտից 10 օր առաջ:
Հարց - Դուք բազմաթիվ պատերազմական գոտիներում եք եղել: Խնդրում եմ ասացեք, թե ի՞նչն էր ամենածանրը Ձեզ համար Արցախում:
Պատասխան - Ամենածանրն այն էր, որ ես պատերազմի սկզբից էի հասկացել՝ ինչ է տեղի ունենալու: Հայաստանում բնակվող ընկեր ունեմ, որին ասացի. «Եթե նրանք կիրառում են ԱԹՍ-ներ, տեղի կունենա այն, ինչ կատարվեց Սիրիայի հյուսիս-արևելքում, որտեղ ներգրավված էր թուրքական բանակը, որը ռմբակոծում էր տեղի քրդերին: Նույնը տեսանք նաև Լիբիայում: Երբ խոսքը դրոնների մասին է, դուք չունեք դրանց հակազդելու բավարար տեխնոլոգիա: Տխուր էր իմանալ, որ նրանք օգտագործում են այդ տեխնոլոգիաները: Մինչև Արցախում տեսնելը՝ ես արդեն գաղափար ունեի, թե դրանք ինչ են: Եվ երբ ժամանեցի, տեսա, որ ամեն ինչ նույնն էր, ինչ կատարվել էր քրդերի հետ՝ Թուրքիայի, Էրդողանի և նրա ջիհադիստ դաշնակիցների հարձակումների ժամանակ:
Հարց - Ադրբեջանը և Ալիևը հերքում են, որ իրենք պատերազմի հանցագործություն են գործել Արցախի ժողովրդի և միջազգային լրատվամիջոցների հանդեպ և պատերազմի ընթացքում ներգրավել են ահաբեկիչների: Որպես բազմաթիվ հանցագործություններ տեսած և փաստագրած լրագրող՝ ի՞նչ կասեք այդ կապակցությամբ:
Պատասխան - Ահաբեկիչներին միայն Ղարաբաղում չէ, որ օգտագործել են: Ցավոք, նրանց մասին շատ լավ գիտեն Լիբիայում, Սիրիայում: Մենք տեսել ենք, թե ինչպես են տարածաշրջանային երկրները, ինչպիսին Թուրքիան է, նրանց օգտագործում բնիկ ժողովուրդների դեմ, ինչպես, օրինակ՝ քրդերի դեմ: Հարցն այն է, որ նման երկրները պարզապես վճարում են այլազգիներին՝ տեղաբնիկներին սպանելու համար: Եվ այնհայտորեն դա այդպես չպետք է լինի:
Հարց - Որպես փորձառու լրագրող, որը լուսաբանել է տարբեր պատերազմական գոտիներ, ի՞նչ հնարավորություն եք ունեցել Ձեր փորձը և գիտելիքը փոխանցելու հայ լրագրողներին:
Պատասխան - Երբ Արցախում էի, հանդիպեցի Ամերիկայից, Կանադայից, Գերմանիայից և այլ երկրներից ժամանած բազմաթիվ գործընկերների: Այնպիսի զգացողություն էր, որ հանդիպում եմ մարդկանց, որոնք պատերազմից պատերազմ էին տեղափոխվում, ունեն հակամարտությունների լուսաբանման զգալի փորձ, սակայն այդ մարդիկ չգիտեին Արցախի խնդրի մասին, չունեին այդ հակամարտության մասին հիմնարար գիտելիք: Միշտ այն զգացողությունն եմ ունեցել, որ ի տարբերություն մեզ, որ տարբեր հակամարտություններ ենք լուսաբանում, Հայաստանում և Արցախում պետք է լինեն նաև տեղում աշխատող լրագրողներ: Նրանք գիտեն՝ ինչ է կատարվում, պարզապես պետք է ունենան համապատասխան գործիքներ՝ այդ պատմություններն արտաքին աշխարհին ներկայացնելու համար: Այդ պատճառով էլ օգոստոսին Գորիսում ՀԲԸՄ հետ ծրագիր մեկնարկեցինք՝ Արցախի և Հայաստանի լրագրողների համար: Նրանք պրոֆեսիոնալ են, փորձառու, ակնհայտորեն գիտեն՝ ինչ է կատարվում, պարզապես չգիտեն՝ ինչպես հասնել միջազգային լրատվամիջոցներին և աշխատել նրանց չափորոշիչներով: Մեր նպատակներից մեկն էլ տեղացի լրագրողներին հզորացնելն է, որպեսզի նրանք հույսը չդնեն օտարերկրացի գործընկերների վրա՝ հակամարտությունը, տվյալ դեպում՝ Արցախի հարցը, լուսաբանելու համար:
Հարց - Իլհամ Ալիևը Բաքվում բացել է, այսպես կոչված, «ռազմավարի պուրակ»: Որպես տարբեր պատերազմներ լուսաբանած լրագրող՝ ի՞նչ եք կարծում այդ պուրակի մասին:
Պատասխան - Դա իրենց քարոզչության և ազգայնամոլական հռետորաբանության մի մասն է: Դա արվում է սեփական ժողովրդին խաբկանքի մեջ պահելու համար: Գիտենք, որ Ադրբեջանի և Թուրքիայի նման երկրներում պատերազմներն օգտագործվում են ժողովրդի ուշադրությունը ներքին խնդիրներից շեղելու համար: Կարծում եմ՝ նրանք կշարունակեն օգտագործել բոլոր հնարավոր միջոցները՝ խնդիրներից ուշադրությունը շեղելու համար:
Դավիթ Մուրադյան - Շնորհակալ եմ Ձեր ժամանակի և մեզ միանալու համար:
Կառլոս Զուրուտուսա - Շնորհակալ եմ հրավերի համար:
Դավիթ Մուրադյան - Դուք դիտում եք Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությունը, ես զրուցում էի իսպանացի անկախ լրագրող Կառլոս Զուրուտուսայի հետ, որն աշխատել է Արցախում 44-օրյա պատերազմի ընթացքում:
