Հայաստանը պատրաստվում է ԱՄՆ-ի առաջնորդությամբ սպասվող ներդրումների հնարավոր ալիքին, որը կարող է գերազանցել 13 միլիարդ դոլարը՝ կազմելով երկրի տարեկան տնտեսական արտադրանքի գրեթե կեսը. այսպիսի նախաբանով է իր հոդվածը սկսել Bloomberg-ը` Միացյալ Նահանգների փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցի տնտեսական արդյունքների վերաբերյալ։ Հեղինակավոր լրատվամիջոցն ակնարկում է, որ ներդրումների նման բումը կարող է թուլացնել երկրի երկարամյա տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից։
«ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այս շաբաթվա այցը Հայաստան, որի ընթացքում նա ստորագրեց մինչև 9 միլիարդ դոլար արժողությամբ քաղաքացիական միջուկային համագործակցության համաձայնագիր, վկայում է Վաշինգտոնի և նախկին խորհրդային այս փոքր հանրապետության միջև կապերի հնարավոր կտրուկ խորացման մասին։ Առանձին՝ 4 միլիարդ դոլարի արհեստական բանականության ծրագրի ընդլայնումը նույնպես կարող է էապես փոխել Հայաստանի՝ 27 միլիարդ դոլար գնահատվող տնտեսության հեռանկարները»,- նշում է հոդվածի հեղինակը։
Թվերը բավական նշանակալի է համարել ING բանկի ԱՊՀ երկրների գլխավոր տնտեսագետ Դմիտրի Դոլգինը։ «Եթե այս նախաձեռնությունները ձեռք բերեն վստահելիություն և ապահովեն երկարաժամկետ կայունության զգացում, ապա կարող են բարձրացնել Հայաստանի գրավչությունը պորտֆելային հոսքերի, ուղղակի ներդրումների և նույնիսկ դրամական փոխանցումների համար»,-նկատել է մասնագետը։
«Հայաստանի հետ կնքված պայմանավորվածությունները և հաջորդ օրը Վենսի այցը հարևան Ադրբեջան ընդգծել են Կովկասի տարածաշրջանում ազդեցության համար սրվող աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը։ Այս տարածաշրջանը կենսական նշանակություն ունեցող առևտրային և էներգետիկ միջանցք է, որը Կենտրոնական Ասիայի միջոցով կապում է Չինաստանը Եվրոպային և տասնամյակներ շարունակ գտնվել է Մոսկվայի ազդեցության գոտում»,-գրում է Bloomberg-ը` հիշեցնելով, որ այս իրադարձությունները հաջորդել են 2025թ. օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հյուրընկալությամբ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի միջև խաղաղության շուրջ ձեռք բերված համաձայնությանը։
Թուրքիան, որը Ադրբեջանի հետ ունի պաշտպանության մասին պայմանագիր, քայլեր է ձեռնարկում Հայաստանի հետ սահմանը բացելու ուղղությամբ․ այն փակ է 1993 թվականից, ինչպես նաև՝ Խորհրդային Միության փլուզումից ի վեր առաջին անգամ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու նպատակով։ Եվրոպական միությունը նույնպես խորացնում է կապերը Հայաստանի հետ, որը հայտարարել է ապագայում ԵՄ անդամակցության ձգտումների մասին՝ այն դեպքում, երբ ներկայումս Ռուսաստանի հետ միևնույն մաքսային միության` ԵԱՏՄ-ի անդամ է։
Bloomberg-ը, վկայակոչելով իր հավաքագրած տվյալները, նշում է, որ 2031 թվականին մարման ենթակա Հայաստանի դոլարային պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նվազել է 4 բազիսային կետով՝ հասնելով մոտ երեք ամսվա ընթացքում ամենացածր մակարդակին։
Միջուկային համագործակցության համաձայնագիրը ստեղծում է իրավական շրջանակ, որը հնարավորություն կտա ամերիկյան ընկերություններին Հայաստան արտահանել միջուկային տեխնոլոգիաներ և մրցակցել խորհրդային ժամանակաշրջանի Մեծամորի ատոմակայանի փոխարինման համար։ Այն ապահովում է շուրջ 3 միլիոն բնակչություն ունեցող երկրի էլեկտրաէներգիայի մոտ 40 տոկոսը։
«Մեծամորի ատոմակայանը շահագործում է Ռուսաստանի պետական «Ռոսատոմ» կորպորացիան, որը նաև մատակարարում է կայանի համար անհրաժեշտ միջուկային վառելիքը։ Վենսի այցից առաջ «Ռոսատոմ»-ի պաշտոնյաները Մոսկվայում հանդիպել էին հայաստանյան ղեկավարության հետ՝ առաջարկելով, ինչպես իրենք էին ձևակերպել, «համապարփակ համագործակցություն» նոր միջուկային հզորությունների ստեղծման ուղղությամբ։
Արհեստական բանականության նախագիծը, որը մշակվում է ԱՄՆ-ում գրանցված Firebird Inc. և Nvidia Corp. ընկերությունների համագործակցությամբ, նախատեսվում է մինչև 2026 թվականի վերջ ընդլայնվել՝ հասնելով մոտ 50,000 գրաֆիկական պրոցեսորների (GPU)՝ օգտագործելով չիպարտադրողի հաջորդ սերնդի GB300 համակարգերը։ Հայ գործարարների կողմից հիմնադրված Firebird-ը մտադիր է հաշվարկային հզորությունների մեծ մասն ուղղել համաշխարհային հաճախորդներին՝ դիրքավորելով Հայաստանը որպես արհեստական բանականության ոլորտում մրցունակ արտահանման հարթակ»,-նշում է հոդվածագիրը։
Լրատվամիջոցն ընդգծում է` ներդրումային այս հայտարարությունները լրացուցիչ խթան են վարչապետ Փաշինյանի համար՝ հունիսի 7-ին նախատեսված ՀՀ խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։ Մայիսին նա Երևանում կհյուրընկալի տասնյակ քաղաքական առաջնորդների՝ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովի շրջանակում։
Ընդհանուր առմամբ, հնարավոր 13 միլիարդ դոլարի ծավալով ծրագրերը զգալիորեն գերազանցում են Հայաստանում նախկինում կատարված օտարերկրյա ներդրումները։ Դրանք հիմք են ստեղծում կառավարության՝ առանցքային ոլորտներում ամերիկյան կապիտալն ու տեխնոլոգիաները ամրապնդելու հավակնությունների համար, նույնիսկ եթե հայտարարված գումարներն ամբողջությամբ չիրացվեն։
«Երբ ընկերությունները որոշում են միլիարդավոր դոլարներ ներդնել Հայաստանում, նմանատիպ գաղափարներ են առաջանում նաև մյուսների համար։ Շատերը գիտեին Հայաստանի մասին, սակայն չէին մտածում նման ծավալի ներդրումների մասին։ Սա փոխում է այդ ընկալումը»,-Firebird-ի համահիմնադիր Ալեքսանդր Եսայանի խոսքերով է հոդվածը եզրափակում Bloomberg-ը։
