Հայկական հանրույթի մի մասը, գոնե վերջին շրջանում, հատկապես ցավալի է արձագանքում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի գրեթե ցանկացած գործողության՝ սկսած «Զանգեզուրի միջանցքը» Հայաստանին պարտադրելուց, ավարտած ծառ գրկելու ընտանեկալ «սելֆիով»՝ այն ակնարկով, որ դա արված է Սյունիքի մարզում։ Իսկ խնդիրն այն է, որ Ալիևն սկսել է շտապել և, բնականաբար, այդ գործընթացում թույլ է տալիս լրջագույն սխալներ։ Չնայած՝ դրանք միայն սխալներ չեն, ու միայն Ալիևի սխալները չեն։
Խնդիրն այն է, որ, գոնե վերջին զարգացումների ֆոնին Սյունիքն այժմ շատ ավելին է, քան զուտ Հայաստանի ողնաշարը լինելը։ Սյունիքն «այլընտրանքային» ճանապարհ է, որը, օրինակ, Իրանին թույլ կտա խուսափել Ադրբեջանից տրանզիտային կախվածությունից և հավասարակշռել Ադրբեջանից՝ դեպի արտաքին աշխարհ դուրս գալու ռիսկերը։ Խոսքն, այս դեպքում, վերաբերում է «Հարավ-Հյուսիս» տրանսպորտային ուղուն, որը, իրանական շահերից ելնելով, չի կարող կախված լինել բավական անկանխատեսելի և, ըստ էության, Իրանի հետ մրցակցային հարաբերություններ ունեցող երկրի՝ Թուրքիայի շահերից՝ այն պարզ պատճառով, որ Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գոնե այս կարգի հարցերում որոշիչը ոչ թե Բաքուն է, այլ Անկարան։
Այսուհանդերձ, հարկ է նկատել, որ Ադրբեջանը, նույնիսկ հաշվի առնելով Թուրքիայի օժանդակությունը, առնվազն Սյունիքի մասով անոմալ ակտիվ է։ Երեք-չորս օրը մեկ հաճախականությամբ Ալիևը հանդես է գալիս հայտարարություններով, որոնք որևէ աղերս չունեն միջազգային իրավունքի նորմերի հետ, անում է պնդումներ, որոնք ոչ մի կապ չունեն անգամ նոյեմբերի 9-10-ին ստորագրված համաձայնագրի դրույթների հետ և, հընթացս, բավական «անդուր» ուղերձներ է հղում, մասնավորապես, Մոսկվային և Վաշինգտոնին։ Ընդ որում, եթե Ռուսաստանը «ռազմավարական գործընկերոջը» փորձում է դեռ չկոպտել՝ ամեն պատեհ առիթով ընդգծելով, որ ամենակարևորը խաղաղության պահպանումն է, ապա ԱՄՆ-ի համբերությունը, դատելով ապրիլի 29-ին՝ ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի և Իլհամ Ալիևի հեռախոսազրույցից, հատելու եզրին է։ Ըստ էության, Վաշինգտոնը, պատերազմի ավարտից հետո առաջին անգամ, Բաքվին ոչ թե ակնարկել, այլ ուղիղ տեքստով ասել է, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորված չէ, իսկ խնդրի քաղաքական կարգավորումը հնարավոր է միայն ու բացառապես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակում։
Սա, իհարկե, հարված է Բաքվի «աքիլլեսյան գարշապարին»՝ հաշվի առնելով, որ մինչ այս զրույցն Իլհամ Ալիևը դժգոհում էր, թե ԱՄՆ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյաները կապի դուրս չեն գալիս։ Այսինքն՝ առաջին իսկ շփումն ԱՄՆ-ի նոր վարչակազմի հետ խորտակեց ադրբեջանական այն միֆը, թե Արցախյան հակամարտություն այլևս գոյություն չունի, և հիմա եկել է «կառուցողական» երկխոսության ժամանակը։ Սրա հետ մեկտեղ՝ Ադրբեջանը երկրորդ ապտակն ստացավ արդեն ԵՄ-ից (որը ԵԱՀԿ ՄԽ-ում ներկայացված է ի դեմ Ֆրանսիայի), որն այսօր կոչով դիմել է Բաքվին՝ պահանջելով անհապաղ ազատ արձակել բոլոր ռազմագերիներին՝ անկախ նրանից, թե ո՞ր պահին կամ ինչպե՞ս են նրանք հայտնվել ադրբեջանական գերության մեջ։
Ըստ էության, այս բոլոր իրադարձությունները կարելի կլիներ դիտարկել որպես առանձին իրադարձություններ, որոնք կարող են և Ադրբեջանի իշխանություններին այնքան էլ չմտահոգել։ Փաստն այն է, սակայն, որ դրանք առանձին են, երբ տեղի են ունենում ժամանակային տարբեր հատվածներում և, միաժամանակ, իրար հետ այնքան էլ չկապվող պայմաններում։ Այս դեպքում իրավիճակն արմատապես այլ է․ նախ Ռուսաստանը կոչ է անում ԵԱՀԿ ՄԽ-ի մյուս համանախագահներին ակտիվանալ, այնուհետ ԵԱՀԿ ՄԽ-ը, տևական դադարից հետո, տարածում է հայտարարություն, որում վերահաստատում է Ղարաբաղյան չկարգավորված հակամարտության ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ կարևորությունը, ինչին հետևում են Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, ինչպես նաև եվրոպական կառույցների բավական ոչ միանշանակ ու, մեղմ ասած, Բաքվի հետ տարակարծ պնդումները։ Իսկ սա նշանակում է, որ գոնե այս պահին Ադրբեջանը հաջողել է մնալ միայն ու բացառապես Թուրքիայի «պատրոնաժի» ներքո, ինչի արդյունքում էլ Բաքվի գործողությունները դարձել են շտապողական։
Հենց այստեղից էլ, ենթադրվում է, բխում են Բաքվի այն սխալները, որոնցից չօգտվելն ուղղակի մեղք կլինի։ Ընդ որում, հարկ է նաև նկատել, որ առնվազն Ալիևը հասկանում է, որ գոնե Էրդողանի դեպքում անմահության պատրանքներ չկան և Թուրքիայի նախագահը եթե ոչ այսօր, ապա վաղը պարզապես չի լինելու՝ իր հետ տանելով նաև քաղաքական այն գիծը, որը մինչ այժմ փոփոխական հաջողությամբ հաջողվել է պահել։ Իսկ դա, իր հերթին, նշանակում է, որ ալիևյան շտապողականությունն օրեցօր աճելու է, ինչի արդյունքներից, կրկնենք, չօգտվելն ուղղակի մեղք կլինի։
