ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զինված ագրեսիայի հարցով քննարկման ընթացքում ՌԴ ներկայացուցիչ Վասիլի Նեբենզյայի ելույթը.
«Ռուսաստանի Դաշնությունը խստորեն անհանգստացած է սեպտեմբերի 12-ի լույս 13-ի գիշերը հայ-ադրբեջանական սահմանի առանձին հատվածներում իրավիճակի կտրուկ սրմամբ, ինչպես նաև դրան հաջորդած փոխհրաձգությամբ։ Դրա հետևանքով զոհվել են մեծ թվով զինվորականներ, կան զոհեր խաղաղ բնակչության շրջանում։ Մենք մեր խորին ցավակցությունն ենք հայտնում նրանց ընտանիքներին։ Շուտափույթ ապաքինում ենք մաղթում վիրավորներին։
Մենք անընդունելի ենք համարում ուժի կիրառումը, ակնկալում ենք Ռուսաստանի միջնորդությամբ ձեռք բերված հրադադարի բոլոր պայմանավորվածությունների կատարումը։ Կոչ ենք անում Ադրբեջանին և Հայաստանին զսպվածություն դրսևորել և զերծ մնալ լարվածության աստիճանը մեծացնող քայլերից, ինչպես նաև խստորեն պահպանել Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների՝ 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի, 2021 թ. հունվարի 11-ի և նոյեմբերի 26-ի եռակողմ հայտարարությունների շրջանակում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։
Իրավիճակը կայունացնելու նպատակով Ռուսաստանի Դաշնության ղեկավարությունը սերտ կապի մեջ է Բաքվի և Երևանի հետ։ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Հայաստանի պաշտպանության նախարարների հեռախոսազրույցների ընթացքում քննարկվել են լարվածության թուլացման հարցեր։ Ակնկալում ենք, որ այս թեման ուշադրության կենտրոնում կլինի նաև Վլադիմիր Պուտինի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հանդիպման ընթացքում՝ Սամարղանդում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության գագաթնաժողովի շրջանակներում։
Զգալի ջանքեր են գործադրվում պաշտպանության նախարարության և Ռուսաստանի Անվտանգության դաշնային ծառայության սահմանային ծառայության միջոցով։ Մեր զինված ուժերը սերտ կապի մեջ են կողմերի հետ՝ կայուն հրադադարի հասնելու և ադրբեջանական և հայկական զորքերին իրենց նախնական դիրքերը վերադարձնելու համար։
Այս իրավիճակը քննարկման առարկա է դարձել սեպտեմբերի 13-ին ՀԱՊԿ Հավաքական անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստում։ Արդյունքում եղավ համաձայնություն՝ քարտուղարության և ՀԱՊԿ-ի միացյալ շտաբի առաքելություն ուղարկելու Հայաստանի Հանրապետություն՝ ուսումնասիրելու իրավիճակը Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին առանձին հատվածներում և մշակելու համապատասխան առաջարկներ, որոնք հետագայում կքննարկեն կազմակերպության անդամ երկրների ղեկավարները։ Նրանց որոշմամբ առաքելությունը գլխավորում են ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասը և ՀԱՊԿ միացյալ շտաբի պետ, գեներալ-գնդապետ Անատոլի Սիդորովը։
Այսօր առաքելությունը կսկսի իրականացնել առաջադրված խնդիրները։ Հուսով ենք, որ նրա օբյեկտիվ աշխատանքը տեղում կդառնա այն գործոններից մեկը, որը կնպաստի իրավիճակի լիցքաթափմանը։
Ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա կարծում ենք, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև բոլոր վեճերը պետք է լուծվեն բացառապես քաղաքական և դիվանագիտական ճանապարհով, իսկ սահմանային հարցերի դեպքում՝ հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման երկկողմ հանձնաժողովի աշխատանքի շրջանակներում՝ Ռուսաստանի խորհրդատվական աջակցությամբ: Ի դեպ, ազգային պատվիրակությունների առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել մայիսի 24-ին հենց սահմանին, երկրորդը՝ օգոստոսի 30-ին Մոսկվայում։ Հիմնական աշխատանքը կիրականացնեն Բաքուն և Երևանը, սակայն մենք պատրաստ ենք կիսել փորձը հետխորհրդային տարածքում սահմանների սահմանազատման և սահմանազատման ոլորտում, տրամադրել քարտեզագրական և այլ նյութեր և տրամադրել այլ անհրաժեշտ խորհրդատվական և տեխնիկական աջակցություն։ Որպեսզի այդ ջանքերն արդյունավետ լինեն, կարևոր է նպաստել սահմանային գոտում կայունության և անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը՝ այդ ամենին դրսից չմիջամտելով և խուսափելով քաղաքականացումից։ Ցավոք սրտի, ինչպես ցույց տվեցին սեպտեմբերի 12-13-ի իրադարձությունները, սահմանազատման ու սահմանագծման հարցերը շատ զգայուն են և չեն կարող անցնել առանց խափանումների ու սրացումների։ Մեզ անհրաժեշտ է արագ կայունացում և վերադարձ երկխոսության։
Ռուսական կողմը գործադրում է բոլոր ջանքերը՝ Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների վերոհիշյալ եռակողմ հայտարարությունների հիման վրա երկրների միջև հարաբերությունները կարգավորելու համար։ Դրանցից առաջինը, առաջին հերթին, դադարեցրեց ռազմական գործողությունները և որոշեց Լաչինի միջանցքի և ԼՂ հակամարտության գոտում շփման գծի երկայնքով ռուսական խաղաղապահ զորախմբի տեղակայման պարամետրերը։ Մեր խաղաղապահները շարունակում են ապահովել հրադադարը իրենց պատասխանատվության գոտում և աջակցել սուր հումանիտար խնդիրների լուծմանը։ Առաջին հայտարարության դրույթների մշակմամբ 2021 թվականի հունվարին ընդունվեց որոշում՝ ուղղված տարածաշրջանի տնտեսական և տրանսպորտային բոլոր կապերի ապաշրջափակմանը։ Այժմ ստեղծվել և գործում է եռակողմ աշխատանքային խումբ՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի և Ռուսաստանի փոխվարչապետների համատեղ նախագահությամբ։ Այդ ուղղությամբ լուրջ աշխատանք է կատարվել, համաձայնեցվում է խոշոր նախագծերի «փաթեթը»՝ շեշտը դնելով Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև երկաթուղային և ճանապարհային կապի գործարկման վրա՝ հարևան երկրներ հնարավոր մուտքով։ Այդ նախագծերի թվում են երկաթուղու, ինչպես նաև ՀՀ Սյունիքի մարզի տարածքով Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև ավտոմայրուղու կառուցումը։ 2021 թվականի նոյեմբերի 26-ի երրորդ հայտարարության առանցքային թեմաներից մեկը սահմանազատման և սահմանագծման մեխանիզմների ստեղծումն էր:
Բացի դրանից՝ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված մեր ջանքերի կենտրոնական կետերից մեկը խաղաղության պայմանագրի պատրաստման թեման է։ Երկու կողմերն էլ հաստատել են ռուսական կողմի համապատասխան աջակցության անհրաժեշտությունը։ Մենք այս հարցին վերաբերվում ենք ամբողջ պատասխանատվությամբ։ Չնայած լարվածության ներկայիս աճին՝ աշխատանքները չեն դադարել։ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գծով Ռուսաստանի հատուկ բանագնաց Իգոր Խովաևը սեպտեմբերի 8-9-ը այցելել է Բաքու, իսկ սեպտեմբերի 13-14-ը` Երևան: Համապատասխան խորհրդակցություններն ու ընդհանուր մոտեցումների որոնումները կշարունակվեն։
Ակնհայտ է, որ մենք երկու երկրների հաշտեցման դժվարին ճանապարհի դեռ սկզբում ենք։ Համոզված ենք, որ Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների եռակողմ հայտարարությունների դրույթների լիարժեք կատարումը մնում է Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունների կարգավորման հիմքը։ Բոլոր երեք փաստաթղթերը բարդ են, անքակտելիորեն կապված, և դրանց դրույթները բխում են մեկը մյուսից: Դրանց իրականացումը պայմաններ կապահովի Հարավային Կովկասում կայուն խաղաղության ձևավորման համար, որը բխում է ոչ միայն տարածաշրջանի պետությունների, այլև նրա բոլոր հարևանների շահերից։ Ռուսաստանը հաստատակամ է՝ շարունակելու Բաքվին և Երևանին տրամադրել ցանկացած անհրաժեշտ օգնություն՝ պայմանավորվածությունները երկու կողմերի համար ընդունելի ձևերով և ծավալներով կյանքի կոչելու համար։ Կայուն արդյունքների հասնելը կպահանջի ժամանակ և զգալի ջանքեր և՛ Բաքվի, և՛ Երևանի կողմից, ինչպես նաև միջազգային հանրության միասնություն։ Աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը և զրոյական գումարով խաղերը միայն կարող են վնասել գործընթացին։
Բայց այսօր գլխավորը բախումները դադարեցնելն ու հրադադարի պայմանավորվածությունների իրականացումն է»։
