Լիլիթ Գասպարյան (հարցազրուցավար) - Դուք ԵԽ-ում ԱլԳ զեկուցողն եք։ Ինչպե՞ս եք տեսնում այս ձևաչափի դերը։ Արդյոք արդարացվե՞լ են նախորդ շրջանի ակնկալիքները, հատկապես ո՞ր ձևաչափի անկյունաքարն է մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, արդար դատաքննությունը, օրենքի գերականությունը։ Սակայն այս ոլորտները շատ ԱլԳ անդամ երկրներում խնդրո առարկա են:
Պետրաս Օստրավիչուս (Եվրախորհրդարանի պատգամավոր, Լիտվա) - Ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ ավելի քան մեկ-երկու երկրում: Պետք է ասեմ, որ Եվրախորհրդարանն արդեն մի քանի զեկույց է պատրաստել: Գործում է նաև պատվիրակությունը: Մեր դերակատարումն ավելի շատ տեսնում ենք Արևելյան գործընկերության երկրների հետ կապի պահպանումը:
Վեց երկիր կա նախաձեռնության անդամ: Չնայած Բելառուսը սառեցրել է անդամակցությունը նախաձեռնությանը, հույս ունեմ, որ երբ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հեռանա, Բելառուսը կվերադառնա:
Այդ հարցում ես լավատես եմ: Մեր խնդիրն է՝ կապի մեջ լինել մեր գործընկերների հետ և բացատրել նրանց, նկատի ունեմ՝ ազգային խորհրդարանների քաղաքական գործիչներին: Ի՞նչ նկատի ունենք՝ ասելով բարեփոխումներ: Նրանց օժանդակում և խրախուսում ենք բարեփոխումների ուղիով ընթանալ:
Դա է կարևորը: Արևելյան գործընկերությունն ինչ-որ տեխնիկական նախաձեռնություն չէ: Ավելի հեշտ է ասել՝ Դուք պետք է ճանապարհ կառուցեք Ա կետից Բ կետը: Սակայն ես խոսում եմ հասարակությունների, տնտեսության փոխակերպման, ոլորտային քաղաքականության մասին:
Խոսքը նաև այն մասին է, թե ինչպես պետք է ավելի բարձրանալ հասարակության բարեկեցության, մրցունակության, ավելի թափանցիկ հասարակություններ և քաղաքականություն կառուցելու առումով: Դա բազմակողմանի գործընթաց է: Այդ պատճառով էլ այդ գործընթացը չպետք է լինի ինչ-որ հրահանգի կատարման նման:
Մենք պետք է զրուցենք մեր գործընկերների հետ, բացատրենք նրանց: Պետք է փոխվստահություն կառուցենք: Մենք պետք է ավելի շատ շփվենք, որպեսզի հասկանանք, թե հատկապես ինչ խնդիրների են բախվում այդ երկրները: Խնդիրները շատ յուրահատուկ և մասնավոր են:
Այդ ամենը չես բացատրի՝ միայն մեկ նամակ հղելով: Պետք է պահպանել շփումը: Ուստի մեր դերակատարումն այդ ամենում կարևոր եմ համարում: Մենք կառուցում ենք կամուրջներ, վստահություն և բարձր ենք գնահատում, երբ մեր գործընկերները մեզ հետ բաց են խոսում:
Լիլիթ Գասպարյան - Ավտորիտարիզմի ծաղկումը վտանգ չի ներկայացնում ձևաչափի համար։ Ռազմագերիների հարցը հումանիտար հարց է, և դրա լուծումը նորմալ ժողովրդավար երկրի պարագայում պետք է առաջնահերթություն լիներ, սակայն Ադրբեջանը ձգձգում է:
Պետրաս Օստրավիչուս - Պատերազմը կյանքի ուղի չէ հարևանների և պետությունների համար: Պատերազմները, ինչպես դա տեղի ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղում, դառնում են զգայուն և տխուր պատմություն: Եթե ավելի շատ ցուցաբերվի մարդասիրական մոտեցում, առաջ տարվի քաղաքական երկխոսությունը, այլ ոչ թե լարումը, լավ կլինի բոլորի համար: Ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի համար, այլև բոլորի համար:
Մենք Հարավային Կովկասում ցանկանում ենք տեսնել համագործակցություն, այլ ոչ թե պատերազմ ու հակադրություններ: Կարծում եմ՝ պետք է դուրս գալ այս հետխորհրդային դարաշրջանի տեղապտույտից, երբ լարվածություն էր ստեղծվում՝ պարզապես մեկ մարդու կողմից սահմաններ գծելով:
Դա արվել է ամենաբարձր մակարդակում՝ առանց ուշադրություն դարձնելու պատմությանը, տարածաշրջանի յուրահատկություններին: Որքան մարդասիրությունն ավելի շատ դրսևորվի բոլոր կողմերից, այդքան ամեն ինչն ավելի լավ կլինի ապագայում:
Ես հավատում եմ Հայաստանի և Ադրբեջանի խաղաղ համակեցությանը: Դա միակ ճանապարհն է վստահության, տնտեսական և քաղաքական կապեր հաստատելու համար: Դա անխուսափելիորեն պետք է տեղի ունենա: Որքան շուտ, այդքան՝ լավ: Պետք է մոռանալ ուժի ցուցադրումը: Դա լավ բանի չի հանգեցնում:
Լիլիթ Գասպարյան - Որն ակտիվորեն կիրառվում է Բաքվի ռեժիմի կողմից...
Պետրաս Օստրավիչուս - Ինձ համար ընդհանրապես ընդունելի չէ Բաքվում բացված այդ պուրակը: Նույնիսկ եթե դու որևէ հաջողության ես հասել որևէ պատերազմի մեջ, չպետք է դա օգտագործես՝ հարևանիդ որպես չարիք կամ վատ մարդիկ ներկայացնելու համար:
Ո՛չ, դա եվրոպական վարվելակերպ չէ: Կա Արևելյան գործընկերություն, սակայն Ադրբեջանը ցանկանում է զարգացնել տրամագծորեն այլ հիմքերի վրա: Ադրբեջանի կողմից հարևաններին ոչ օբյեկտիվ ձևով ներկայացնելու փորձերը, այն չէ, ինչ կցանկանայինք տեսնել:
Լիլիթ Գասպարյան - ԱլԳ ապագան ուղենշող ԵՄ փաստաթղթերում կարևորվում է ԱլԳ տարածաշրջանում առկա հակամարտությունների խաղաղ կարգավորման խնդիրը, սակայն պատերազմի օրերին ԵՄ-ն, ինչպես Դուք եք նշել մեկ այլ հարցազրույցում, ցուցաբերեց շատ պասիֆ դերակատարություն։ Ինչպե՞ս եք մեկնաբանում սա:
Պետրաս Օստրավիչուս - Կարծում եմ՝ բավականաչափ ներդրում չեղավ: Նկատի ունեմ ոչ թե ֆիզիկական, տնտեսական, այլ՝ քաղաքական ներդրումները: Կարծում եմ՝ մենք աչքաթող արեցինք պահը, երբ լարվածությունը սրվում էր, երբ ամեն ինչ դարձավ անխուսափելի:
Եվրամիության համար շատ կարևոր է անել հնարավորը՝ կանխելու ցանկացած հակամարտություն, և երբ դա իրականություն դառնա, հակամարտող կողմերի վրա ունենալ ուժեղ ազդեցություն:
Այդ պատճառով էլ ինձ ամենևին դուր չեկավ մեր պասիվ ներգրավվածությունը. նկատի ունեմ ԵՄ մոտեցումը: Գիտեք, պատերազմ եղավ, շատ վատ պատերազմ: Պատերազմը տարաձայնությունները հաղթահարելու շատ վատ մեթոդ է: Մենք գործընթացում ներգրավվեցինք ուշացումով:
Ես բարձր եմ գնահատում խաղաղ բանակցություններին ուղղված՝ Շառլ Միշելի նախաձեռնությունը: Հուսամ՝ մենք կլրջանանք և ներդրում կունենանք: Երկու կողմն էլ պետք է պատրաստակամ լինեն այդ ամենին:
Ցավոք, մենք չմասնակցեցինք զինադադարի հայտարարությանը: Սակայն, կարծում եմ, մենք այդ ամենից դեռ եզրահանգումներ կանենք: Հարավային Կովկասը մի քանի տարի Եվրամիության առաջնահերթությունների ցանկում առաջինը չէր:
Մենք զբաղված էինք այլ երկրներով, և Հայաստանն ու Ադրբեջանն աչքաթող էին արվել: Սակայն երբեմն դա տեղի էր ունենում հենց այդ երկրների կողմից հավակնությունների բացակայության պատճառով:
Եվ դա ինձ ամենևին դուր չի գալիս: Կարծում եմ, Եվրամիությունն ունակ է բավարար ուշադրություն ցուցաբերել բազմաթիվ երկրների նկատմամբ: Եթե մենք գլոբալ խաղացող ենք, պետք է ունենանք գլոբալ կարողություններ՝ միաժամանակ շատ երկրների հետ առնչվելու համար:
Այդ իմաստով նաև կցանկանայի տեսնել եվրոպամետ հավակնություններ երկու երկրների կողմից՝ Երևանից և Բաքվից: Թբիլիսին այդ առումով ավելի հավակնոտ օրակարգ ունի: Ճիշտ է, երբեմն ոչ ամեն ինչն է ըստ այդ օրակարգի դասավորվում, այդուամենայնիվ, տեսնենք՝ ինչ կունենանք այդ առումով:
Լիլիթ Գասպարյան - Վերջին շրջանում Հայաստանը ԵՄ-ի օրակարգում էր նախ հեղափոխությամբ ապա սպասվող փոփոխություններով։ Այդ սպասումի ընթացքում սկսվեց Արցախյան երկրորդ պատերազմը։
Հայաստանում տեղի ունեցան, նոր ընտրություններ և հետպատերազմյան Հայաստանը փորձում է առաջ գնալ։ Դուք այս ամենին շատ մոտիկից եք հետևել, ո՞րն է ձեր գնահատականը ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների վերաբերյալ:
Պետրաս Օստրավիչուս - Երկրորդ ընտրությունները, երբ պարոն Փաշինյանը ստացավ քվեների մեծամասնությունը, ապացուցում է, որ Հայաստանի հասարակությունը փոփոխություններ է ցանկանում: Այսինքն՝ ամեն ինչը չպետք է լինի կասկածելի քաղաքականությամբ լեցուն՝ երբ հանրային դեմքերը կրկնակի խաղեր են խաղում՝ ապրելով հանրային կյանքով, լինելով հանրային մարդիկ և միաժամանակ սնվելով հանրային բարիքներով:
Հուսամ՝ այդ ամենն ավարտվել է: Հասարակությունն ընտրություն կատարեց գնալու դեպի նորը: Այսօր կառավարությանը տրվել է շարունակելու մի ամուր մանդատ: Հետպատերազմյան իրավիճակը Փաշինյանի կառավարության վրա որոշակի բեռ է:
Չնայած այդ ամենին՝ Փաշինյանի կառավարությունից ակնկալում եմ իսկապես հավակնոտ բարեփոխումային ծրագիր, հատկապես՝ սոցիալական, տնտեսական, արդարադատության ոլորտներում:
Եթե մարդիկ հիասթափվեն, և նրանց երազանքները խորտակվեն այդ ծրագրի պատճառով, դա ամենևին էլ այն չի լինի, ինչի համար իրենք քվեարկել են: Ուստի հուսամ՝ կառավարությունը կլինի հավակնոտ, ներգրավված և կսովորի Արևելյան գործընկերության մյուս երկրներից, մենք պատրաստ կլինենք օժանդակել խորհրդատվությամբ, ծրագրերով:
Վերջիվերջո, այդ ամենը Բրյուսելի գործը չէ՝ Հայաստանում և հայերի համար կյանքը փոխելը, դա Հայաստանի գործն է: Հուսամ՝ հայերը ակտիվ կհետևեն կառավարության գործողություններին, քաղհասարակության ոլորտում, որովհետև առաջնորդները չպետք է որոշեն մարդկային արժանապատվությունը, այլ հենց մարդիկ:
Հուսամ, որ սերտ համագործակցություն կլինի կառավարության, խորհրդարանի և հայ ժողովրդի միջև:
Լիլիթ Գասպարյան - Շուտով ԱլԳ գագաթնաժողովն է լինելու, ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք։
Պետրաս Օստրավիչուս - Լավ հարց է: Ակնկալում եմ, որ կլինեն հավակնոտ հայտարարություններ, ինչպես նաև նոր գաղափարներ: Արևելյան գործընկերության մեկնարկից 12 տարի անց նոր մոտեցման կարիք կա:
Կարո՞ղ ենք ասել, որ հասել ենք ամեն ինչի. ո՛չ: Ունե՞նք ապագայի համար նոր խնդիրներ. այո, ունե՛նք, այն էլ՝ ինչքան: Հույս ունեմ, որ Արևելյան գործընկերության անդամ երկրները Բրյուսելի և ԵՄ անդամ երկրների կողմից կդիտարկվեն որպես հարևաններ, որպես մոտիկ հարևաններ, այլ ոչ թե հեռու:
Նրանք նաև լավ հնարավորություն կունենան ստանալու Եվրոպայի աջակցությունը և համերաշխությունը: Հույս ունեմ՝ կլինեն հավակնոտ հայտարարություններ, և մենք, հավատացեք, շարունակաբար աշխատում ենք այդ ուղղությամբ:
