Կալանավորմանն այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներից տնային կալանքի և վարչական հսկողության իրականացման համար անհրաժեշտ էլեկտրոնային հսկողության համակարգն արդեն Հայաստանում է: Պրոբացիայի ծառայության պետ Գևորգ Սիմոնյանը հստակեցնում է՝ դատարանի կողմից տնային կալանքի ակտը ստանալուց հետո պրոբացիայի ծառայության աշխատակիցները այցելում են նշված հասցե, ներկայացնում շահառուին իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները, զննում, չափագրում տարածքը, այնուհետև տեղադրում հիմնական սարքը, որը ինչ-որ ձևով տեղաշարժելու դեպքում անգամ պրոբացիայի ծառայությունը անմիջապես տեղեկանում է:
Գևորգ Սիմոնյան (ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության պետ) - Հնարավորություն չկա տեղաշարժելու, ինչ կատարվի՝ հոսանք գնա և այլն, ամենի դեպքում մենք տեղեկատվություն ենք ստանում օնլայն մեր կենտրոնական սենյակում: Նաև ունի հեռախոսային ֆունկցիա, այսինքն՝ ցանկացած տեղեկատվություն ստանալու համար մենք զանգ ենք անում ու կարող ենք ստանալ մեզ անհրաժեշտ տեղեկությունը, և շահառուն ևս կարող է մեզ զանգել:
Այնուհետև մեղադրյալի ձեռքին կամ ոտքին ամրացվում է թվային շղթան, որը հնարավորություն է տալիս ծառայողներին վերասկողություն իրականացնել 24/7 ռեժիմով: Հսկիչ համակարգում սարքի տվյալները ստանալու համար կան սենսորներ, որոնք տեղեկություն են ստանում, երբ պատյանը կամ ամրակապը վնասվում է, բացվում, անձը թույլատրելի տարածքում չէ, մարտկոցի լիցքավորումը մինիմալ է, կորել է կապը մշտադիտարկման կենտրոնի հետ և այլն: Անձամբ եմ փորձարկում էլեկտրոնային սարքը:
Էդգար Ալեքսանյան (ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության էլեկտրոնային մոնիտորինգի և ՏՏ բաժնի պետ) - Շահառուի ձեռքին տեղադրելուց հետո սկանավորելու ենք ծրագիրը, որը ուղարկելու ենք մոնիթորինգի կենտրոն:
- Ոչ մի դեպքում, շահառուն չի՞ հանում իր ձեռքից:
- Ոչ մի դեպքում, սա -30... + 40 դիմանում ա, եթե ուզեն պոկեն՝ հնարավոր չի, ինքը ունի հատուկ մկրատ, ավարտելուց հետո մենք գնալու ենք շահառուի մոտ, կտրենք ու տանք ավարտ:
Ստացվում է, որ տնային կալանքի դեպքում մեղադրյալը իրավունք ունի տեղաշարժվել բացառապես սահմանված տարածքում: Բացի այդ, դատարանի որոշմամբ մեղադրյալի նկատմամբ կարող են նաև որոշ այլ սահմանափակումներ կիրառվել, օրինակ՝ նամակագրություն վարել, հեռախոսով խոսել, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց: Նաև՝ շփվել որոշ անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրեր ընդունել: Նույնը չի վերաբերում վարչական վերահսկողությանը: Այս դեպքում դատարանը կարող է որոշել, որ մեղադրյալը կարող է մի ամբողջ թաղամասում տեղաշարժվել՝ մինչև անգամ հանրապետության ամբողջ տարածքում, բացառելով որոշ վայրեր, օրինակ՝ խաղատուն, դպրոց, կոնկրետ հասցեներ, կախված նրանից, թե տվյալ անձը ինչի՛ համար է մեղադրվում:
Էդգար Ալեքսանյան - Սա մեր շահառուն ա, ցույց ա տալիս իր շարժը, որտեղ է այցելել, որտեղ ա գտնվում, դրա տակը կանաչ շառավիղով օղակ ենք գծել, սա այն է, որտեղից մեր շահառուն իրավունք չունի դուրս գալ: Իսկ մյուս կարմիրը նա է, որտեղ իրավունք չունի այցելել:
Վարչական վերհսկողության սարքը, ի տարբերություն տնային կալանքի համար նախատեսված ապարատի, պետք է 48 ժամը մեկ լիցքավորել, իսկ խախտման դեպքում մոնիթորինգի կենտրոն ազդանշան է հասնում, և պրոբացիայի ծառայության աշխատակիցները կապ են հաստատում շահառուի հետ, զգուշացնում, որ նա չփորձի այն որպես առիթ օգտագործել հսկողության դաշտից դուրս գալու համար:
Գևորգ Սիմոնյան - Մեկ ժամում լիցքավորվում է, եթե տանը չի, կա նաև երկրորդ լիցքավորումը, որն անլար է ու կարող է 2 ժամվա ընթացքում լիցքավորել:
Այս տարեսկզբից մինչև օրս համակարգերը կիրառվել են արդեն 10 անձի նկատմամբ, 9-ը՝ տնային կալանքի, 1-ը՝ վարչական հսկողություն խափանման միջոցների դեպքում: Արդարադատության փոխնախարար Լևոն Բալյանը պարզաբանում է, թե ինչ ծանրության մեղադրանքի դեպքում դատարանը կարող է կիրառել այս խափանման միջոցները:
Լևոն Բալյան (ՀՀ արդարադատության նախարարի տեղակալ) - Որոշում կայացնողը դատարանն է, ու դատարանը պետք է գնահատի ներկայացված նյութերը, դիմումները, զեկույցներ, բնութագրեր համապատասխան ծառայողների կողմից, և դատարանն է որոշելու՝ ում վրա կիրառվի, ու ով կարող է օգտվել այս բարեփոխումից: Որևէ սահմանափակում օրենքի տեսանկյունից չկա:
150 տնային կալանքի և 50 վարչական վերհսկողության սարքերը ձեռք բերելու համար ծախսվել է 220 մլն դրամ: Ֆինանսավորումը պետության և ԵՄ-ի կողմից է:
Արդարադատության փոխնախարար Լևոն Բալյանը մեկնաբանում է՝ էլեկտրոնային հսկողությունը հուլիսի 1-ից կկիրառվի նաև ազատազրկման այլընտրանք հանդիսացող պատժի՝ ազատության սահմանափակման նպատակով:
Լևոն Բալյան - Ազատության սահմանափակում պատժատեսակը, որը իր մեջ ներառում է սահմանափակումների էնպիսի տեսակ, որը աշխատանքից չզրկելու հնարավորություն է տալիս, այսինքն՝ որոշակի վայրեր այցելելու կամ մարդկանց հետ շփվելու սահմանափակում է որոշում դատարանը, սակայն մարդը իր առօրյա կյանքով ապրում է:
Գևորգ Սիմոնյան - Այդ դեպքում մենք շահառուի հետ իրականացնում ենք կարիքների ռիսկերի գնահատում, օրինակ՝ եթե դատապարտյալը անհրաժեշտություն կա ուսման կամ աշխատանքի, մենք համապատասխան միջոցառումներ ենք անում, թե՛ սովորի, թե՛ աշխատի, բացակայի բնակարանից ու վերաինտեգրվի մեր վերականգնողական աշխատանքներում:
Նախատեսվում է այս տարի ևս 200-300 սարք ձեռք բերել: Պրոբացիայի ծառայության պետի խոսքով՝ որոշ ժամանակ է անհրաժեշտ հասկանալու համար՝ այս գործընթացը արդյունավե՞տ է, թե՞ ոչ, և դրական արձագանքի դեպքում հնարավոր է ենթաօրենսդրական ակտերով կարգավորել և էլեկտրոնային հսկողությանը կիրառել նաև պայմանական վաղաժամկետ ազատման ժամանակ: Սարքերն արդեն մոտ մեկ ամիս գործարկվում են, և մասնագետները փաստում են, որ շահառուները խախտումներ դեռ չեն արել:
Ոլորտի պատասխանատուները վստահեցնում են՝ սա լավագույն միջոցն է պատժողականից վերականգնողական քաղաքականություն անցնելու համար, բացի այդ՝ այլ խնդիրներ ևս լուծվում են՝ վստահեցնում է Գևորգ Սիմոնյանը: Ի դեպ, տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:
Գևորգ Սիմոնյան - Եթե այն արդյունավետ աշխատի, կտա ՔԿՀ-ների նվազեցում, պլյուս՝ միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ այդ աշխատանքները արդյունավետ են, այն պայմանավորված է նաև ծախսերի կրճատմամբ: Մոտավոր հաշվարկները ցույց են տալիս, որ 4-5 անգամ ավելի էժան ա նստում:
Ի դեպ, օրենսդրությունը հնարավորություն է տալիս, որ դատարանը ստուգի և որոշի մեղադրյալի ֆինանսական հնարավորությունները, և շահառուի միջնորդությամբ այն կիրառվի որպես խափանման միջոց: Այդ գումարը կօգտագործվի համակարգի զարգացման համար:
Գնացուցակը հաջորդ ամիս կլինի Պրոբացիայի ծառայության կայքում:
