Fraser ինստիտուտը Կանադայում աշխատող լիբերալ (կլասիկ ազատական) ուղեղային կենտրոն է, որի «Աշխարհի տնտեսական ազատության» (Economic Freedom of the Wrold (EFW)) ցուցանիշն ամբողջական գնահատական է տալիս երկրի ինստիտուտների գործունեության և քաղաքականության իրականացման տնտեսական ազատության ուղղությամբ: Զեկույցում տեղ են գտել նաև Հայաստանի վերաբերյալ եզրակացություններ:
EFW-ի 2019 թ. տվյալներով՝ 165 երկիր բաժանվում են չորս կատեգորիաների՝ ամենաազատ (most free), ամենաանազատ (least free) և միջին երկու կատեգորիաներ, որոնք անվանվում են երկրորդ և երրորդ։ Հայաստանը դասակարգվում է ամենաազատ տնտեսությունների կատեգորիայում և զբաղեցնում է 15-րդ տեղը։ Առաջին տեղում Հոնկոնգն է, իսկ վերջինում՝ Վենեսուելան։
Հայաստանի գնահատականների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ բարելավվել են իրավական համակարգն ու սեփականության իրավունքը, ներառյալ դատական անկախությունը, անկողմնակալ դատարանները, սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը, բարեվարքությունը և ոստիկանության վստահությունը։
Ըստ զեկույցի՝ Հայաստանը նաև բարելավել է կարգավորումների տիրույթը, ի թիվս այլոց՝ վարկային շուկայի, մասնավոր հատվածի վարկավորման, աշխատանքի ընդունման և նվազագույն աշխատավարձի, բիզնես կարգավորման, անկողմնակալ պետական կառավարման, հարկային համապատասխանության ծախսերի ոլորտները։
Մնացած ոլորտներում Հայաստանը գրանցել է տարբեր արդյունքներ:
Հարկ է նշել, որ հետխորհրդային երկրներից Ռուսաստանն զբաղեցնում է 100-րդ տեղը, Ղազախստանը՝ 55-րդը, Վրաստանը՝ 5-րդը և Ադրբեջանը՝ 121-րդը։
Ազատական շուկայական տնտեսություններից ԱՄՆ-ը զբաղեցնում է 6-րդ տեղը, Մեծ Բրիտանիան՝ 12-րդը, Ավստրալիան՝ 9-րդը, և Կանադան 14-րդը։
Համակարգված ազատական տնտեսություններից Գերմանիան զբաղեցնում է 22-րդ տեղը, Ֆրանսիան՝ 53-րդը, Նորվեգիան 37-րդ, իսկ Շվեդիան 38-րդ տեղում են։
2021 թ. զեկույցը վերաբերում է 2019 թ. տվյալներին՝ չներառելով քովիդ համավարակի ազդեցությունը։
|
Հայաստան |
1980 |
1990 |
2000 |
2005 |
2010 |
2015 |
2019 |
|
Համառոտ վարկանիշներ (վարկանիշ) |
Վարկանիշ (աստիճան) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 7.55 (34) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 7.7 (25) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 7.78 (31) Վարկանիշ (տվյալներ) |
Վարկանիշ (աստիճան) 8.03 (15) Վարկանիշ (տվյալներ) |
|
1. Կառավարության չափը |
8.12 |
8.73 |
8.59 |
7.87 |
7.83 |
||
|
Ա) Պետական ծախսեր/ Government consumption |
8.16 (12.26) |
7.72 (13.75) |
7.54 (14.38) |
7.94 (13) |
|||
|
Բ) Տրանսֆերտներ և սուբսիդավորում |
8.33 (6.62) |
8.05 (7.67) |
7.75 (8.76) |
7.86 (8.35) |
|||
|
Գ)Պետական ներդրում |
8.32 (20.89) |
10 (11.98) |
9.37 (17.22) |
10 (14.13) |
9.3 (17.46) |
||
|
Դ) Հարկային տոկոսադրույքի սահմանաչափը՝ |
8.5 |
9 |
5 |
5 |
|||
|
Դ1. Եկամտահարկի սահմանաչափը |
9 |
10 (20) |
5 (36) |
5(36) |
|||
|
Դ2. Եկամտահարկի և աշխատավարձի սահմանաչափերը |
8 |
8 (26) |
5 (36) |
5 (36) |
|||
|
Ե) Պետական ակտիվների տիրապետում |
3.63 |
7.92 |
8.66 |
8.84 |
9.07 |
9.07 |
|
|
2. Իրավական համակարգը և սեփականության իրավունքներ |
4.13 |
4.68 |
5 |
5.59 |
5.57 |
5.46 |
6.3 |
|
Ա.Դատական անկախություն
|
4.59 |
4.51 |
3.63 |
3.58 |
4.01 |
4.32 |
4.99 |
|
Բ. Անկողմնակալ դատարաններ |
4.59 |
4.65 |
3.68 |
3.79 |
4.04 |
4.16 |
5.76 |
|
Գ. Սեփականության իրավունքների պաշտպանություն |
3.51 |
5.25 |
4.8 |
5.22 |
6.37 |
||
|
Դ. Ռազմական միջամտությունը իրավակարգին և քաղաքականությանը |
6.67 |
6.67 |
5.83 |
5.83 |
5.83 |
5.83 |
|
|
Ե. Իրավական համակարգի ամբողջականությունը (բարեվարքություն-integrity) |
4.41 |
4.7 |
4.55 |
4.49 |
4.36 |
4.33 |
5.79 |
|
Զ. Պայմանագրերի կատարման իրավական ապահովում |
7.46 |
7.33 |
6.75 |
5.2 |
5.2 |
||
|
Է. Անշարժ գույքի վաճառքի կարգավորող ծախսեր |
9.72 |
9.79 |
9.77 |
9.8 |
9.82 |
||
|
Ը. Ոստիկանության վստահելիություն |
4.63 |
4.63 |
4.1 |
5.68 |
6.67 |
||
|
Գենդերային իրավունքների ճշգրտում (Gender Legal Rights Adjustment) |
0.82 |
0.82 |
0.82 |
1 |
1 |
1 |
1 |
|
3.Հուսալի/կայուն գումար (Sound Money) |
9.21 |
9.18 |
9.48 |
9.65 |
|||
|
Ա. Դրամական աճ ունենալու ազատություն |
7.56 (12.2) |
9.64 (1.82) |
9.54 (2.32) |
9.22 (3.91) |
|||
|
Բ. Գնաճի ստնադարտ շեղում |
9.41 (1.48) |
8.72 (3.21) |
9.13 (2.16) |
9.67 (0.83) |
|||
|
Գ. Գնաճ (վերջին տարիներին) |
9.87 (0.64) |
8.36 (8.18) |
9.25 (3.73) |
9.71 (1.44) |
|||
|
Դ. Արտարժույթով բանկային հաշիվներ |
10 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
4. Համաշխարհային առևտրի ազատություն |
7.35 |
7.99 |
8.61 |
8.53 |
|||
|
Ա. Սակագներ |
7.71 |
8.9 |
8.68 |
8.43 |
|||
|
Ա1. առևտրային հարկերից եկամուտներ (առևտրի ոլորտ %) |
9.37 (0.95) |
9.15 (1.28) |
8.87 (1.7) |
8.99 (1.51) |
|||
|
Ա2. սակագնի միջին տոկոսադրույքը |
9.4 (3) |
9.44 (2.8) |
8.78 (6.1) |
8.74 (6.3) |
|||
|
Ա3. սակագնի ստանդարտ շեղում |
4.36 (14.1) |
8.11 (4.73) |
8.39 (4.03) |
7.56 (6.11) |
|||
|
Բ. Կանոնավոր առևտրի արգելքներ |
5.16 |
6.6 |
7.3 |
7.5 |
|||
|
Բ1. ոչ սակագնային առևտրի արգելքներ |
5.31 |
5.25 |
6.14 |
5.69 |
|||
|
Բ2. ներմուծման և արտահանման հետ կապված պահանջների պահպանման ծախսեր |
5 |
7.95 |
8.47 |
9.32 |
|||
|
Գ. Փոխանակման սակագները սև շուկայում |
10 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
Դ. Կապիտալի և մարդկանց տեղաշարժվելու վերասկողություն |
10 |
6.52 |
6.48 |
8.46 |
8.17 |
||
|
Դ1. ֆինանսական թափանցիկություն |
10 |
10 |
10 |
10 |
8.35 |
||
|
Դ2. կապիտալի վերահսկողություն |
8.46 |
8.33 |
5.38 |
6.15 |
|||
|
Դ3. օտարազգիների այցելության ազատություն |
1.1 |
1.11 |
10 |
10 |
|||
|
5. Կարգավորում |
6.9 |
7.28 |
7.38 |
7.82 |
|||
|
Ա. Վարկային շուկայի կարգավորումներ |
9.55 |
8.83 |
9 |
9.68 |
|||
|
Ա1. բանկերի սեփականություն |
10 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
Ա2. մասնավոր հատվածի վարկավորում |
9.66 |
7.5 |
6.99 |
9.05 |
|||
|
Ա3. տոկոսադրույքի վերահսկում |
9 |
9 |
10 |
10 |
|||
|
Բ. Աշխատաշուկայի կարգավորում |
6.05 |
6.55 |
6.32 |
6.46 |
|||
|
Բ1. աշխատանքի ընդունում և նվազագույն աշխատավարձ |
6.7 |
6.67 |
5.57 |
6.67 |
|||
|
Բ2. աշխատանքի ընդունման և հեռացման կարգավորումներ |
5.15 |
6.31 |
6.01 |
5.6 |
|||
|
Բ3. կենտրոնացված կոլեկտիվ սակարկում |
7.64 |
7.36 |
7.37 |
7.25 |
|||
|
Բ4. աշխատաժամանակի կարգավորումներ |
8 |
10 |
10 |
10 |
|||
|
Բ5. աշխատողի ազատման պարտադիր վճարումներ |
8.79 |
8.99 |
8.99 |
9.25 |
|||
|
Բ6. զորակոչ |
0 |
0 |
0 |
0 |
|||
|
Գ. Բիզնես կարգավորումներ |
5.09 |
6.46 |
6.82 |
7.32 |
|||
|
Գ1. ադմինիստրատիվ պահանջներ |
3.04 |
4.12 |
4.57 |
5.17 |
|||
|
Գ2. բյուրակրատական ծախսեր |
2.93 |
6.36 |
5.78 |
5.56 |
|||
|
Գ3. բիզնեսի սկսելու կարգավորումներ |
9.36 |
9.71 |
9.86 |
9.86 |
|||
|
Գ4. անկողմնակալ պետական կառավարում |
5.79 |
3.6 |
4.26 |
4.67 |
4.68 |
6.96 |
|
|
Գ5. լիցենզավորման սահմանափակումներ |
7.47 |
9.53 |
9.55 |
9.3 |
|||
|
Գ6. հարկային համապատասխանության ծախսեր |
0 |
3.49 |
4.4 |
6.49 |
7.04 |










