Որքանո՞վ են սեյսմակայուն Հայաստանում շենքերը. երկրաշարժերից հետո հարցը հասարակության համար ամենաքննարկվողներից է դառնում ու կարճ ժամանակ անց նորից մարում:
Պաշտոնական տվյալները լավատեսական չեն։ Եվ հենց դա է պատճառը, որ ժամանակի ընթացքում շենքերի կառուցման նորմատիվները նկատելի փոխվել են:
Դավիթ Գրիգորյան (Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի տեղակալ) - Բալային դժվար ա ասել, քանի որ մենք բալ հասկացողությունը չենք օգտագործում նորմերում, ավելի շատ արագացմամբ ենք ասում, բայց խորհրդային նորմերով են, նախագծվել է 6 բալ և ավելի ցածր, խնդիրը նա ա, որ ոչ թե հաշվարկի մեթոդիկան ա փոխվել, այլ ուղղակի խորհրդային տարիներին ռիսկը գնահատում էին 5 բալ, մենք գնահատում ենք 8 բալ:
Սպիտակի երկրաշարժին, օրինակ՝ նորակառույցները կդիմանային:
Դավիթ Գրիգորյան - Հստակ կարող ենք ասել, որ երկրաշարժից առաջացած արագացումը լինի, ինքը կմնա կանգուն, կլինեն վնասվածքներ, բայց կարևորը նա ա, որ մարդը պետք է կարողանա անվտանգ դուրս գա շենքից:
Իսկ ինչ ճակատագրի կարժանանան խորհրդային տարիներին կառուցված շենքերը ուժգին երկրաշարժի դեպքում, ոչ ոք հստակ չգիտի, նման ուսումնասիրություն չի արվել: Մասնագետները մեկնաբանում են, որ շատ դեպքերում շենքի տարիքն այնքան էական չէ, որքան կոնստրուկցիան: 88-ից հետո շինարարական նորմերը փոխվել են նախ՝ 1995 թ., հետո՝ 2006-ին, հետագայում նաև՝ 2021-ին:
Դավիթ Գրիգորյան - Սպիտակի երկրաշարժից հետո արգելեցինք էն կոնստրուկտիվ սխեմաները, որոնք իրենց վատ պահեցին, այսինքն՝ ունեինք սերիաներ խորհրդային թվերի, որոնք ամբողջությամբ քանդվեցին, և ունեինք կոնստրուկտիվ սխեմաներ, որոնք շատ քիչ վնասվածներ ունեցան: Ամենավատ շենքերը հավաքովի երկաթբետոններն են, մենք հիմա գրեթե չենք օգտագործում հավաքովի երկաթբետոններ, իսկ դուք գիտեք՝ Երևանի բնակֆոնդի մեծ մասը հավաքովի երկաթբետոնե շենքեր են:
Հայաստանում բազմաբնակարան 19.120 շենք կա, ամենաշատը Երևանում՝ 4947: Բազմաբնակարան շենքերի գերակշիռ մասը 13.178-ը (69%) քարե շինություններ են, 4396-ը (23%)՝ պանելային, 1356-ը (7%)՝ մոնոլիտ, 190-ը (1%)՝ այլ:
Շենքերի կառուցման ժամանակաշրջանը.
Մինչև 1950 թ.-ը կառուցվել է այդ շենքերի 8%-ը, 1951-70 թթ.՝ 29 %-ը,1971-80 թթ.՝ 24-%-ը,1981-90 թթ.՝ 23%-ը, 1991-2000 թթ.՝ 10%-ը, 2001-2010 թթ.՝ 5%-ը, 2011-ից հետո՝ ընդամենը՝ 1%:
Ի դեպ, բնակելի շենքերի կյանքի միջին տևողությունը համարվում է 50-100 տարի, բայց դա ևս կախված է շենքի պահման ու կառուցման պայմաններից:
2020 թ. ահազանգերի հիման վրա Քաղաքաշինության կոմիտեի իրականացրած մասնակի ուսումնասիրության ընթացքում պարզ է դարձել, որ Հայաստանի բնակֆոնդի 3.2 տոկոսը՝ 614 շենք, ապրելու համար անբավարար վիճակում է: Տանյա Արզումանյանը վստահեցնում է, որ պատկերը շատ ավելի մտահոգիչ կլինի, եթե համատարած ուսումնասիրություն արվի:
Տանյա Արզումանյան (ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի բնակարանային ֆոնդի կառավարման և կոմունալ ենթակառուցվածքների վարչության պետ) - 4-րդ աստիճանի վնասվածության են, դրանց ցուցված է քանդում, 3-րդ աստիճանի՝ սրանք անբավարար վիճակում են, սրանք պետք է ուժեղացման աշխատանքներ անեն, վստահ ենք, որ դրանց մի մասը ևս քանդման ենթակաների շարքին է դասվելու:
Իսկ ինչու չի կատարվում փորձաքննություն բոլոր բազմաբնակարան շենքերի համար: Գործող իրավական կարգավորումների համաձայն՝ տեխնիկական վիճակի հետազննություններ պատվիրելը սեփականատերերի պարտականությունն է՝ ոչ ուշ, քան 10 տարին մեկ, բայց գաղտնիք չէ, որ այդ պահանջը մեծ մասամբ չի կատարվում: Խնդիրը լուծելու համար պետք է վերանայվի իրավական դաշտը, և հստակեցվի պետության մասնակցությունը, նշում է պաշտոնյան:
Տանյա Արզումանյան - Պետությունն ասում է՝ եթե դու պատվիրես փորձաքննություն, ես դա կհամարեմ որպես քո ներդրում խնդրի լուծման համար, այդպիսի որոշում հանրային քննարկման փուլ է անցել, հիմա Արդարադատության նախարարությունում է նախագիծը, մնացել է Կառավարությունը:
Այդ դեպքում կառավարությունն էլ կփորձի նորոգման ծախսերի բեռը թեթևացնել:
Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Տիգրան Դադայանն ասում է՝ հավասարաչափ կարևոր են թե՛ շենքի նախագծումն ու շինարարությունը, թե՛ դրա բարեխիղճ շահագործումը:
Տիգրան Դադայան - Հնարավոր է՝ լավ է կառուցած, բայց եթե բնակիչների կողմից իրականացվել են կցակառույցներ, բացվածքներ, բազմաթիվ հարցեր կարող են առաջ գալ, ու դրանք բերում են նրան, որ շենքը դառնում է խոցելի:
Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի մասնագետները միջազգային փորձագետների, նաև Քաղաքաշինության կոմիտեի հետ մշակել են սեյսմակայուն շինարարության նոր նորմեր:
Տիգրան Դադայան - Այս նորմերում կարգավորվում են այն բոլոր խնդիրները, որ նախկինում կային և պարզաբանված չէին, այսինքն՝ ինչպիսին պետք է լինեին պատերը, ինչ հեռավորությամբ պետք դրվեին, հաճախ տեսնում ենք, որ այս նորմերի դրույթները չեն պահպանվում, ու հարց է առաջանում, թե ինչպես են ստացել շինթույլտվություն:
Հայաստանում գործող մասնավոր լիցենզավորված ընկերություններն են իրականացնում փորձաքննություն, գուցե՝ թերությունների վրա աչք փակելով:
Տիգրան Դադայանն անհրաժեշտ է համարում շինարարության մեջ նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը, օրինակելի երկիրն այդ առումով Ճապոնիան է:
Քաղաքաշինության կոմիտեից տեղեկացնում են՝ շենքերը կառավարող մարմինների համար մշակվել են պահպանման, շահագործման, գնահատման կանոններ, քանի որ համատիրություններում տեղյակ չեն՝ ինչպես պետք է գնահատել խնդիրները:
Տանյա Արզումանյան - Հստակ նկարագրված է՝ ինչ բնական տեսք պետք է ունենա այսպես կոչված առողջ տարրը, օրինակ՝ աստիճանավանդակը առողջ վիճակում ինչ տեսք պետք է լինի, ինչպես վերացնել խնդիրը և այլն:
Քաղաքաշինության կոմիտեի պաշտոնյան նշում է՝ 4-րդ կարգի վթարային շենքերից ազատվելու համար պետությունը նոր թաղամասեր, շենքեր է կառուցում Ապարանում, Սպիտակում, Ստեփանավանում, Աշոցքում: Այս աշխատաքններին զուգահեռ Երևանի Գաջեգործների 40 շենքում քաղաքացիները պահանջում են 4-րդ կարգի վթարային շենքը դարձնել 3-րդ կարգի:
Դեռևս 2008-ին պետությունը շենքի բնակիչներին այլ տներով է ապահովել, բայց վթարային շենքը չի քանդել։ Դրանից հետո շրջակայքի շենքերից շուրջ 40 ընտանիք ապօրինաբար բնակություն է հաստատել այստեղ, գիտակցելով, որ վթարային շենքում են ապրելու: Անգամ տարածաշրջանի ուժգին երկրաշարժից հետո «եկվոր բնակիչները» չեն փոխել համոզմունքը, որ իրենց ուժերով ամրացված շենքն անվտանգ է:
