Հայաստանի Հանրապետության դատախազության 2025 թվականի գործունեության մասին հաղորդման եզրափակիչ ելույթում ԱԺ-ում ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը համառոտ անդրադարձավ հնչած հարցերին և հարցադրումներին:
Պատասխանելով ընդդիմադիր պատգամավոր Արթուր Խաչատրյանի՝ Մարտի 1-ի վերաբերյալ հարցադրումներին՝ Վարդապետյանը նկատեց՝ իրեն թվում էր՝ Մարտի 1-ի մասով այլևս նրա հետ չի խոսի, բայց սա հնարավորություն է՝ ԱԺ ամբիոնից վերահաստատելու այն, ինչ ասել է Պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովի նիստում:
««Ֆարմանյանը և այլք ընդդեմ Հայաստանի» գործով կայացված վճռի 205-րդ կետում դատարանն արձանագրել է, որ Ազատության հրապարակում անցկացված հանրահավաքները եղել են խաղաղ՝ առանց բռնության հրահրման կամ բռնի գործողությունների որևէ նշանի, մինչև 2008 թվականի մարտի 1-ի վաղ առավոտյան ոստիկանության կողմից իրականացված գործողությունը:
Դատարանը պարզել է, որ չի եղել որևէ համոզիչ ապացույց, որով կհաստատվեր, որ Ազատության հրապարակում զենք է կուտակվել՝ անկարգություններ հրահրելու նպատակով, և մերժել է Կառավարության այն պնդումները, թե ոստիկանությունը տեղակայվել էր Ազատության հրապարակում զենքերի որոնման նպատակով, և որ զինված ցուցարարներն էին առաջինը հարձակվել ոստիկանության վրա։
Դատարանը պարզել է նաև, որ 2008 թվականի մարտի 1-ի վաղ առավոտյան իրականացված ոստիկանության գործողության հիմնական՝ եթե ոչ միակ, նպատակը եղել է Ազատության հրապարակում անցկացվող հավաքը ցրելը, և որ այնտեղ տեղի ունեցած բախումներն ամենայն հավանականությամբ եղել են հավաքը ավարտելուն ուղղված ոստիկանության միջոցառումների, այդ թվում՝ ենթադրյալ չափից ավելի ուժի կիրառման հետևանք, այլ ոչ թե ցուցարարների կանխամտածված գործողությունների արդյունք:
Դատարանն այնուհետև նշել է Ազատության հրապարակում ենթադրաբար հայտնաբերված զենքերի, այդ թվում՝ ատրճանակների, նռնակների և «ոզնիներ» հիշեցնող սուր առարկաների առնչությամբ ցուցարարներից որևէ մեկի հետ կապ ունեցող ցանկացած ապացույցի բացակայությունը և զարմանալի է համարել այն, որ Ազատության հրապարակում ոստիկանության գործողության ժամանակ ցուցարարները չեն կիրառել հրազեն, պայթուցիկներ կամ սառը զենքեր՝ հաշվի առնելով այն պնդումը, որ նրանք զինված են եղել այդպիսի զենքերով՝ զինված անկարգություններ սկսելու մտադրությամբ»,- ասաց Վարդապետյանը:
Նրա խոսքով՝ վճռի 206-րդ կետում դատարանն արձանագրել է, որ Մյասնիկյանի արձանի մոտ հավաքված մարդկանց հավաքը տեղի է ունեցել ինքնաբուխ և անկազմակերպ զարգացումների հետևանքով, մինչդեռ ավելի վաղ՝ Ազատության հրապարակից ցուցարարներին ցրելը, այդ թվում՝ դրա կոպիտ բնույթը, ինչպես նաև նույն օրը տեղի ունեցած մի շարք այլ նմանատիպ կամ անվերահսկելի իրադարձություններ հնարավոր է՝ դեր են խաղացել բռնության հետագա սրման գործում՝ ի հակադրություն նախապես պլանավորված և կազմակերպված անկարգության կամ հեղաշրջման փորձի, չի եղել Կառավարության պնդումները հաստատող որևէ համոզիչ ապացույց, որ տարածքում բռնություն գործադրած ցուցարարները զինված են եղել ոչ թե ինքնաշեն առարկաներով, այլ հրազենով, ինչպես նաև որևէ ապացույց, որը կհաստատեր, որ մահերն առաջացել են ցուցարարների կողմից դիտավորությամբ կամ նույնիսկ անզգուշությամբ իրականացված գործողությունների արդյունքում:
«Վերոշարադրյալ արձանագրումների և մի շարք այլ տվյալների վերլուծության արդյունքում Վճռի 226-րդ կետում Դատարանը եզրակացրել է, որ արցունքաբեր գազի նռնակների օգտագործման վերաբերյալ պարզ, մանրամասն և պարտադիր հրահանգների բացակայությունը, համապատասխան պատրաստվածության և վերահսկողության բացը, ինչպես նաև արցունքաբեր գազի նռնակների վիճակի և գործադրման հետ կապված վերոնշյալ խնդիրները զգալի չափով նպաստել են այդ ամբոխի վերահսկման համար նախատեսված զենքերի ոչ պատշաճ գործադրմանը՝ անվտանգության կանոնների խախտմամբ, ինչի հետևանքով վրա է հասել 3 անձի մահ:
Վճռի 227-րդ կետում Դատարանը կասկածից վեր է համարել, որ հրազենի միջոցով պատճառված մյուս հինգ անձանց մահերը վերագրելի են պետությանը։
«Ֆարմանյանը և այլք ընդդեմ Հայաստանի», «Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի», «Մյասնիկ Մալխասյանն ընդդեմ Հայաստանի», «Դարեսկիզբ» ՍՊԸ-ն ընդդեմ Հայաստանի», «Վիրաբյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործերով կայացված վճիռներում ձևավորված դիրքորոշումները հիմք են տալիս կարծիք հայտնել այն մասին, որ մարտի 1-ի լույս 2-ին Երևան քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների քրեաիրավական գնահատականների մասով Դատարանի եզրահանգումները կապվում են պաշտոնատար անձանց կողմից բռնությամբ զուգորդված լիազորությունների անցման հետ, որի դեպքում առկա է վաղեմության ժամկետներ կիրառելու օրենսդրական արգելք: Այսինքն, գործ ունենք բռնությամբ զուգորդված՝ իշխանական լիազորությունների անցման հետ, որն անժամկետ հանցագործություն է»,- ընդգծեց ՀՀ գլխավոր դատախազը:
«Եթե թարգմանենք սա ավելի պարզ լեզվով, սա նշանակում է՝ անձինք, որոնք մեղադրվում են այս հանցագործությունների մեջ, չեն կարող քրեական պատասխանատվությունից ազատվել վաղեմության ժամկետների կիրառման հիմքով»,- ասաց գլխավոր դատախազը:
Պատասխանելով ՔՊ խմբակցության պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանի հայտարարությանը, թե բանակային կորպուսների դրվագները ստվերում են մնացել, ընդգծեց՝ ստվերում չեն մնացել:
«Բանակային կորպուսների հետ կապված քննությունն այս պահին բավական ակտիվ դերակատարում ունի, և Պաշտպանության բանակն էլ, եթե գիտեք, Բանակային կորպուսներից մեկն էր և այդ կարգավիճակն ուներ»,- հայտնեց նա:
