Bütün regional iqtisadi və nəqliyyat kommunikasiyalarının, o cümlədən Qərbi Azərbaycandan Ermənistan Respublikasının ərazisindən keçməklə Naxicevan Muxtar Respublikasına və əksinə, Ermənistan Respublikasının Meğri şəhərindən Azərbaycan ərazisindən (Naxicevan Muxtar Respublikası) keçməklə Yerasxa və əks istiqamətdə açılmasına tam hazırdır. Bu barədə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan “Armenpress”də dərc olunan məqaləsində qeyd edib.
"Azərbaycanın ən çox manipulyasiya etdiyi və ya gərginləşdirdiyi məsələ regional kommunikasiyalar məsələsidir. Azərbaycan Ermənistanla Azərbaycan arasında rabitə kanallarının bağlı olduğunu açıq-aşkar faktla əsas gətirərək Ermənistanın öhdəliklərini yerinə yetirmədiyini bildirir.
Birincisi, vurğulamaq lazımdır ki, Ermənistanın birtərəfli öhdəlikləri yoxdur. Hər iki tərəf bir-biri üçün bütün nəqliyyat və iqtisadi kommunikasiyaları açmağa söz verib. Bu gün Azərbaycanda heç bir nəqliyyat və iqtisadi rabitə nə Ermənistan, nə də Ermənistandan keçənlər üçün açıq deyil, nə avtomobil yolu, nə dəmir yolu, nə boru xətti, nə elektrik xətti, nə də kabel.
Ermənistanda bütün yollar Azərbaycan üçün açıqdır. Hələ 2022-ci ildə hökumət Ermənistan-Azərbaycan sərhədində üç sərhəd məntəqəsinin açılmasına dair qərar layihəsini dövriyyəyə buraxıb ki, bu da Azərbaycanın yük və minik avtomobillərinin Ermənistan ərazisinə daxil olmasına, məsələn, Naxicevana və Türkiyəyə getməsinə imkan vermək barədədir.
Bu qərarlar təkcə Azərbaycanın rəddedici mövqeyinə görə qəbul edilməyib və Ermənistan hökuməti bir-iki həftə ərzində qəbul edə bilər. Təbii ki, Naxicevana daxil olmaq üçün heç bir infrastruktur yoxdur və onu qurmaq lazımdır, lakin bunu da kifayət qədər tez etmək olar.
Amma hazırda sırf fiziki infrastruktur hazırlığı baxımından, məsələn, yük maşınları Kornidzor keçid məntəqəsi vasitəsilə Laçın-Kornidzor hissəsindən Ermənistan Respublikasının ərazisinə daxil ola, Ermənistan-Türkiyə sərhədinə qədər bizim yollarla hərəkət edə, Marqara keçid məntəqəsindən Türkiyəyə daxil ola bilər.
Eyni şey əks istiqamətdə də baş verə bilər. Bu cür tranzit yüklərin daşınması üçün lazım olan fiziki infrastruktur artıq hazırdır, de-yure qərar vermək qalır. Azərbaycan və Türkiyədən maraq olarsa, biz belə bir qərar verməyə hazırıq.
Biz yükdaşımaların təhlükəsizliyini təmin edəcəyik, lakin azərbaycanlı sürücülər və yük maşınları üçün psixoloji çətinlik yaranarsa, o yükdaşımaları Ermənistan yollarında həmişə sürmüş və fəal surətdə sürməkdə davam edən Türkiyə TIR-ları tərəfindən təşkil oluna bilər.
Digər ölkələrin yük maşınları da bunu edə bilər. Amma bir daha rəsmi şəkildə qeyd etmək istəyirəm ki, Ermənistan öz ərazisində təhlükəsizliyin təmin edilməsinin, o cümlədən beynəlxalq və ya Azərbaycanın sərnişin və ya yük daşımalarının başqa ölkəyə həvalə edilməli və ya verilə biləcəyinə dair heç bir yazılı və ya şifahi öhdəlik götürməyib, razılaşmayıb, hətta eyham vurmayıb.
Belə bir şey olmayıb, sadəcə olaraq yoxdur, əksinə, Ermənistan keçidin təhlükəsizliyinə zəmanət vermək öhdəliyini götürüb, biz bunu etməyə hazırıq.
Ermənistan Qərbi Azərbaycandan Ermənistan Respublikasının ərazisindən keçməklə Naxicevan Muxtar Respublikasına əlaqə məsələsi də daxil olmaqla, heç vaxt öz suverenliyinin, yurisdiksiyasının və ya ərazi bütövlüyünün hər hansı məhdudlaşdırılmasına heç bir öhdəlik götürməyib, razılaşmayıb, hətta razılaşa biləcəyinə eyham vurmayıb.
Qərbi Azərbaycandan Naxicevan Muxtar Respublikasına Ermənistan Respublikası ərazisindən keçən rabitə regional kommunikasiya marşrutları mövzusunun alt mövzusudur və burada da Ermənistan heç vaxt maneə yaratmayıb. Üstəlik, biz bu məsələdə maksimum dərəcədə yaradıcı və çevik olmuşuq və olmağa davam edirik.
2022-ci ildə Azərbaycanın narahatlığını aradan qaldıraraq, Qarşılıqlılıq prinsipi əsasında vətəndaşların sərhədi keçərkən yüklərinə pasport-gömrük və digər nəzarətin “front” funksiyasının beynəlxalq ixtisaslaşmış təşkilata verilməsini təklif etmişik. Azərbaycan bununla razılaşmadı.
İndi uzun müddətdir davam edən münaqişə ucbatından Azərbaycan vətəndaşlarının ER sərhədindən və gömrük nəzarətindən keçməkdən yayınacaqları ilə bağlı Azərbaycanın iddiasını nəzərə alaraq, hazırkı mərhələdə Zəngəlan-Meğri-Ordubad və əks istiqamətlərdə, Yerasx-Ordubad-Meğri və əks istiqamətində dəmir yolu nəqliyyatı ilə yük daşımalarının açılmasını təklif etdik.
Üstəlik, biz yazılı şəkildə heç bir tərəfin suverenliyinə, yurisdiksiyasına və ərazi bütövlüyünə xələl gətirməyən variant təklif etmişik. Əgər Bakının narahatlığı Naxicevana və əks istiqamətdə etibarlı yük daşınmasının təmin edilməsidir, o məsələ həll olundu, Azərbaycanın “hə” deməsi qalır.
Ermənistan ərazisində Nrnadzor-Karçevan dəmir yolunun tikintisi bir qədər vaxt aparacaq, həm də Yerasx-Naxicevanla sərhəddə dəmir yolunun qısa bir hissəsi çəkilməlidir, lakin bu, Ermənistan-Ermənistan və Azərbaycan-Türkiyə dəmir yolu əlaqəsi üçün lazımdır və bu işi də tez həyata keçirmək olar.
Eyni prinsiplə biz Azərbaycandan Naxicevana boru kəmərlərinin, elektrik xətlərinin və kabellərin tranzitini təmin etməyə hazırıq. Bu təkliflərin Azərbaycan tərəfindən niyə rədd edildiyi aydın deyil.
Ümid edirəm ki, bu, eskalasiya üçün saxta bəhanə tapmaq üçün deyil.
Azərbaycan həmçinin bəyan edir ki, Ermənistan Naxicevana yol verməsə, Qərbi Azərbaycan-Naxicevan əlaqəsini İran İslam Respublikasının ərazisindən keçirəcək.
Problem yoxdur, biz bunun əleyhinə deyilik, söhbət İranla Azərbaycanın münasibətlərindən və onların qərarından gedir.
Amma aydın olmaq üçün qeyd edirik ki, Ermənistan Respublikası İranın təklif etdiyi hüquqi şərtlərlə Qərbi Azərbaycandan Naxicevan Muxtar Respublikasına keçidi təmin etməyə hazırdır.
Cavabında Azərbaycan deyir ki, keçid maneəsiz olmalıdır. Yəni İrandan keçməyə maneçilik törədilirmi? Axı, biz eyni qanuni şərtlərlə eyni keçidi təmin etməyə hazırıq.
Qarşılıqlılıq prinsipi əsasında biz keçid prosedurlarının bəzi sadələşdirilməsini və avtomatik mexanizmlərin tətbiqini həyata keçirməyə hazırıq, bəs Azərbaycan bizim bu konstruktiv təkliflərimizi niyə rədd edir?
İnancım aydındır: bütün regional iqtisadi və nəqliyyat kommunikasiyalarının, o cümlədən Qərbi Azərbaycandan Ermənistan Respublikası ərazisindən Naxicevan Muxtar Respublikasına və əksinə, Meğridən Yerasxa Azərbaycan (Naxicevan Muxtar Respublikası) ərazisi ilə və əks istiqamətdə açılması tam hazırdır və onun həyata keçirilməsi üçün yalnız Azərbaycanın razılığı lazımdır”, - deyə baş nazir qeyd edir.
