«Դոսյե» պարբերականն անդրադարձել է Ռուսաստանի միջամտությանը 2026 թ. հունիսին կայանալիք ՀՀ Ազգային ժողովի ընտրությանը: Հրապարակումը՝ ստորև:
2026 թվականի ապրիլի սկզբին Կրեմլում կայացավ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը։ Այն տեղի ունեցավ 2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում նախատեսված խորհրդարանի ընտրությունից առաջ։
Փաշինյանի Մոսկվա այցի պահին Երևանն արդեն սառեցրել էր իր անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին և արտահայտել էր իր ցանկությունը՝ ավելի սերտ կապեր հաստատելու ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ։ Խոսելով ընտրությունների և դրանցում ներգրավված ռուսամետ ուժերի մասին՝ Պուտինը նշել է, որ Կրեմլը չի միջամտում հարևան երկրի ընտրական գործընթացներին։ Սա, իհարկե, ճիշտ չէ՝ գրում է «Դոսյե»-ն։
Ինչպես պարզել է կենտրոնը, Մոսկվան որոշել է չհենվել որևէ մեկ թեկնածուի վրա այս ընտրությունում: Ռուսաստանի հետ կապված քաղաքագետներն ու քաղտեխնոլոգները փորձում են աջակցել միանգամից մի քանի քաղաքական ուժի, որոնց հետ համագործակցությունը կարող է շահավետ լինել Ռուսաստանի համար: «Դոսյե» կենտրոնին հաջողվել է ձեռք բերել և վերլուծել մի քանի հայ թեկնածուի հետ համագործակցող ռուս քաղաքագետների ներքին փաստաթղթերը, որոնց նպատակը «գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և նրա արտաքին քաղաքական կուրսի թուլացումն է, ինչպես նաև ընտրությունից հետո կոալիցիայի ստեղծումը»:
Ինչպես ցույց են տալիս «Դոսյե»-ի ձեռք բերած ռուս քաղաքագետների ներքին փաստաթղթերը, «ռուսական հետքի» թեման Կարապետյանի հակառակորդների կողմից հորինվածք չէր, այլ իրականություն։ 2025 թվականին ռուսաստանաբնակ հայ միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանի եղբորորդին՝ «Տաշիր գրուպ»-ի հիմնադիր և նախագահ, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ Նարեկ Կարապետյանը համոզել է հայ հասարակությանը, որ իր հորեղբոր քարոզարշավում «ռուսական հետքի մասին տեղեկությունը» սուտ է։
«Դոսյե»-ի ձեռք բերած հաղորդագրությունների համաձայն՝ դեռևս 2023 թվականին մերձկրեմլյան փորձագետներն առաջարկել են, որ Կրեմլը փնտրի նոր քաղաքական ուժ Հայաստանում (առաջարկվում էր ի գիտություն ընդունել հասարակական և քաղաքական ուժերի ընդդիմադիր «Միասին» շարժումը), որի հետ համագործակցությունը կօգնի խուսափել Երևանի կտրուկ շրջադարձից դեպի Եվրոպա և ԵՄ անդամակցությունից։ Փաստաթղթի հեղինակները նաև առաջարկել են ուշադրություն դարձնել «ռուսաստանաբնակ հայ օլիգարխներին», որոնք «արդյունավետորեն ազդում են Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-քաղաքական գործընթացների վրա»։ Հնարավոր է՝ նույնիսկ այդ ժամանակ Կրեմլը Կարապետյանի հետ աշխատանքը համարել է հատկապես հեռանկարային։
