Varşava Təhlükəsizlik Forumu çərçivəsində nazir Mirzoyan Polşanın “TVP World” kanalına müsahibə verib. Xarici İşlər Nazirliyi tam müsahibəni təqdim edib.
Jurnalist: Salam və TVP World-ə xoş gəlmişsiniz. Mən Diana Skya və biz Varşava Təhlükəsizlik Forumu çərçivəsindəyik. Bugünkü qonağım Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyandır. Bu gün bizimlə olduğunuz üçün çox sağ olun, cənab nazir.
Ararat Mirzoyan: Dəvət üçün təşəkkür edirik.
Jurnalist: Beleliklə, avqustda Ermənistan və Azərbaycan Vaşinqtonda Bəyannamə imzaladılar. O vaxtdan bəri hansı irəliləyişlər oldu?
Ararat Mirzoyan: Doğrudan da, avqustun 8-də Ermənistanın baş naziri və Azərbaycan prezidenti Bəyannaməni imzaladılar və həmin Bəyannaməni ABŞ prezidenti Donald Tramp da şahid qismində imzaladı. Və həmin Bəyannamədə liderlər bir sıra çox vacib məsələlərdə razılığa gəldilər. Onlar ilk növbədə Azərbaycanın xarici işlər naziri Bayramovun və mənim tərəfimdən Sülh müqaviləsinin paraflanmasının şahidi oldular.
Bu, özlüyündə çox ciddi bir mərhələ idi. Bundan əlavə, bu Bəyannamədə liderlər kommunikasiyalar məsələsinin tənzimlənməli olduğu fundamental prinsiplər barədə razılığa gəliblər. Mən Ermənistanla Azərbaycan arasında nəqliyyat infrastrukturunun blokdan çıxarılmasını və yenidən açılmasını, tranzit əlaqələrinin bərpasını nəzərdə tuturam. Və bu prinsiplər bunlardır: ərazi bütövlüyünün, sərhədlərinin toxunulmazlığının, ölkələrin suverenliyinin tanınması, habelə bərpa olunacaq və yenidən qurulacaq keçidlər və infrastruktur üzərində milli yurisdiksiyanın tanınması.
Jurnalist: Bu, “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Yolu” adlandırılacaqmı?
Ararat Mirzoyan: İdeya bundan daha genişdir. Ermənistan və Azərbaycan bir-birləri arasında nəqliyyat kommunikasiyalarını blokdan çıxarmaq barədə razılığa gəliblər və burada söhbət bütün infrastrukturdan gedir. Məsələn, Ermənistan Azərbaycanın dəmir yolu sisteminə, Azərbaycan Ermənistanın dəmir yolu sisteminə, daha sonra isə avtomobil yollarına və digər infrastrukturlara çıxış əldə edir.
Biz bir-birimizin infrastrukturundan normal qonşular kimi istifadə edə bilərik, məsələn, Avropada və ya başqa yerlərdə. Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxicevan Muxtar Respublikası arasında ən qısa əlaqə olan həmin infrastrukturun həmin hissəsi TRIPP, yəni “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Yolu” kimi işlədilməlidir.
TRIPP nədir? Ermənistan və ABŞ dəmir yolu keçidinin inşaatçısı və əsas operatoru olacaq konsorsium, şirkət yaratmağa hazırlaşır. Bu konsorsium öz növbəsində bu və ya digər işi yerinə yetirmək və ya bütün keçid üçün bu və ya digər xidməti göstərmək üçün üçüncü şirkət və ya şirkətləri cəlb edə bilər. Bundan əlavə, konsorsium həmçinin boru kəmərləri, elektrik xətləri və s. həyata keçirə, tikə və sonra istismar edə bilər.
Beləliklə, bütün razılaşmalar qarşılıqlı olacaq. Məsələn, biz də Naxicevan Muxtar Respublikasının ərazisindən istifadə edərək Ermənistanın şimalı ilə cənubunu dəmir yolu ilə birləşdirməyə hazırlaşırıq. Hazırda belə bir dəmir yolu əlaqəsi yoxdur.
Jurnalist: Avropa İttifaqının Ermənistandakı Monitorinq Missiyası ilə sərhədə baş çəkmək imkanımız oldu. Bizə sərhəd rayonlarını, dağları göstərdilər. Biz bunu gördük. Amma icazə verin, cənab nazir, bu məsələ nə qədər mürəkkəb olsa da, sizə bu sualı verim: bu sərhədlərin, xüsusən Türkiyə ilə sərhədin sərbəst tranzit, gediş-gəliş və s. üçün nə vaxt açılacağı ilə bağlı təxmini qrafik varmı və bu dəmir yolu xəttinin əslində nə vaxt fəaliyyətə başlayacağı artıq məlumdurmu? Xatırladığım kimi, ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri də qeyd etdi ki, ABŞ müxtəlif layihələrə 145 milyon vəsait ayırıb. Beləliklə, bir zaman qrafikini nə vaxt görə bilərik?
Ararat Mirzoyan: Baxın, artıq dediyim kimi, biz əsas prinsipləri razılaşdırmışıq. İndi ABŞ-dan gələn nümayəndə heyəti və ya qrupla birlikdə texniki həllər, keçidin texniki detalları və bayaq qeyd etdiyim şirkət haqqında razılığa gəlməliyik. Biz artıq amerikalı tərəfdaşlarımızla müzakirələrə başlamışıq. Hesab edirəm ki, yaxın aylarda biz bu prosesi başa çatdıra bilərik və ondan sonra tikintiyə başlanılmalıdır.
Əgər dəmir yolu əlaqəsindən danışırıqsa, ekspertlər deyirlər ki, onun tikintisi, məsələn, ən azı iki il çəkə bilər. Amma biz Ermənistanla Azərbaycan arasında əlaqələrin mümkün qədər tez qurulmasında, açılmasında və yenidən aktivləşməsində çox maraqlıyıq, çünki dediyim kimi, biz əsas benefisiarlardan biriyik. Biz həmçinin, məsələn, Azərbaycan Respublikasının infrastrukturundan və ərazisindən istifadə etməklə mal göndərə və ya qəbul edə bilərik. Ancaq bu, rabitə ilə bağlıdır.
Sülh müqaviləsinin Azərbaycan naziri ilə mənim parafladığımız hissəsi də var. Beləliklə, biz hazırıq: mətn əvvəllər, bu ilin martında yekunlaşdırılıb, indi paraflanıb və biz mümkün qədər tez o müqaviləni imzalamağa hazırıq. Azərbaycan tərəfi müəyyən ilkin şərtlər irəli sürür, biz o gündəliyi bölüşmürük. Bununla belə, hələ Sülh müqaviləsinin yekun imzalanma mərasimindən əvvəl, imzalanmadan əvvəl artıq gedən və ya ola biləcək proseslər var. Məsələn, biz bir-birimizə qarşı daha dözümlü olmağın mümkünlüyünü, hətta daha çox beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq perspektivlərini müzakirə etdik.
Jurnalist: Onilliklər davam edən münaqişələrdən sonra.
Ararat Mirzoyan: Onilliklər davam edən münaqişələrdən sonra. Təsəvvür edə bilərsiniz ki, müxtəlif platformalarda, sənədlərdə, konvensiyalarda, qeyd-şərtlərimiz, xüsusi rəylərimiz və s.-də nə qədər ağır yük yığılıb.
Biz ATƏT strukturlarına birgə müraciət etmişik, Minsk prosesinin strukturlarının bağlanmasını xahiş etmişik. Bu artıq atılmış addımdır.
Həmçinin dövlət sərhədinin delimitasiyası prosesi gedir. O, çoxdan istifadəyə verilib. Biz artıq sərhədin 12 kilometrini delimitasiya etmişik. Məsələn, həmin sərhəd bölgəsində yerləşən erməni kəndinə baş çəkəndə görürük ki, həqiqətən inkişaf edir: yeni məktəb tikilib, insanlar özlərini daha təhlükəsiz hiss edir, əhali, kəndlilər arasında təhlükəsizliklə bağlı heç bir narahatlıq yoxdur. Deməli, artıq gedən proseslər də var, hələ irəlidə olan addımlar da var.
Jurnalist: Çətinliklər haqqında nə deyə bilərsiniz?
Ararat Mirzoyan: Onilliklərlə davam edən münaqişə həm də ağır psixoloji yük toplayıb. Hər iki tərəfdə qan və yaddaş tarixi var. Hesab edirəm ki, cəmiyyətlər arasında hələ də ehtiyatlılıq var, yəqin ki, hər iki tərəfdə. Barışıq prosesi vaxt aparacaq. Sülh, artıq qeyd etdiyim kimi, bərqərar olub, lakin bu, hər iki tərəfdən daimi qayğı və gündəlik səy tələb edir. Bu kontekstdə qeyd etməliyəm ki, hər hansı bir tərəfdən aqressiv ritorika heç bir şəkildə prosesə töhfə vermir.
Jurnalist: Aqressiv ritorikadan söz düşmüşkən, soruşum: Rusiya bu gün hansı rolu oynamaqda davam edir? Məncə bu vacib sualdır, elə deyilmi? Biz Rusiyanın Cənubi Qafqazda rolunun getdikcə zəiflədiyini görürük. Bəs o, Ermənistanın təhlükəsizliyində hər hansı rol oynamağa davam edirmi? Yoxsa, məsələn, 15 il əvvəl olduğu kimi, artıq eyni əhəmiyyətə malik deyil?
Ararat Mirzoyan: Bilirsiniz, rəsmi səviyyədə biz Rusiyanın yüksək rütbəli rəsmilərinin sülhün bərqərar olması və Vaşinqton bəyannaməsi ilə bağlı alqışlayıcı bəyanatlarını eşitdik. Eyni rəsmi səviyyədə biz Rusiyanın yüksək rütbəli nümayəndələrinin bu qarşılıqlı əlaqə layihəsini dəstəkləmək və müəyyən iştirak nümayiş etdirmək istəyini də gördük. Bununla belə, təbii ki, qeyd etməyə bilmərəm ki, demək olar ki, hər gün Rusiya mətbuatının, bəzən hətta dövlət mediasının, o cümlədən parlament üzvlərinin, ekspertlərin və siyasətçilərin Ermənistan hökuməti və ölkəmizin hazırkı xarici siyasəti haqqında sərt tənqidlərin şahidi oluruq.
Jurnalist: Niyə? Ermənistanın Qərblə necə inkişaf etdiyini və Avropaya yaxınlaşdığını görmək yaxşı deyilmi?
Ararat Mirzoyan: Bəlkə bu sualı rusiyalı qonaqlarınıza ünvanlasanız, düzgün olardı. Lakin səbəbləri araşdırmadan bu səbəblər həm sadə, həm də kifayət qədər mürəkkəb ola bilər, hər halda əminəm ki, həm bizim rusiyalı tərəfdaşlarımız, həm də hər hansı digər ölkə və ya beynəlxalq aktor erməni xalqının iradəsinin ifadəsinə hörmətlə yanaşmalıdır. Ermənistanda mütəmadi olaraq demokratik seçkilər keçirilir, siyasi qüvvələr ən mühüm məsələlərlə bağlı öz proqramlarını, fikirlərini təqdim edir və yekun qərarı Ermənistan vətəndaşları verir. Ölkədə ciddi daxili siyasi böhran şəraitində keçirilən 2021-ci il növbədənkənar parlament seçkilərində baş nazirimizin rəhbərlik etdiyi siyasi qüvvəmiz seçicilərin əksəriyyətinin etimadını qazandı. Bu il də bir sıra sosioloji sorğular aparılıb və 2026-cı ilin iyununda yenidən parlament seçkiləri keçiriləcək.
Jurnalist: “TVP World” olaraq biz ümid edirik ki, qarşıdan gələn parlament seçkilərini işıqlandırmaq üçün Yerevana səfər etmək üçün növbəti fürsətimiz olacaq. Varşava Təhlükəsizlik Forumu çərçivəsində TVP World-də bizimlə olduğunuz üçün, cənab Mirzoyan, təşəkkür edirəm. Mən Diana Skyanam. Bizə qoşulduğunuz və izlədiyiniz üçün təşəkkür edirik. Bu, Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla müsahibəmiz idi.
