İran Ermənistanın təqdim etdiyi “Sülhün kəsişməsi” təşəbbüsünü dəstəkləyir və onun həyata keçirilməsinin bütün region üçün faydalı olacağına inanır. Tehran əmindir ki, əlaqə iqtisadi inkişafın və rifahın əsas komponentidir.
Bunu “Armenpress”ə müsahibəsində İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmail Bəqayi Cənubi Qafqazda iqtisadi və nəqliyyat infrastrukturunun blokadanın aradan qaldırılması ilə bağlı müzakirələrə, bu kontekstdə Ermənistanın təqdim etdiyi təkliflərə və Azərbaycanın ekstraterritorial dəhlizlə bağlı bəyanatlarına toxunaraq deyib.
Müsahibədə İsmail Bəqayi Ermənistanın Qərblə münasibətləri dərinləşdirmək siyasətinə və İranın bununla bağlı mövqeyinə, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesinə, o cümlədən Pezeşkian-Əliyev telefon danışığına da toxunub, bu zaman İran prezidenti azərbaycanlı həmkarını İsrailin İrana hücum etmək üçün Azərbaycanın hava məkanından istifadə etdiyinə dair nəşrləri araşdırmağa çağırıb.
Müsahibə iyulun 29-da Tehranda keçirilib.
- Cənubi Qafqazda nəqliyyat və iqtisadi kommunikasiyaların qarşısının alınması kontekstində Ermənistan ərazi bütövlüyü, suverenlik, yurisdiksiya və qarşılıqlılıq prinsiplərinə əsaslanan “Sülhün kəsişməsi” təşəbbüsünü irəli sürüb, Azərbaycan isə Ermənistandan Naxicevanla əlaqə yaratmaq üçün ekstraterritorial dəhliz tələb etməkdə davam edir. İranın bu məsələdə mövqeyi necədir?
- İcazə verin, belə deyim. İlk növbədə, biz həm Azərbaycan Respublikası, həm də Ermənistan Respublikası ilə ikitərəfli əlaqələrimizi yüksək qiymətləndiririk. Onlar bizim qonşularımızdır və biz hər iki dövlətlə mehriban qonşuluq siyasətimizi davam etdirmək əzmindəyik. Bizim həm Azərbaycan, həm də Ermənistanla möhkəm dostluq əlaqələrimiz var. Ermənistana gəlincə, bizim İranda çox canlı və mühüm erməni icması var və bununla fəxr edirik.
Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin təmin edilməsi bizim üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir, çünki biz həmin regionda sülh və təhlükəsizliyi öz sülh və təhlükəsizliyimizin tərkib hissəsi kimi qəbul edirik. Biz Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhün bərqərar olması üçün hər cür səy göstərəcəyik.
Nəqliyyat marşrutlarına gəlincə, biz həmişə onları dəstəkləmişik, çünki əminik ki, əlaqə iqtisadi inkişafın və həm ermənilərin, həm azərbaycanlıların, həm də iranlıların rifahının əsas komponentidir. Ümid edirik ki, bu təşəbbüslər öz müsbət nəticələrini verəcəkdir. Biz Ermənistanın irəli sürdüyü “Sülhün kəsişməsi” təşəbbüsünü dəstəkləmişik və bunun bütün region üçün faydalı olduğuna inanırıq.
Eyni zamanda, biz açıq şəkildə bəyan etmişik ki, istənilən nəqliyyat marşrutu beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərə riayət etməklə, heç bir dövlətin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü pozmamaqla həyata keçirilməlidir.
Deməli, biz Cənubi Qafqaz ölkələri ilə İran arasında nəqliyyat marşrutlarının və kommunikasiyaların genişləndirilməsinin tərəfdarı olmaqla yanaşı, çox diqqətli olmalıyıq. Birincisi, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri dəyişdirməmək, heç bir dövlətin milli suverenliyini və ya ərazi bütövlüyünü heç bir şəkildə pozmamaq.
Bizim hər zaman vurğuladığımız və bütün regional dövlətlərin qiymətləndirməli olduğu digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, üçüncü tərəflərin, qeyri-regional aktorların Cənubi Qafqazın işlərinə qarışmasına imkan verilməməlidir. Bu cür müdaxilələr vəziyyəti daha da çətinləşdirəcək və region dövlətlərinin maraqlarına xidmət etməyəcək. Bu, bizim hər zaman səsləndirdiyimiz və davam etdirəcəyimiz prinsipial mövqeyimizdir.
- Ermənistan və Azərbaycan sülh sazişi ilə bağlı razılığa gəldiklərini bəyan ediblər. Ermənistan tərəfi istənilən vaxt sazişi imzalamağa hazır olduğunu bəyan edib, lakin Azərbaycan yeni ilkin şərtlər irəli sürməkdə davam edir. Sizcə, belə şəraitdə yaxın gələcəkdə sülh mümkündürmü?
- Əlbəttə, mümkündür. İradə varsa, həmişə bir yol var və tək yol yoxdur.
Biz Ermənistan və Azərbaycan arasındakı münaqişənin fonunu, eləcə də danışıqlara mane ola biləcək və sülh prosesini uzada biləcək fəsadları anlayırıq. Amma düşünürəm ki, müsbət tərəfi görüb optimist olmalıyıq.
Müsbət hal odur ki, tərəflər sülh sazişi layihəsi hazırlamağa nail olublar. Biz bilirik ki, bunu yekunlaşdırmaq üçün müəyyən vaxt lazım olacaq, lakin sizin bunu etməyiniz, sənədin böyük hissəsinin artıq razılaşdırılması və hər iki ölkənin, fikrimizcə, bu istiqamətdə irəliləməyə hazır olması özlüyündə müsbət siqnaldır.
Biz həm Ermənistanı, həm də Azərbaycanı sülh sazişini yekunlaşdırmağa və imzalamağa çağırırıq. Nazir Əraqçi Yerevana səfər edərkən onun yanında olmuşam, onun azərbaycanlı həmkarı ilə görüşündə də mən iştirak etmişəm. Hər iki görüş zamanı o, tərəfləri prosesi sürətləndirməyə və razılaşmanı yekunlaşdırmağa çağırıb, çünki bu, Cənubi Qafqazda davamlı sülhün əsas təminatı olacaq.
- Ermənistan balanslaşdırılmış və balanslaşdıran xarici siyasət kursu götürüb və bu kontekstdə Aİ və ABŞ ilə münasibətləri dərinləşdirir. Ekspert rəyləri var ki, Ermənistanın bu siyasəti İrana qarşıdır və Tehran üçün qəbuledilməzdir. İranın bu məsələdə mövqeyinin necə olduğunu aydınlaşdıra bilərsinizmi?
- Ermənistan xarici siyasətini şaxələndirmək və müxtəlif dövlətlərlə münasibətləri yaxşılaşdırmaq istəyir. Bu normaldır. Bizim Ermənistanla yaxşı münasibətlərimiz var. Biz dost xalqlarıq.
İki dövlətimiz arasında etimada əsaslanan münasibətlərin tarixi var və hesab edirəm ki, həm İran, həm də Ermənistan bu təməli yüksək qiymətləndirməlidir. Əminəm ki, hər iki dövlət öz dostluq münasibətlərini saxlamaqda maraqlıdır, çünki bu, xalqlarımızın mənafelərinə uyğundur.
İran üçün vacibdir ki, heç bir qonşu dövlətin digər dövlətlərlə münasibətlərindən İrana qarşı istifadə olunmasın. Bu həm də beynəlxalq hüququn hər hansı dövlətin ərazisindən və ya imkanlarından başqa dövlətə qarşı istifadəsini qadağan edən prinsiplərindən irəli gəlir. Və hesab edirəm ki, Ermənistan bu mühüm prinsipi çox yaxşı başa düşür.
Deməli, İran üçün vacibdir ki, qonşularının digər aktorlarla münasibətləri heç vaxt və heç bir şəkildə İranın maraqlarına qarşı yönəlməsin.
- Bu kontekstdə başqa bir sual. Bir ay əvvəl İran prezidenti Azərbaycan prezidenti ilə telefon danışığı aparıb və onu İsrailin İrana hücum etmək üçün Azərbaycanın hava məkanından istifadə etməsi ilə bağlı nəşrləri araşdırmağa çağırıb. İranda İsrailin Azərbaycan hava məkanından istifadə etməsi ilə bağlı sübutlar varmı və Azərbaycan tərəfinin bu nəşrləri araşdırıb-araşdırmaması barədə məlumatınız varmı?
- Qeyd etdiyim kimi, bizim həm Azərbaycandan, həm Ermənistandan, həm də hər hansı digər qonşu dövlətdən eyni gözləntimiz var. Həmin telefon danışığı konkret ittihamlar irəli sürmək məqsədi daşımayıb. Bu, prezidentlər arasında bir sıra ikitərəfli və regional məsələlərin müzakirə olunduğu müntəzəm söhbət idi. Həmin söhbət zamanı prezident Pezeşkian da təbii ki, bu məsələni qaldırdı.
Ancaq yenə də deyirəm, bu, Azərbaycanın İsrailin hücumunda iştirak etməsi demək deyildi. Bu, sadəcə olaraq xatırlatma idi ki, bütün dövlətlər beynəlxalq hüquqa əsasən öz ərazilərindən üçüncü şəxslər tərəfindən başqa dövlətə qarşı sui-istifadə edilməsinə yol verməmək öhdəliyi daşıyırlar.
Bu, təkcə Azərbaycana aid deyil. Eyni narahatlığı digər qonşu dövlətlərə də bildirə bilərik, çünki bilirik ki, İsrail də İrana qarşı əməliyyatlar üçün başqa ölkələrin ərazilərindən istifadə edib.
Deməli, bu konkret ittiham deyil, ümumi xatırlatma idi.
Və bu öyüd-nəsihət bütün qonşulara ayıq-sayıq olmağa yönəlib, çünki biz beynəlxalq hüquqa və legitimliyə hörmət etməyən bir düşmənlə qarşı-qarşıyayıq. Bu, hamımızdan ayıq olmağımızı və bu qüvvələrin münasibətlərimizə xələl gətirməsinə imkan verməməyi tələb edir.