Ռուս քաղտեխնոլոգների փաստաթղթերում առաջարկվել են նաև իրավիճակը փոխելու միջոցներ, քանի որ հայ հասարակությունը հիասթափված է այսպես կոչված հին ընդդիմության առաջնորդներից, որպես նրա նոր առաջնորդ առաջարկվում էր «Հայ Առաքելական Եկեղեցին ու հայկական սփյուռքը, առաջին հերթին՝ Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում և Ֆրանսիայում»։ Ծրագիրը ենթադրում էր տեղեկատվական տարածքի վրա իշխանությունների ազդեցության նվազեցում, օրակարգի նկատմամբ վերահսկողության հաստատում և մեդիակենտրոնի ստեղծում, որը պետք է միավորեր ընդդիմադիր ռեսուրսները, զբաղվեր նյութերի նախապատրաստմամբ և բողոքի ակցիաների համակարգմամբ, այդ թվում՝ ուղղված Նիկոլ Փաշինյանի և նրա կնոջ՝ Աննա Հակոբյանի դեմ:
Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում Ռուսաստանի մասին Հայաստանում ընկալման փոփոխությանը։ Առաջարկվում էր փոխել Ռուսաստանի Դաշնության՝ որպես ոչ բարեկամ պետության ընկալումը՝ մարդասիրական, կրթական և մշակութային նախաձեռնությունների միջոցով։ Անհատույց օգնության վրա հիմնված նախկին մոտեցումը պետք է փոխարինվեր փոխշահավետ հարաբերությունների շեշտադրմամբ։ Այն նաև նպատակ ուներ հանրային գիտակցության մեջ ամրապնդել Ռուսաստանի կապը Հայաստանի բարգավաճման լավագույն տարիների հետ։
Բացի այդ, մերձկրեմլյան քաղաքագետներն ու քաղտեխնոլոգներն առաջարկել են փոխգործակցություն հաստատել Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Մերձավոր Արևելքի հայ համայնքների հետ։ Նրանք ծրագրել էին Հայաստանը ներկայացնել որպես բոլոր հայերի ընդհանուր տուն և սփյուռքի նկատմամբ քաղաքական խտրականության հարցն օգտագործել որպես պատրվակ՝ Փաշինյանի քաղաքականության դեմ բողոքելու և սփյուռքը ներքաղաքական գործընթացներին ներգրավելու համար։
Ծրագրի տնտեսական բլոկը ներառում էր միջոցառումներ՝ Ռուսաստանից Հայաստանի կախվածությունը մեծացնելու համար, այդ թվում՝ Մոսկվային հավատարիմ հայկական սփյուռքի ռեսուրսների շահագործումը։ Միաժամանակ նախատեսված էր բացահայտել ու կրճատել Փաշինյանի խմբի ֆինանսավորման աղբյուրները Ռուսաստանում։
Ոչ կառավարական հատվածի նկատմամբ խնդիր էր դրված վերահսկել հայկական ՀԿ-ները, որոնք ԱՄՆ ՄԶԳ-ի լուծարումից հետո մնացել էին առանց ֆինանսավորման։ Ներքաղաքական դաշտում նախատեսվում էր առաջարկել նոր գաղափարախոսություն, որը կարող էր միավորել բնակչության դժգոհությունը և տալ ապագայի տեսլականը, որը համապատասխանում էր հայկական ինքնության հիմնական դրույթներին։ Այս հայեցակարգը պետք է հակադրվեր Նիկոլ Փաշինյանի «Իրական Հայաստանի» գաղափարին և առաջ մղեր «Ապագայի չքնաղ Հայաստանի» կերպարը։
Սամվել Կարապետյանը պետք է լիներ հայ ժողովրդի «փրկիչը», մի գործիչ, որի կերպարը կհամապատասխաներ իշխանության թարմացման պահանջին, թեկնածու, որը կապ չունի «հին ընդդիմության», «ղարաբաղյան կլանի» կամ Փաշինյանի խմբի հետ։
Կարապետյանը «Տաշիր գրուպի» հիմնադիրն ու նախագահն է, որը Մոսկվայում գտնվող խոշոր ռուսական հոլդինգային ընկերություն է, որը միավորում է ավելի քան 200 ընկերություն և ունի մոտավորապես 45.000 աշխատակից։ «Տաշիրի» պաշտոնական կայքը շեշտում է, որ Կարապետյանը կառուցել է Ռուսաստանում դաշնային նշանակության ամենամեծ դիվերսիֆիկացված հոլդինգային ընկերություններից մեկը, և թվարկում է նրա ռուսական պարգևներն ու կապերը Ռուսաստանի կառավարության և եկեղեցական շրջանակների հետ։ Ռուսական տվյալների բազաներում նրա աշխատանքի վայրը 2006 թվականին նշված էր որպես «ИЦ 1706 ФСБ»։ Ինչպես The Insider-ին բացատրել է ներքին գործերի նախարարության աղբյուրը, այս կոչումը «շնորհվել է» ФСБ-ի վերահսկողության տակ աշխատող տեղեկատուներին կամ օտարերկրացիներին։ Հայաստանում նրա անունը կապված է ռազմավարական ակտիվների, այդ թվում՝ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության հետ։
Կարապետյանը պաշտոնապես հայտարարել է «սկզբունքորեն նոր քաղաքական ուժի» ստեղծման մասին 2025 թվականի հուլիսին։ Այս հայտարարությանը նախորդել էր վարչապետ Փաշինյանի և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև կոնֆլիկտի սրումը, որում Կարապետյանը հրապարակավ հանդես էր եկել ի պաշտպանություն վերջինիս: Գործարարին մեղադրանք է առաջադրվել իշխանությունը բռնի զավթելու հրապարակային կոչեր անելու համար, 2025 թվականի հունիսի 18-ին նրան ձերբակալել են։
Գործարարի ձերբակալությունից անմիջապես հետո ՌԴ նախագահի աշխատակազմի վարչություններից մեկի պետի սեղանին փաստաթուղթ է դրվել, որում նկարագրված է եղել Կարապետյանի թեկնածուի առաջխաղացման պլանը: Աշխատանքի առաջին փուլի համար՝ 2025 թվականի հուլիսի վերջին, նախատեսվում էր «Փաշինյանն ընդդեմ Կարապետյանի մեդիա պրոդուկտի թողարկում», ինչպես նաև գործարարին իրավաբանական օգնության կոմիտեի ստեղծում։ Նրա ծննդյան օրը՝ օգոստոսի 18-ին, նախատեսվում էր հայտարարել նոր քաղաքական ուժի ստեղծման մասին, մինչև սեպտեմբերի 1-ը՝ ստեղծել մեդիահոլդինգ և գործարկել հեռուստաալիք, հաջորդ օրը թողարկել ազգային անվտանգության ռազմավարությունը, իսկ Հայաստանի անկախության օրը՝ սեպտեմբերի 21-ին, «Ազգային բարեկեցություն» ծրագիրը։ Թվարկված պլաններից գրեթե ժամանակին հաջողվել է իրականացնել միայն «Մեր ձևով» շարժման ստեղծման անոնսը: Այս մասին Կարապետյանը հայտարարել է 2025 թվականի օգոստոսի 13-ին՝ մեկուսարանից։ Շարժման համակարգող խորհրդի ղեկավար է դարձել նրա եղբորորդին՝ Նարեկ Կարապետյանը։
«Դոսյե»-ի տվյալներով՝ դեռևս 2025 թվականի օգոստոսի սկզբին նախագահի աշխատակազմի շենք էին ժամանել «Տաշիրի» փոխնախագահ Հայկ Իգնատյանը, ՀՀ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի գրասենյակի ղեկավար Վիկտոր Սողոմոնյանը, քաղաքական ռազմավար և «Диалог Регионы» ոչ առևտրային կազմակերպության գլխավոր տնօրենի խորհրդական Հայկ Աջոգլյանը և Կրեմլի հետ համագործակցող ռուս քաղաքագետ Գլեբ Կուզնեցովը։
Այս հանդիպումից հետո նախագահի աշխատակազմի հետ սերտորեն կապված Սոցիալական հետազոտությունների փորձագիտական ինստիտուտի (ЭИСИ) աշխատակիցները սկսեցին ակտիվորեն աշխատել Հայաստանի ընտրությունների ուղղությամբ. օրինակ՝ նրանք անընդհատ անցկացնում և վերլուծում էին ընտրական հարցումներ երկրի ներսում, առաջարկություններ էին գրում ընդդիմադիր թեկնածուների համար և հաշվետվություն էին ներկայացնում նախագահի աշխատակազմին։ Ռուս քաղաքական ռազմավարագետները ЭИСИ-ն անվանում են «նախագահի աշխատակազմի մասնաճյուղ»։
Փորձագիտական խորհրդի ղեկավար Գլեբ Կուզնեցովը դարձել է ինստիտուտի՝ Հայաստանի ընտրությունների վերաբերյալ աշխատանքների հիմնական դեմքերից մեկը՝ հանդես գալով որպես հակափաշինյան նախագծի քաղաքական ճարտարապետ: Ըստ «Դոսյե»-ի՝ Կուզնեցովն ինքը Մոսկվայում գտնվող «Ջուզեպպե Գարիբալդի» № 49 մասոնական պատվավոր օթյակի անդամ է, որը գործում է Ռուսաստանի Մեծ օթյակի հովանու ներքո: Սակայն քաղաքագետը նախընտրել է չհրապարակել իր կապը կազմակերպության հետ: Ինչպես հաղորդում է գործակալությունը, քաղաքագետը 2014 թվականից ի վեր ապրում է Ռուսաստանում և Պորտուգալիայում:
Այն, ինչ Կուզնեցովը գրել էր նախագահի աշխատակազմին ուղղված իր առաջարկներում 2025 թվականի ամռանը, աշնանը սկսեց վերածվել իրական արշավի. հոկտեմբերին «Մեր ձևով»-ը կարողացավ հավաքել 5 հազար կամավոր: Կուսակցության գրանցմանը նախապատրաստվելու համար Նարեկ Կարապետյանը հարցազրույց է տվել ամերիկացի լրագրող Թաքեր Կարլսոնին, որտեղ խոսել է իր հորեղբոր ձերբակալության մասին:
Չնայած արագ մեկնարկին՝ ռուսական թիմը կասկածում էր, որ շարժումը կարող է դառնալ այլընտրանք հին ընդդիմությանը: Կուզնեցովի խոսքով՝ անկախ նոր նախագծի փոխարեն հայ ընտրողները տեսնում են նույն լրատվամիջոցները, նույն անձնակազմը, նույն քաղաքական կապերը և նույն հակափաշինյանական հռետորաբանությունը: Կուզնեցովն առաջարկել է այլ մոդել՝ Հայաստանի «նոր հույսի» ստեղծումը, որում Սամվել Կարապետյանի խնդիրը ոչ թե իշխանությունը մարմնավորելն է, այլ այդ հույսը կյանքի կոչելուն օգնելը: Որպես հաջող օրինակ նա բերել է Վրաստանի նախկին վարչապետ Բիձինա Իվանիշվիլուն՝ մի մարդու, որը հաղթել է հենց որպես քաղաքական նախագծի դեմք, այլ ոչ թե որպես պաշտոնի ուղղակի հավակնորդ:
Կուզնեցովը դժգոհ է եղել հայ գործարարի քարոզարշավից՝ վարչապետի պաշտոնում Կարապետյանի թեկնածությունը որակելով ինքնաոչնչացնող։ Ռուս քաղաքագետը ռիսկերից մեկը համարել է «Ուժեղ Հայաստանի» կողմից խոստացված սահմանադրական փոփոխությունների հնարավոր չճանաչումը, որոնք թույլ կտան Կարապետյանին ստանձնել վարչապետի պաշտոնը։ Նրա գնահատմամբ՝ Արևմուտքը կարող է չճանաչել ո՛չ այդ փոփոխությունները, ո՛չ էլ նրա լեգիտիմությունը որպես կառավարության ղեկավար։ Նման սցենարը կարող է ընկալվել որպես ավտոկրատիայի քայլ և հանգեցնել պատժամիջոցների։
Նա նաև կարծում էր, որ Կարապետյանի թեկնածությունն ընկալվում է որպես Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի ընտրություններին միջամտելու փորձ:
Իրավական առումով, Սամվել Կարապետյանը չի կարող լինել ո՛չ խորհրդարանի անդամ, ո՛չ էլ Հայաստանի վարչապետ՝ Հայաստանի, Ռուսաստանի և Կիպրոսի քաղաքացիություն ունենալու պատճառով։ 2026 թվականի ապրիլին Կարապետյանը որոշեց շտկել իրավիճակը և հայտարարեց իր որոշման մասին՝ հրաժարվել իր երկու օտարերկրյա քաղաքացիություններից։ Սակայն քիչ հավանական է, որ նա կկարողանա դա անել ընտրությունից առաջ։
Կարապետյանի վարկանիշն անկում է ապրում, և այն ավելի խորացավ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի՝ Հայաստան այցից հետո։ Մամուլի ասուլիսի ժամանակ նա բացահայտ աջակցեց Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածությանն առաջիկա ընտրությունում։
ЭИСИ-ի աշխատակազմը, սակայն, չհուսահատվեց։ Նրանք ունեին մեկ այլ թեկնածու՝ Արման Թաթոյանը։ 2025 թվականի օգոստոսին Կարապետյանի թեկնածության հետ միաժամանակ ՌԴ նախագահի աշխատակազմում հայտնվել է Թաթոյանի ներուժի և Հայաստանում որպես «ընտրություններում առաջադեմ թեկնածու» նրա հնարավոր դիրքավորման մասին զեկույցը։
Թաթոյանը 44-ամյա իրավաբան է և նախկին օմբուդսմենը։ Նախագահի աշխատակազմում նրա կենսագրական նշումի համաձայն՝ նա հաճախել է ռուսական դպրոց, տիրապետում է ռուսերենին, գրել և պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը ռուսերենով: Օմբուդսմենի պաշտոնում նշանակվել է 2016 թվականին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի նախագահության ժամանակ, սերտորեն համագործակցել է Ռուսաստանի մարդու իրավունքների հանձնակատարի հետ, մասնակցել է Եվրասիական օմբուդսմենների դաշինքի ստեղծմանը, ամուր կապեր է հաստատել Ռուսաստանի տարածաշրջանների օմբուդսմենների հետ և համագործակցել է Եվրոպայի խորհրդի և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի շրջանակներում գործող ռուսական կառույցների հետ։ Նա նաև պարբերաբար հանդիպել է Ռուսաստանում հայկական սփյուռքի հետ։
«Դոսյե»-ն չգիտի, թե ով է ֆինանսավորում Թաթոյանի քարոզարշավը, սակայն նախահաշիվներից մեկը խմբագրել է ЭИСИ-ի գլխավոր տնօրենի տեղակալ Եկատերինա Սոկոլովան, իսկ Հայաստանի վերաբերյալ որոշ հարցումների արդյունքների վերլուծությամբ զբաղվել է ЭИСИ-ի ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի գլխավոր փորձագետ Ալեքսանդր Գերասիմովը։
Ռուսական կողմը դիտարկել է ոչ միայն առանձին թեկնածուների առաջադրման տարբերակը, այլև այն սցենարը, որի դեպքում Թաթոյանը և Կարապետյանը կարող են միավորվել ընտրությունից հետո: Ինչպես նշվում է ռուս քաղաքագետների ներքին փաստաթղթում, երկու քաղաքական գործչի միջև հիմնարար գաղափարական հակասություն չկա, ընդհակառակը՝ նրանց օրակարգերը կարող են ներկայացվել որպես միմյանց լրացնող: Կարապետյանը ներկայացվում է որպես աշխարհաքաղաքական, ռեսուրսային և պահպանողական ասպեկտների պատասխանատու, մինչդեռ Թաթոյանը պատասխանատու է ինստիտուցիոնալ ասպեկտների համար, որոնք ավելի նախընտրելի են հասարակության չափավոր մասին: Դրանից եզրակացվում է, որ նրանց կոալիցիան կարող է ստեղծել հակափաշինյանական մեծամասնություն՝ միաժամանակ վերացնելով Քոչարյանի հետ կապված «հին» ընդդիմությանը: Այս սխեմայի իրականացման առաջին փուլում առաջարկվել է հայտարարել գործընկերության մասին, և եթե «Մեր ձևով»-ը չգրանցվեր, Թաթոյանը կարող էր նրա ներկայացուցիչների մոտ 40%-ը ավելացնել իր ցուցակին:
Ռուս քաղաքագետների անցկացրած քարոզարշավի արդյունավետությունը կարելի է գնահատել Հայաստանում անցկացված սոցիոլոգիական հետազոտությունների արդյունքների միջոցով: Armenian Election Study-ի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Փաշինյանի աշխատանքի հավանությունը 2026 թվականի մայիսին աճել է մինչև 49%, և նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը պահպանում է զգալի առավելություն մյուս քաղաքական ուժերի նկատմամբ: Միևնույն ժամանակ, Կարապետյանի «Ուժեղ Հայաստանը» մնում է միակ ընդդիմադիր ուժը, որը կարող է հաղթահարել անհրաժեշտ 4 տոկոս ընտրական շեմը: Չնայած ընտրությունների օրվանից մեկ ամսից էլ պակաս ժամանակ է մնացել, ռուս քաղաքագետների մշակած տեղեկատվական ծրագրերը, ըստ «Դոսյե»-ի, դեռևս չեն իրականացվել, և նրանց առաջարկությունները չեն նպաստում իրենց «սեփական» թեկնածուներից որևէ մեկի հաղթանակին:
